مصرف ۵ گرم قارچ حاوی سیلوسایبین در زنی مبتلا به آلزایمر پیشرفته با بازگشت موقت توانایی صحبت‌کردن، راه‌رفتن و کنترل مثانه همراه شد.
پژوهشگران در گزارشی از یک مورد پزشکی اعلام کردند که مصرف یک دوز بالای قارچ حاوی سیلوسایبین (Psilocybin)، ترکیب روان‌گردان موجود در برخی قارچ‌ها، باعث بازگشت موقت چند توانایی ازدست‌رفته در زنی بالای ۸۰ سال مبتلا به آلزایمر پیشرفته شد. این زن پس از حدود ۱۹ ساعت توانست دوباره با جملات کامل صحبت کند، خاطرات شخصی خود را به یاد بیاورد و در هفته‌های بعد برخی توانایی‌های حرکتی و کنترل مثانه را بازیابد.
این بیمار حدود ۱۰ سال با آلزایمر زندگی کرده بود و برای انجام فعالیت‌های روزمره به مراقبت دیگران وابسته بود. توانایی صحبت‌کردن او به بیان یک یا دو کلمه محدود شده بود، برای راه‌رفتن به کمک نیاز داشت و کنترل ادرار خود را از دست داده بود.
پژوهشگران در مطالعه‌ای تأثیر مصرف قارچ‌های حاوی سیلوسایبین را در این بیمار بررسی کردند. او ابتدا یک دوز خوراکی شامل ۵ گرم قارچ دریافت کرد که دوز بالایی محسوب می‌شود. حدود یک ماه بعد نیز در جلسه دوم یک دوز کمتر (۳ گرم قارچ) مصرف کرد.
حدود ۱۹ ساعت پس از مصرف دوز اول، بیمار شروع به صحبت خودبه‌خودی کرد و توانست گفت‌وگوهای طولانی درباره زندگیش داشته باشد. پیش از آن، صحبت‌کردن او به یک یا دو کلمه در هر نوبت محدود بود. او همچنین دوباره به شوخی‌ها واکنش نشان داد و احساسات خود را آشکارتر بیان کرد.
در روزها و هفته‌های بعد، خانواده و مراقبان بیمار تغییرات دیگری را نیز گزارش کردند. او برخی اعضای خانواده را شناخت، مستقل‌تر راه رفت، لباس‌هایش را بدون کمک پوشید و کنترل مثانه‌اش بهبود یافت. پوشک او حتی در طول شب نیز خشک می‌ماند؛ درحالی‌که پیش از مداخله، حدود پنج سال به استفاده از پوشک وابسته بود. بخشی از این تغییرات برای چند هفته باقی ماند و پس از جلسه دوم با دوز پایین‌تر نیز برخی بهبودها مشاهده شد.
آیا می‌توانیم برای درمان آلزایمر قارچ روان‌گردان مصرف کنیم؟
پژوهشگران تأکید می‌کنند که این گزارش به معنای معکوس‌شدن روند آلزایمر یا بازگشت ساختار آسیب‌دیده مغز نیست. آلزایمر با تغییرات پروتئینی، التهاب، آسیب به ارتباطات میان سلول‌های عصبی و در نهایت مرگ نورون‌ها همراه است و شواهدی وجود ندارد که سیلوسایبین این فرایندهای بیماری‌زا را معکوس کرده باشد.
این مطالعه نیز تنها یک گزارش موردی و مشاهده‌ای است، نه یک کارآزمایی بالینی کنترل‌شده. تشخیص آلزایمر بیمار براساس سابقه و وضعیت بالینی او انجام شده بود و با نشانگرهای زیستی، مانند تصویربرداری مغزی یا بررسی مایع مغزی‌نخاعی، تأیید نشده بود. همچنین گروه مقایسه‌ای وجود نداشت و عملکرد حافظه و تفکر بیمار با آزمون‌های استاندارد پیش و پس از مداخله اندازه‌گیری نشد. بخش عمده مشاهدات نیز بر گزارش خانواده و مراقبان بیمار تکیه داشت.
از سوی دیگر، تجربه مصرف سیلوسایبین بدون خطر نیست. در این مورد، بیمار پس از مصرف قارچ‌ها تعریق شدید و حالتی شبیه خواب طولانی‌مدت را تجربه کرد و احتمال افزایش دمای بدن نیز مطرح شد. پژوهشگران هشدار می‌دهند که تجربه روان‌گردان‌ها می‌توانند برای افراد مبتلا به زوال عقل گیج‌کننده و ترسناک باشند و سالمندان نیز ممکن است با خطر زمین‌خوردن، مشکلات قلبی‌عروقی و تداخل دارویی مواجه شوند.
درکل سیلوسایبین عمدتاً با اثرگذاری بر گیرنده سروتونین 5-HT2A در مغز عمل می‌کند. سروتونین پیام‌رسان شیمیایی است که در تنظیم خلق‌وخو، ادراک و برخی عملکردهای دیگر نقش دارد.
پژوهش‌های تصویربرداری مغزی نشان داده‌اند که مصرف سیلوسایبین می‌تواند الگوی ارتباط میان شبکه‌های گسترده مغز را به‌طور موقت تغییر دهد. همچنین مطالعات حیوانی نشان می‌دهند که این ترکیب ممکن است انعطاف‌پذیری عصبی، یعنی توانایی مغز برای ایجاد ارتباطات جدید و بازسازمان‌دهی شبکه‌های عصبی، را افزایش دهد.
یافته‌های این پژوهش در ژورنال Frontiers in Neuroscience منتشر شده است.