تحولات ۴۸ ساعت اخیر از تغییر محاسبات نظامی و سیاسی جنگ حکایت دارد. آمریکا همچنان تهدیدهای نظامی‌اش را تکرار می‌کند، اما ادامه عملیات برای ذخایر تسلیحاتی آن هزینه دارد. در مقابل، ایران می‌کوشد با تقویت توان دفاعی و حفظ مسیرهای ارتباطی، هزینه تکرار حملات و گسترش محاصره را افزایش دهد.
صورتحساب جنگ برای سپر موشکی آمریکا
مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی آمریکا(CSIS) در گزارش ۱۰ نوامبر برآورد کرده حدود دوسوم ذخایر پیش از جنگ رهگیرهای پاتریوت و نیمی از ذخایر تاد در جنگ ایران مصرف شده است. با ارزیابی این مرکز، بازسازی ذخایر به سال‌ها زمان نیاز دارد و افزایش تولید نیز به‌سرعت کمبود موجود را جبران نمی‌کند.
اهمیت این ارقام فراتر از هزینه مالی موشک‌هاست. واشنگتن برای حفظ تعهدات نظامی خود در خاورمیانه، اروپا و شرق آسیا به این تسلیحات نیاز دارد. این وضعیت توان نظامی واشنگتن را از میان نمی‌برد، اما هزینه و محدودیت‌های تصمیم برای آغاز دور تازه درگیری را افزایش می‌دهد. اندیشکده CSIS هشدار می‌دهد مهم‌ترین خطر این کاهش زمانی است که اختلافات چین و تایوان تشدید شود و آمریکا قادر نباشد در مقابل چین ایستادگی کند. به عبارتی ترامپ با ورود به جنگ با ایران، به موقعیت آمریکا نه فقط در خاورمیانه، بلکه در شرق آسیا هم آسیب زده است.
پاسخ ایران؛ بازدارندگی بدون محدودیت پیشین
از سوی دیگر، مؤسسه مطالعات جنگ در ارزیابی ۱۰ نوامبر این خبر را تحلیل کرده که ایران محدودیت خودخواسته برد ۲هزار کیلومتری موشک‌هایش را رسماً کنار گذاشته است. سخنگوی سپاه این تغییر را در چارچوب دستور تازه برای تقویت بازدارندگی اعلام کرده است. پیام راهبردی و آشکار این تصمیم، افزایش هزینه احتمالی حمله به ایران است. این راهبرد در گفت‌وگوی اخیر دبیر شورای عالی امنیت ملی با شبکه المیادین بار دیگر صریحاً مورد اشاره و تأکید قرار گرفت. محسن رضایی گفت: «هرگونه حمله جدید آمریکا با هدف قرار گرفتن پایگاه‌های نظامی این کشور، حتی پایگاه‌های دوردست آن، پاسخ داده خواهد شد». اینکه «تهران ذره‌ای از مواد هسته‌ای غنی‌شده را از کشور خارج نخواهد کرد»، «ایران خواستار توقف درگیری‌ها در همه جبهه‌ها، از جمله جبهه لبنان، رفع محاصره دریایی، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و دریافت تضمین برای جلوگیری از تکرار حملات نظامی است» و «تهران برای طراحی کشتی‌ها و زیردریایی‌هایی که با انرژی هسته‌ای کار می‌کنند، به مواد غنی‌شده نیاز دارد»؛ دیگر مفاهیم مهم در گفت‌وگوی رسانه‌ای اخیر محسن رضایی بود.
راهبرد دیپلماتیک تهران
مؤسسه مطالعات جنگ همچنین گزارش داده کاظم غریب‌آبادی در دیدار با سفیر روسیه، درباره مقابله با کارگروه آمریکایی «دروازه آهنین» گفت‌وگو کرده است. واشنگتن این سازوکار را برای محدودکردن انتقال تجهیزات و کالاها از مسیرهای زمینی و دریای خزر تشکیل داده است. به این دایره تحرکات دیپلماتیک، باید سفر پزشکیان به ترکیه را افزود. هر چند هدف حضور رئیس‌جمهور در آنکارا، شرکت در اجلاس تغییرات اقلیمی سازمان ملل(کاپ ۳۱) عنوان شده، با این حال همزمانی رویداد با اعلام تمایل رجب طیب اردوغان برای ورود به وادی میانجی‌گری میان تهران و واشنگتن به اهمیت رویداد افزوده است.
فرسایش توان آمریکا و فرصت راهبردی ایران
فرسایش ذخایر دفاعی آمریکا، در کنار افزایش هزینه‌های اقتصادی و سیاسی جنگ نشان می‌دهد ادامه فشار نظامی بر ایران برای واشنگتن بدون محدودیت و هزینه نخواهد بود. اهمیت این وضعیت برای ایران، صرفاً در کاهش ظرفیت عملیاتی طرف مقابل نیست؛ بلکه در فرصتی است که برای تقویت بازدارندگی، گسترش همکاری با قدرت‌های مستقل و افزایش قدرت چانه‌زنی دیپلماتیک ایجاد می‌کند. تأکید محمدباقر قالیباف بر توصیه رهبر معظم انقلاب مبنی بر استقرار یک همکاری راهبردی و دقیق با چین را باید در همین راستا تفسیر کرد. اگر ایران بتواند این ظرفیت را با حفظ انسجام منطقه‌ای و پیگیری مطالبات خود در مذاکرات همراه کند، امکان تبدیل دستاوردهای دفاعی به نتایج سیاسی پایدار افزایش می‌یابد. در این صورت، فرجام جنگ، نه تنها آسیب‌پذیری توان نظامی آمریکا، بلکه فروپاشی نظم امنیتی آمریکامحور در منطقه است.