تهران- ایرنا- این روزها درحالی صف های طولانی پمپ بنزین ها به محور اصلی گمانه زنی روزانه مردم تبدیل شده است که پاسخ به آن ساده است: در حالی که عموم رانندگان در صف های سوختگیری منتظر می مانند تا بنزین دریافت کنند، عده دیگری در تلاشند تا با کارت های سوخت جایگاهها بیشترین سهم را از یارانه بنزین بردارند و شاید به قاچاقچیان بسپارند.
عددها ساده اما عجیب است در یک روز فقط یک نفر ۹۵ لیتر بنزین با کارت جایگاه زده است و در یک ماه نزدیک ۲۵۰۰ لیتر آن هم در حالی که در بیشترین حالت مصرف ۱۵۰ لیتر کفاف مصرف ماهانه را می دهد. همین‌طور که ما هر روز، هر هفته و گاه هر ماه به سراغ پمپ بنزین ها می رویم و باک خودرو را از بنزین سیراب می کنیم و حتی برای سهمیه باقیمانده دودوتا چهارها می کنیم که تا سر ماه و شارژ شدن سهمیه بعدی دوام بیاورد، عده ای هم بی آنکه آینده تامین سوخت کشور برایشان مهم باشد، به فکر کسب درآمد از فروش بنزین هستند.
اکنون گران ترین نرخ بنزین دولتی، نرخی است که در کارت های سوخت جایگاهها عرضه می شود یعنی ۱۰ هزار تومان به ازای هر لیتر؛ آمارها فقط در یک مورد می گوید که شخصی با مراجعه به ۳۸ جایگاه ۹۸ بار سوختگیری داشته و این فرد در آخرین روز مهر با چهار بار مراجعه و دریافت توکن ۹۵ لیتر سوخت گیری داشته و در مجموع ۲ هزار و ۳۳۷ لیتر سوخت با کارت جایگاه دریافت کرده است.
به هر میزان که مصرف سوخت یک شخص بالا هم که باشد، به مصرف ۲ هزار و ۳۳۷ لیتر در یک ماه نمی رسد، آماری که فقط یک نکته را یادآوری می کند، پای بنزین خواری در میان است.
یک حساب سرانگشتی نشان می دهد که اگر قیمت هر لیتر بنزین در کشورهای همسایه از ترکیه، عراق و جمهوری آذربایجان گرفته تا افغانستان و پاکستان، فقط ۷۰ سنت یا همان ۰.۷ دلار داشته باشد، قیمت آن به پول ایران با احتساب نرخ ارز مرکز مبادله معادل حدود ۱۳۰ هزار تومان است.
این بدان معناست که هر لیتر بنزین با نرخ سوم ۱۰ هزار تومانی که در ایران به فروش می رسد، در کشورهای همسایه حداقل ۱۳۰ هزار تومان قیمت دارد، فاصله ای ۱۳ برابری. همین فاصله کافی است تا فکر طمعکار عده ای را فعال کند و بتواند با استفاده از کارت جایگاه ها به میزان نا محدودی سوخت گیری انجام دهد، این معامله، سود نجومی نصیب او خواهد کرد.
ریشه چنین پدیده ای را فقط باید در یک نکته جست و جو کرد؛ اینکه سوختگیری با استفاده از کارت سوخت جایگاهها، تحت هیچ شرایطی رصد نمی شد اما اکنون بنا بر مصوبه هیات وزیران و اسناد بالا دستی، موضوع شناسه دار کردن کارت های سوخت جایگاهها در دستور کار شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی ایران قرار گرفته است تا محل، شخص، زمان و میزان سوخت گیری به طور دقیق به ثبت برسد و راه بنزین خواران و قاچاقچیان این ثروت ملی را از این مسیر سد کند.
رد پای دلالان سوخت در معطلی شبانه مردم
صف های شلوغ و طولانی همیشه پای شایعه را به میان می آورد؛ از شایعه نبود بنزین تا احتمال حمله دشمن؛ اما کرامت ویس کرمی مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی ایران که به تازگی نشستی طولانی با خبرنگاران داشت، پرده از علت واقعی صف‌های طولانی پمپ بنزین های و سوداگری شبکه‌ای اقلیتی برداشت که با تراکنش‌های غیرمتعارف و قفل کردن نازل‌ها، وقت شهروندان عادی را در صف‌ها تلف می‌کنند.
طرح شناسه دار کردن کارت های سوخت اضطراری که از حدود ۱۰ روز قبل در ۲۵۰ جایگاه سوخت پایتخت اجرا شده، دست بنزین خواران را بسته است؛ همانطور که ویس‌کرمی توضیح داد: شلوغی‌های مقطعی اخیر هیچ ارتباطی با شایعات روانی یا فضای جنگی ندارد؛ چرا که این صف‌ها از حدود ۱۰ روز پیش و همزمان با استقرار سخت‌افزارها و زیرساخت‌های جدید در ۲۵۰ جایگاه پایتخت از مجموع حدود ۳۶۰ جایگاه شکل گرفته و ساعت ۲ بامداد هیچ شهروندی به خاطر هراس از جنگ در صف پمپ‌بنزین نمی‌ایستد، بلکه این ازدحام ناشی از دوره گذار فنی و البته قطع شریان سوءاستفاده دلالان از کارت‌های آزاد جایگاه‌هاست.
سهم ۴۱ درصدی کارت سوخت جایگاهها از سوخت گیری
وی اجرای طرح شناسه دار کردن کارت سوخت جایگاه ها را دارای پشتوانه قانونی و مصوبه هیات وزیران دانست و اضافه کرد: در ۱۶ روز نخست شهریورماه امسال، میانگین مصرف روزانه بنزین کشور به رقم بی‌سابقه ۱۴۴ میلیون لیتر رسید که بررسی‌ها نشان داد ۴۱ درصد آن، یعنی معادل ۵۹ میلیون لیتر در هر شبانه‌روز، فقط از طریق کارت‌های اضطراری جایگاهها و بدون کوچک‌ترین احراز هویت توزیع شده است، توزیعی که هیچ اطلاعاتی از دریافت کننده و میزان دریافت و حساب پرداخت کننده هزینه آن در دسترس نیست.
ویس کرمی می گوید: برای مهار این خلاء بزرگ نظارتی، زیرساخت سخت‌افزاری و نرم‌افزاری مجزایی با رعایت پروتکل‌های پدافند غیرعامل و متصل به شبکه بانکی کشور پیاده‌سازی شد تا مصرف واقعی از رفتارهای سوداگرانه تفکیک شود و بدین ترتیب با حذف کارت سوخت جایگاه ها، اطلاعات دریافت کنندگان سوخت شفاف باشد.
این مقام مسئول با ارائه آمار تکان‌دهنده‌ای از سوءاستفاده‌های کشف‌شده در پایلوت تهران افزود: پایش رفتار مصرف‌کنندگان نشان می‌دهد ۸۶ درصد مراجعات به کارت‌های آزاد جایگاه سوخت طبیعی و منطقی است؛ به‌طوری‌که ۵۱ درصد شهروندان فقط یک بار، ۲۴ درصد ۲ بار و ۱۱ درصد سه بار در ماه از کارت اضطراری استفاده کرده‌اند. اما معضل اصلی و ریشه شکل‌گیری صف‌ها، رفتار آن ۱۴ درصد بی نام و نشان باقیمانده است که ۲۴ میلیون لیتر سوخت را بلعیده‌اند.
سلطان بنزین خواری با ۱۰۵ مرتبه سوخت گیری با کارت جایگاه در یک ماه
مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی ایران ادامه داد: در جریان تحلیل همین اطلاعات مشخص شد فردی فقط با یک کدملی در طول یک ماه ۱۰۵ مرتبه به یک جایگاه مراجعه کرده و بیش از ۲ هزار لیتر بنزین با نرخ آزاد دریافت کرده است. در نمونه‌ای دیگر، فردی در طول یک ماه به ۳۸ جایگاه مختلف سر زده و ۹۸ بار سوختگیری ثبت کرده و مجموع سوختگیری همین شخص به ۲ هزار و ۳۳۷ لیتر رسیده است.
ویس‌کرمی آمار جالب توجهی دیگری هم عرضه کرد و یادآور شد: میزان مصرف سوخت در تهران طی مهر سال گذشته ۲۰ میلیون و ۷۰۰ هزار لیتر بود اما این رقم در مهر امسال به ۲۰ میلیون لیتر رسید که این اعداد نشان می دهد در همین مدت شناسه دار کردن کارت های آزاد سوخت جایگاه ها، این میزان صرفه جویی را به دنبال داشته است.
این آمار نشان می دهد که به هر میزانی که فرآیندها شفاف و رصدگیری دقیق باشد، به همان میزان هم فضا برای سوداگری، قاچاق و فساد تنگ و دور از دسترس می شود.
امکان پایش استفاده‌کنندگان از کارت سوخت جایگاه ها
رضا نواز سخنگوی صنف جایگاهداران سوخت کشور معتقد است با اجرای طرح شناسه دار کردن کارت سوخت جایگاهها، امکان پایش استفاده کنندگان از این کارت ها فراهم می شود.
وی ادامه داد: پیوسته انتقاداتی در مورد نحوه استفاده از کارت های جایگاهها مطرح بوده و متاسفانه گاه تخلف یا قصور به پرسنل جایگاهها نسبت داده می‌شد و از آنجا که مشخص نبود چه کسانی از کارت جایگاه استفاده می‌کنند و امکان پایش آن وجود نداشت، در نهایت مسئولان شرکت‌های تابعه وزارت نفت تصمیم گرفتند روشی برای شناسه دار کردن کارت سوخت جایگاهها به کار گیرند.
سخنگوی صنف جایگاهداران سوخت کشور گفت: شناسه دار کردن کارت سوخت جایگاهها در تهران اجرایی شده و در حال در یافت نظرات، انتقادات و پیشنهادات مردم، کارشناسان و مالکان جایگاه‌های سوخت برای انعکاس و پیگیری مشکلات احتمالی به تصمیم گیران طرح هستیم.
نواز تاکید کرد: شکی نیست که در صورت کاهش مشکلات طرح و کاهش مدت زمان سوختگیری برای جلوگیری از صف‌ها، می‌توان به محاسن طرح امیدوار بود.
شروع از ۵۴ جایگاه تعمیم به ۲۵۰ پمپ بنزین
اجرای آزمایشی طرح شناسه‌دار کردن کارت‌های اضطراری سوخت با هدف هوشمندسازی نظام توزیع سوخت در ۵۴ جایگاه منتخب شهر تهران از هشت مهر ۱۴۰۴ آغاز شد و بنا به گفته مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی ایران از ۱۰ روز قبل نیز این تعداد جایگاه به ۲۵۰ مورد رسید.
در حال حاضر ۴۰ درصد سوختگیری کشور از طریق کارت‌های اضطرار جایگاه‌های عرضه سوخت انجام می‌شود.
سوختگیری در روش جدید، چندان دشوار هم نیست، به این ترتیب که کافی است متقاضی کارت بانکی شخصی خود را در دستگاه کارت خوان پمپ بنزین قرار داده و پس از احراز هویت و دریافت توکن، سوخت گیری را بدون واسطه و با سرعت انجام دهد.
در این روش چون اطلاعات بر اساس گردش مالی شخص مالک کارت بانکی انجام می گیرد و اطلاعات به ثبت می رسد، بنزین خواران نمی توانند در یک روز به آسانی ۹۵ لیتر سوخت خریداری کنند بی آنکه رد پایی از سوداگری خود بر جای بگذارند.
البته نباید این موضوع را از قلم انداخت که شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی تدابیر ویژه ای برای خودروهای عمومی و سکوهای حمل و نقل اینترنتی پیش بینی کرده و معطلی و مشکلی برای تامین و خرید سوخت آنان ایجاد نخواهد شد.