به بهانه رد شدن پنالتی تورس برای چادرملو در دیدار با استقلال به سراغ یک پنالتی مشابه در لیگ هلند رفتیم که بر خلاف پنالتی امروز در ایران، توسط داور پذیرفته شد.
به گزارش ورزش سه، فوتبال ایران امروز شاهد صحنه‌ای بود که نمونه‌اش را کمتر دیده بودیم ولی برای اولین بار در تاریخ فوتبال اتفاق نیفتاده بود. پنالتی چادرملو مقابل استقلال پس از بازبینی VAR اعلام شد، دیه‌گو تورس آن را گل کرد و بازیکنان میزبان مشغول شادی شدند، اما چند لحظه بعد بیژن حیدری بار دیگر به کنار زمین رفت و این بار گل را مردود اعلام کرد. دلیل؟ نحوه زدن پنالتی.
گل در نهایت به حساب چادرملو واریز نشد و بازی با تساوی ۱-۱ به پایان رسید. بررسی‌هایی که بعد از مسابقه انجام دادیم و در توضیح کمیته داوران هم به آن اشاره شده نشان می‌دهد تصمیم حیدری از نظر قانونی، به تخلف موسوم به "Illegal Feinting" یا فریب غیرقانونی در اجرای پنالتی مربوط بوده است.
اما بد نیست به سراغ نمونه‌های مشابه خارجی برویم.
اولین سوال: اگر بازیکن اجازه ندارد در زمان زدن پنالتی مکث کند، پس چطور جیز هورنکامپ در فوتبال هلند در حرکتی عجیب، موقع زدن پنالتی دو بار روی یک پا پرید و گل زد؟ آیا آن پنالتی باید مردود می‌شد؟ پاسخ در جزئیاتی است که مرز بین فریب مجاز و فریب غیرقانونی را مشخص می‌کند.
قانون چه می‌گوید؟
قانون ۱۴ فوتبال در نسخه جاری قوانین بازی، تکلیف را کاملاً روشن کرده است. بازیکن در زمان دورخیز برای زدن پنالتی اجازه دارد در مسیر حرکت خود از حرکات فریبنده استفاده کند. حتی می‌تواند سرعتش را تغییر دهد، مکث کند یا حرکت شبیه "استپ" انجام دهد، به شرط آنکه همچنان در حال پیشروی به سمت توپ باشد.
ممنوعیت از جایی آغاز می‌شود که دورخیز تمام شده باشد.
اگر بازیکن پس از پایان دورخیز، در آخرین مرحله حرکت خود وانمود کند که می‌خواهد توپ را بزند و بعد ضربه واقعی را بزند، مرتکب "Illegal Feinting" شده است. در چنین شرایطی اگر توپ وارد دروازه هم بشود، گل مردود است و بازی با ضربه آزاد غیرمستقیم برای تیم مدافع از محل تخلف ادامه پیدا می‌کند. زننده پنالتی هم کارت زرد می‌گیرد.
این نکته مهم است: قانون بین "فریب در دورخیز" و "فریب بعد از پایان دورخیز" تفاوت می‌گذارد.
خود IFAB در توضیحات رسمی حتی نمونه‌ای مشابه صحنه امروز را آورده است: بازیکن دورخیزش را تمام می‌کند، در آخرین لحظه عمداً توقف می‌کند و وانمود می‌کند ضربه می‌زند تا دروازه‌بان را فریب دهد. اگر توپ گل شود، گل مردود، بازیکن اخطار و ضربه آزاد غیرمستقیم اعلام می‌شود.
تورس چه کار کرد؟
در صحنه پنالتی چادرملو، تورس پیش از ضربه یک مکث کرد و همین دلیل مردود شدن گل اعلام شد. نکته مهم‌تر این است که داور پنالتی را تکرار نکرد. او گل را لغو کرد و کارت زرد به تورس داد.
این تصمیم با مجازات پیش‌بینی‌شده برای "Illegal Feinting" کاملاً همخوانی دارد: وقتی تخلف از سوی زننده پنالتی پس از پایان دورخیز اتفاق بیفتد، حتی اگر توپ وارد دروازه شود، پنالتی تکرار نمی‌شود و بازی با ضربه آزاد غیرمستقیم برای مدافعان ادامه پیدا می‌کند.
به همین دلیل، نکته تعیین‌کننده درباره صحنه امروز فقط "مکث" نیست؛ مسئله این است که مکث دقیقاً در چه مرحله‌ای از حرکت تورس اتفاق افتاده است.
اگر مکث در جریان دورخیز باشد، می‌تواند کاملاً قانونی باشد. اگر دورخیز تمام شده و سپس بازیکن برای فریب دروازه‌بان توقف کند، دیگر قانون اجازه ادامه حرکت را نمی‌دهد.
اما برگردیم به ماجرای عجیب پنالتی هورنکاپ.
حدود یک سال قبل، جیز هورنکامپ، مهاجم هراکلس، در دیدار مقابل PSV در لیگ هلند پنالتی‌ای زد که خیلی‌ها تصور کردند باید مردود شود.
او چهار قدم عقب رفت و به سمت توپ حرکت کرد. در آستانه ضربه، این بازیکن دو بار روی پای چپش پرید. حرکتی عجیب که باعث شد ماتی کووار، دروازه‌بان PSV، زودتر جهت شیرجه‌اش را انتخاب کند. هورنکامپ وقتی این را فهمید توپ را به سمت دیگر فرستاد و گل زد. هراکلس البته در آن مسابقه ۴-۳ شکست خورد.
بازیکنان PSV بلافاصله به این حرکت اعتراض کردند. حتی نیک اولیج، دروازه‌بان ذخیره PSV، بین دو نیمه سراغ هورنکامپ رفت تا بفهمد دقیقاً چه کاری انجام داده است. اما آن پنالتی قانونی تشخیص داده شد.
اما چرا؟ طبق قانون داور درست تصمیم گرفته است. هورنکامپ در زمان انجام آن پرش‌ها، حرکت رو به جلو را متوقف نکرد. خودش هم بعد از مسابقه توضیح داد که این حرکت را بارها در تمرین امتحان کرده و پرش را آن‌قدر دیر انجام می‌دهد که دروازه‌بان تصور می‌کند لحظه شوت است و زودتر شیرجه می‌رود.
یک کارشناس داوری در گفت‌وگو با ESPN توضیح داده که در این صحنه حرکت هورنکامپ همچنان رو به جلو بود، هرچند بسیار اندک. بنابراین نمی‌توان آن را فریب غیرقانونی دانست. برای اعلام تخلف، داور باید توقف مشخص و قطعی در حرکت نهایی بازیکن و سپس ازسرگیری حرکت برای ضربه زدن را تشخیص دهد.
پس چرا پنالتی هورنکامپ مجاز بود، تورس نه؟
در مورد هورنکامپ، پرش‌ها بخشی از دورخیز او بودند و حرکت کلی بدنش به سمت توپ ادامه داشت. او بعد از تمام شدن دورخیز، وانمود نکرد که ضربه می‌زند که بعد دوباره حرکتش را آغاز کند.
در مورد تورس، تشخیص داور این بود که مکث در مرحله‌ای رخ داده که دورخیز او تمام شده بود. به همین دلیل کارت زرد، مردود شدن گل و ضربه آزاد غیرمستقیم صادر شد.
در واقع، قانون نمی‌گوید "مکث ممنوع است". این برداشت اشتباه و بیش از حد ساده‌شده‌ای از قانون است. قانون می‌گوید "فریب در زمان دورخیز مجاز است، فریب بعد از پایان دورخیز ممنوع است."