الهه جعفرزاده
خبرآنلاین
شاید برایتان پیش آمده باشد که مردی در جمع دوستانش چندان اهل تلاش و برنامه‌ریزی به نظر نرسد، اما به‌محض مواجهه با زنی که از نظر ظاهری برایش جذاب است، از اهداف بزرگ، درآمدهای آینده، موفقیت شغلی و ساعت‌های طولانی کار صحبت کند؛ گویی ناگهان نسخه جاه‌طلب‌تری از خودش ظاهر شده است. آیا این تغییر رفتار صرفاً تلاشی آگاهانه برای تأثیر گذاشتن بر طرف مقابل است یا پای سازوکارهای روان‌شناختی عمیق‌تری هم در میان است؟
دکتر حسن وحیدنژاد، دانشیار ژنتیک انسانی در دانشگاه پنسیلوانیا، در صفحه اینستاگرام خود با اشاره به یک پژوهش روان‌شناسی تکاملی، به این پرسش پرداخته است. توضیح او بر این ایده متمرکز است که مواجهه با نشانه‌های جذابیت ظاهری ممکن است بر انگیزه‌ها و تصمیم‌گیری افراد اثر بگذارد؛ هرچند برای فهم دقیق یافته‌ها باید به آنچه پژوهش واقعاً بررسی کرده است، توجه کنیم.
پژوهشی که وحیدنژاد به آن اشاره می‌کند، در سال ۲۰۰۴ با عنوان «آیا زنان زیبا مردان را به کم‌ارزش شمردن آینده ترغیب می‌کنند؟» در مجله علمی Proceedings of the Royal Society B منتشر شد.
در یکی از بخش‌های آزمایش، به شرکت‌کنندگان تصاویر چهره‌هایی با جذابیت ظاهری متفاوت نشان داده شد. سپس از آنها خواسته شد میان دریافت پول در آینده نزدیک و دریافت مبلغی بیشتر در آینده دورتر انتخاب کنند.
نتایج نشان داد مردانی که تصاویر زنان جذاب را دیده بودند، بیشتر به دریافت پاداش در زمان نزدیک تمایل پیدا می‌کردند؛ یعنی در مقایسه با قبل، حاضر بودند برای دریافت پول زودتر، از بخشی از مبلغ بیشتر در آینده صرف‌نظر کنند. این الگو در همه گروه‌ها به یک شکل دیده نشد.
به زبان ساده، حضور یک نشانه جذاب می‌تواند بر نحوه تصمیم‌گیری افراد اثر بگذارد؛ حتی وقتی موضوع ظاهراً ارتباط مستقیمی با جذابیت ندارد و پای انتخاب مالی در میان است.
*آیا مردان واقعاً در حضور زنان زیبا جاه‌طلب‌تر می‌شوند؟
اما چرا این یافته به بحث جاه‌طلبی مردان ارتباط پیدا می‌کند؟ وحیدنژاد این موضوع را از زاویه روان‌شناسی تکاملی توضیح می‌دهد؛ دیدگاهی که تلاش می‌کند برخی رفتارهای انسان را با توجه به انتخاب شریک عاطفی و رقابت برای جلب توجه توضیح دهد.
بر اساس این نگاه، وقتی مردی با زنی روبه‌رو می‌شود که برایش جذاب است، ممکن است بیش از قبل به این فکر کند که چه تصویری از خودش ارائه می‌دهد. موفقیت شغلی، درآمد، توانایی تأمین امکانات و برنامه‌های آینده می‌توانند بخشی از تصویری باشند که فرد می‌خواهد از خود نشان دهد.
برای همین است که گاهی در چنین موقعیتی، صحبت از اهداف بزرگ و موفقیت‌های آینده بیشتر می‌شود؛ حتی اگر فاصله زیادی میان حرف‌های فرد و رفتار روزمره‌اش وجود داشته باشد.
*البته این مثال، توضیحی برای فهم ایده مطرح‌شده است، نه نتیجه‌ای که پژوهش سال ۲۰۰۴ مستقیماً اندازه‌گیری کرده باشد.
*مغز چگونه تحت تأثیر جذابیت قرار می‌گیرد؟/ آیا مردان متوجه تغییر رفتار خودشان هستند؟
نکته جالب این است که همه تغییرات رفتاری لزوماً آگاهانه نیستند. ممکن است فرد متوجه نباشد که چرا در یک موقعیت خاص بیشتر به موفقیت، پول یا جلب توجه فکر می‌کند. بااین‌حال، از این موضوع نمی‌توان نتیجه گرفت که هر مردی در مواجهه با یک زن زیبا الزاماً چنین واکنشی نشان می‌دهد یا همه رفتارهای نمایشی او ریشه تکاملی دارند.
تصمیم‌های ما همیشه فقط حاصل محاسبات منطقی و آگاهانه نیستند؛ گاهی شرایط محیطی و نشانه‌های اجتماعی هم می‌توانند بر انتخاب‌های ما اثر بگذارند.
نتایج این پژوهش نیز نشان می‌دهد یک نشانه اجتماعی، مانند مواجهه با چهره جذاب جنس مخالف، ممکن است در برخی شرایط بر این نوع تصمیم‌گیری اثر بگذارد. بااین‌حال، از این نتیجه نمی‌توان به‌تنهایی درباره فعالیت یک بخش خاص از مغز، فعال شدن قطعی یک سازوکار ناخودآگاه یا انگیزه تمام مردان نتیجه‌گیری کرد. این مطالعه نیز نسبتاً کوچک و محدود به موقعیت‌های آزمایشگاهی بود؛ بنابراین برای تعمیم آن به رفتارهای روزمره، روابط عاطفی و تفاوت‌های فردی به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.
در نهایت، شاید دیدن یک زن زیبا در برخی افراد انگیزه بیشتری برای جلب توجه ایجاد کند، اما اینکه این انگیزه به جاه‌طلبی واقعی، خودنمایی یا صرفاً تغییر در تصمیم‌گیری منجر شود، پرسشی جداگانه است. علم می‌تواند بخشی از این واکنش‌ها را توضیح دهد، اما نمی‌توان هر ادعای بزرگ یا تغییر رفتار ناگهانی را صرفاً به تکامل نسبت داد.