پژوهشی تازه احتمال می‌دهد انباشت ریزپلاستیک‌ها در اقیانوس آرام، رنگ آب را به طیفی از آبی و سبز تغییر داده باشد.
به نقل از سی‌ان‌ان، بخش وسیعی از آب‌های اقیانوس آرام میان هاوایی و کالیفرنیا طی دو دهه گذشته به‌تدریج آبی‌تر و سبزتر شده است. این تغییر در نگاه اول شاید نشانه‌ای خوشایند به نظر برسد؛ اما پژوهشگران احتمال می‌دهند انباشت زباله‌های پلاستیکی، به‌ویژه ذرات ریزپلاستیک، عامل آن باشد. بررسی تازه تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد آلودگی پلاستیکی ممکن است به مرحله‌ای رسیده باشد که حتی رنگ آب اقیانوس را هم تحت تأثیر قرار دهد.
لکه زباله اقیانوس آرام فقط جزیره‌ای از زباله نیست
این منطقه که به نام «لکه بزرگ زباله اقیانوس آرام» شناخته می‌شود، توده‌ای گسترده از زباله‌های شناور است که جریان‌های چرخشی اقیانوس آن‌ها را در یک محدوده جمع می‌کنند. تورهای ماهیگیری قدیمی، بسته‌بندی مواد غذایی و نوشیدنی و انواع زباله‌های پلاستیکی در این ناحیه به چشم می‌خورند.
بااین‌حال، برخلاف تصور رایج، این لکه از جزیره‌هایی پیوسته و قابل‌مشاهده از زباله تشکیل نشده است. بخش زیادی از آلودگی آن را قطعات بسیار کوچک پلاستیک تشکیل می‌دهند که به آن‌ها ریزپلاستیک می‌گویند. بسیاری از این ذرات آنقدر کوچک‌اند که با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شوند.
پژوهشگران دانشگاه برگن نروژ در مطالعه‌ای که در مجله Communications Earth & Environment منتشر شده است، بررسی کرده‌اند که آیا افزایش ریزپلاستیک‌ها می‌تواند تغییر رنگ آب این منطقه را توضیح دهد یا خیر.
ماهواره‌ها چه تغییری در رنگ اقیانوس ثبت کردند؟
رنگ آب دریا بازتابی از موادی است که در آن وجود دارند؛ از فیتوپلانکتون‌ها، یعنی جانداران میکروسکوپی گیاه‌مانند، گرفته تا زباله‌های دریایی. بااین‌حال، به گفته دن کوستنر، یکی از پژوهشگران این مطالعه، تأثیر ریزپلاستیک‌ها بر رنگ اقیانوس تا پیش از این کمتر بررسی شده بود.
کوستنر برای شناخت این تأثیر، نمونه‌هایی شبیه اسموتی از زباله‌های پلاستیکی تهیه کرد و با استفاده از نور و لیزر، نحوه تعامل ریزپلاستیک‌ها با نور را سنجید. پژوهشگران سپس بررسی کردند که چه میزان پلاستیک می‌تواند تغییری در رنگ آب ایجاد کند که ماهواره‌ها قادر به تشخیص آن باشند.
آن‌ها برای پاسخ به این پرسش، داده‌های ماهواره‌ای منطقه لکه زباله اقیانوس آرام را در فاصله سال‌های ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۲ بررسی کردند. نتایج از افزایش چشمگیر روشنایی طول موج‌های آبی و سبز در این محدوده و اطراف آن، در مقایسه با آب‌های پیرامونی، حکایت داشت. پژوهشگران نتیجه گرفتند که این تغییر احتمالا رنگ آب را به طیفی از آبی و سبز متمایل به فیروزه‌ای، موسوم به سیان، نزدیک کرده است.
نقش ریزپلاستیک‌ها در تغییر رنگ آب
پژوهشگران برای شناسایی علت این تغییر، چندین شبیه‌سازی انجام دادند. آن‌ها ابتدا احتمال عوامل طبیعی مانند افزایش فیتوپلانکتون‌ها یا تغییر نوع آن‌ها را بررسی کردند؛ اما زمانی که پلاستیک را به مدل‌ها افزودند، احتمال ایجاد رنگ فیروزه‌ای مشاهده‌شده در تصاویر ماهواره‌ای به‌شدت افزایش یافت.
شیا چیتام، یکی دیگر از نویسندگان پژوهش و دانشجوی دکتری دانشگاه برگن، می‌گوید پژوهشگران توانسته‌اند طیف مشخصی از نور را شناسایی کنند که ریزپلاستیک‌ها معمولا تولید می‌کنند.
بااین‌حال، او تأکید می‌کند که هنوز برای اثبات اینکه پلاستیک‌ها به‌تنهایی و به‌طور مستقیم عامل تغییر رنگ آب بوده‌اند، به بررسی بیشتری نیاز است. گام بعدی پژوهشگران، سفر به لکه زباله اقیانوس آرام و اندازه‌گیری مستقیم شرایط آب در آن منطقه خواهد بود؛ کاری که هم دشوار است و هم هزینه زیادی دارد.
معمای پلاستیک‌های گمشده در اقیانوس
دانشمندان تخمین می‌زنند سالانه حدود ۱۳ میلیون تن پلاستیک وارد اقیانوس‌ها می‌شود؛ اما تنها بخشی از این مقدار، یعنی حدود ۲۵۰ هزار تن، در سطح آب شناور پیدا شده است. این اختلاف را گاهی «پارادوکس پلاستیک گمشده» می‌نامند.
یکی از توضیح‌های احتمالی این مسئله، خرد شدن قطعات پلاستیکی به ذرات بسیار ریز است؛ ذراتی که شناسایی و اندازه‌گیری آن‌ها دشواری زیادی دارد. به گفته چیتام، هنوز مشخص نیست تمام پلاستیک‌هایی که وارد اقیانوس می‌شوند، در نهایت به کجا می‌روند.
اگر پژوهش جدید بتواند ارتباط میان تغییر رنگ آب و ریزپلاستیک‌ها را تأیید کند، دانشمندان می‌توانند از این روش برای بررسی مناطق دیگری از اقیانوس که احتمال می‌رود غلظت بالایی از ریزپلاستیک‌ها داشته باشند نیز استفاده کنند.
ریزپلاستیک‌ها چه خطری برای حیات دریایی دارند؟
ریزپلاستیک‌ها فقط ظاهر و ویژگی‌های فیزیکی آب را تغییر نمی‌دهند؛ این ذرات می‌توانند وارد بدن جانوران دریایی شوند و از طریق زنجیره غذایی به گونه‌های دیگر برسند. دانشمندان حتی ریزپلاستیک‌ها را در غذاهای دریایی مصرفی انسان نیز پیدا کرده‌اند.
این ذرات همچنین می‌توانند آلاینده‌ها را با خود حمل کنند و بر توانایی اقیانوس در جابه‌جایی و ذخیره کربن اثر بگذارند. به همین دلیل، شناخت میزان پراکندگی آن‌ها برای ارزیابی پیامدهای آلودگی پلاستیکی اهمیت زیادی دارد.
ریچارد تامپسون، استاد زیست‌شناسی دریایی دانشگاه پلیموث انگلستان که در این پژوهش مشارکت نداشته، می‌گوید شناسایی پلاستیک از طریق ماهواره و پهپاد طی دهه گذشته پیشرفت زیادی کرده است؛ اما ریزپلاستیک‌ها به‌دلیل اندازه کوچک و ترکیب شدن با موادی مانند فیتوپلانکتون‌ها و بقایای طبیعی، همچنان به‌سختی شناسایی می‌شوند.
به باور او، اگر پژوهشگران بتوانند تغییرات ناشی از پلاستیک را از راه دور و با تصاویر ماهواره‌ای تشخیص دهند، دیگر نیازی نیست برای اندازه‌گیری آلودگی، تک‌تک قطعات زباله را بشمارند؛ روشی که هم زمان‌بر است و هم هزینه زیادی دارد.
کوستنر امیدوار است نتایج این مطالعه توجه عمومی را به ابعاد آلودگی پلاستیکی جلب کند. اگر ریزپلاستیک‌ها به اندازه‌ای در اقیانوس انباشته شده باشند که رنگ آب را تغییر دهند، این موضوع نشانه‌ای نگران‌کننده از گستردگی آلودگی در محیط‌های دریایی خواهد بود.