اقتصاد‌آنلاین: لایحه جدید شهرداری تهران با افزایش سطح اشغال و تعداد طبقات، ظرفیت ساخت‌وساز در برخی باغ‌های پایتخت را تا پنج برابر افزایش می‌دهد.

مسکن و شهرسازی - بهشاد بهرامی: مالک یک باغ هزار مترمربعی در تهران، بر اساس ضوابط عادی مصوبه خانه‌باغ، می‌تواند ساختمانی دوطبقه با مجموع زیربنای ۳۰۰ مترمربع احداث کند. حالا شهرداری تهران پیشنهاد داده است که اگر این باغ از نوع باغ‌های پراکنده و در پهنه‌ای با مجوز ساخت پنج طبقه باشد، ظرفیت ساخت‌وساز در آن به ۱۵۰۰ مترمربع برسد.

این افزایش پنج‌برابری، یکی از نتایج مقایسه متن لایحه پیشنهادی شهرداری تهران با مصوبات سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۴۰۰ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران است.

لایحه اصلاح دستورالعمل ماده ۱۴ قانون زمین شهری، امروز سه‌شنبه ۲۶ آبان‌ماه، در دستور کار چهارصد و چهل‌وهشتمین جلسه شورای شهر تهران قرار دارد؛ لایحه‌ای که در صورت تصویب نهایی، ضوابط ساخت‌وساز در باغ‌های پایتخت را دستخوش تغییر خواهد کرد.

از برج‌باغ تا خانه‌باغ؛ تغییر دوباره سیاست تهران

در اسفند سال ۱۳۹۶، شورای پنجم شهر تهران مصوبه موسوم به برج‌باغ را لغو کرد. پس از آن، شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در تیرماه سال ۱۳۹۸ دستورالعمل جدیدی را برای ساخت‌وساز در باغ‌های تهران به تصویب رساند که به مصوبه خانه‌باغ معروف شد.

تغییر معادله ساخت‌وساز در باغ‌های تهران | افزایش ظرفیت ساختمانی تا پنج برابر

بر اساس این دستورالعمل، در باغ‌های پراکنده با مساحت کمتر از دو هزار مترمربع، سطح اشغال ساختمان به ۱۵ درصد مساحت زمین و تعداد طبقات به حداکثر دو طبقه محدود شد.

در باغ‌های دو تا پنج هزار مترمربعی نیز ساخت سه طبقه با سطح اشغال ۱۵ درصد مجاز بود.

این ضوابط در سال ۱۴۰۰ مورد بازنگری قرار گرفت، اما محدودیت‌های اصلی ساخت‌وساز در باغ‌های پراکنده همچنان برقرار ماند.

اکنون شهرداری تهران در لایحه جدید خود به دنبال تغییر این معادله است.

دو برابر شدن سطح اشغال؛ افزایش تعداد طبقات

مهم‌ترین تغییر پیشنهادی شهرداری به باغ‌های پراکنده مربوط می‌شود؛ باغ‌هایی که در میان پهنه‌های مختلف مسکونی، تجاری و اداری شهر قرار گرفته‌اند.

بر اساس بند ۲-۲-۲ لایحه، حداکثر سطح اشغال این باغ‌ها به ۳۰ درصد افزایش می‌یابد و تعداد طبقات نیز بر اساس ضوابط طرح تفصیلی تعیین می‌شود.

به عبارت دیگر، علاوه بر دو برابر شدن مساحت قابل ساخت در هر طبقه، محدودیت تعداد طبقات نیز جای خود را به ضوابط پهنه‌ای می‌دهد که باغ در آن قرار گرفته است.

محاسبات اقتصادآنلاین نشان می‌دهد در صورت تصویب نهایی این لایحه، در یک باغ پراکنده ۵۰۰ مترمربعی واقع در پهنه‌ای با مجوز ساخت پنج طبقه، مجموع زیربنای مجاز از ۱۵۰ مترمربع به ۷۵۰ مترمربع افزایش می‌یابد. در یک باغ هزار مترمربعی با همین شرایط نیز زیربنای مجاز از ۳۰۰ مترمربع به ۱۵۰۰ مترمربع می‌رسد.

در باغ‌های بزرگ‌تر نیز افزایش قابل توجهی رخ می‌دهد. برای نمونه، در یک باغ دو هزار مترمربعی، ظرفیت ساختمانی از ۹۰۰ مترمربع به سه هزار مترمربع و در یک باغ پنج هزار مترمربعی از ۲۲۵۰ مترمربع به ۷۵۰۰ مترمربع می‌رسد؛ یعنی بیش از سه برابر ظرفیت قبلی.

این محاسبات بر اساس ضوابط عادی، با فرض قرار گرفتن باغ‌ها در پهنه‌ای با مجوز پنج طبقه و بدون احتساب طبقات تشویقی، زیرزمین و موارد استثنایی انجام شده است.

افزایش ظرفیت ساختمانی می‌تواند ارزش اقتصادی باغ‌های پراکنده را نیز تحت تأثیر قرار دهد؛ زیرا یکی از عوامل تعیین‌کننده قیمت زمین در تهران، میزان زیربنایی است که امکان احداث آن وجود دارد.

یک یا دو طبقه بیشتر برای باغ‌های بزرگ‌تر

افزایش سطح اشغال و تعداد طبقات، تنها مشوق ساختمانی پیش‌بینی‌شده در لایحه جدید نیست.

شهرداری پیشنهاد داده است در برخی پهنه‌های مسکونی، تجاری، اداری و مختلط، به مالکانی که مساحت باغ آنها سه برابر حداقل اندازه قطعه در طرح تفصیلی است، یک طبقه تشویقی تعلق گیرد.

در صورت رسیدن مساحت باغ به پنج برابر حداقل اندازه قطعه، امکان اعطای دو طبقه تشویقی نیز وجود خواهد داشت.

به این ترتیب، در برخی باغ‌های پراکنده، ظرفیت ساخت‌وساز حتی می‌تواند از تعداد طبقات تعیین‌شده در طرح تفصیلی نیز فراتر رود.

لایحه جدید برای باغ‌های کوچک نیز مقررات ویژه‌ای در نظر گرفته است. در باغ‌های حداکثر ۵۰۰ مترمربعی که پیش از سال ۱۳۷۴ تفکیک شده‌اند و شرایط مقرر در لایحه را دارند، امکان ساخت سه طبقه با سطح اشغال ۴۰ درصد و تراکم ساختمانی ۱۲۰ درصد پیش‌بینی شده است.

تغییر ضوابط ساخت‌وساز در پهنه‌های ارزشمند سبز

یکی دیگر از تغییرات مهم لایحه به املاک واقع در زیرپهنه R۲۴۱، موسوم به بافت مسکونی ارزشمند سبز، مربوط می‌شود.

بر اساس مصوبه سال ۱۴۰۰، در این زیرپهنه تنها املاکی که باغ تشخیص داده نمی‌شدند، امکان ساخت چهار طبقه با سطح اشغال ۳۰ درصد و تراکم ۱۲۰ درصد را داشتند. املاک دارای رأی باغ همچنان مشمول محدودیت‌های دستورالعمل خانه‌باغ بودند.

در لایحه جدید، شهرداری پیشنهاد کرده است این امکان برای هر دو گروه، اعم از باغ و غیرباغ، فراهم شود.

انتقال حق ساخت‌وساز باغ به زمین دیگر

ماده ششم لایحه نیز سازوکار تازه‌ای را برای جبران محدودیت‌های ساختمانی مالکان باغ‌ها پیش‌بینی کرده است.

بر اساس این ماده، اختلاف میان تراکم مجاز در طرح تفصیلی و تراکم قابل استفاده در باغ، قابلیت انتقال به سایر قطعات را خواهد داشت.

این سازوکار در ادبیات شهرسازی با عنوان «انتقال حق توسعه» یا TDR شناخته می‌شود.

برای مثال، اگر مالک زمینی بر اساس طرح تفصیلی امکان ساخت سه هزار مترمربع بنا را داشته باشد، اما به دلیل باغ بودن ملک تنها مجاز به احداث ۱۵۰۰ مترمربع باشد، می‌تواند از ظرفیت انتقال ۱۵۰۰ مترمربع تراکم باقی‌مانده به زمین دیگری برخوردار شود.

جزئیات نحوه انتقال، ارزش‌گذاری این حقوق و تعیین مناطق پذیرنده تراکم، در ماده ششم لایحه مشخص نشده است.

فقط هفت پروانه خانه‌باغ در پنج سال

اما چرا شهرداری تهران به دنبال افزایش ظرفیت ساخت‌وساز در باغ‌هاست؟

در گزارش توجیهی لایحه، شهرداری آماری از عملکرد مصوبه خانه‌باغ ارائه کرده است. بر اساس این آمار، در فاصله سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۱ تنها هفت پروانه ساختمانی بر مبنای این مصوبه صادر شده است.

شهرداری معتقد است محدودیت‌های ساختمانی، صرفه اقتصادی نگهداری باغ‌ها را برای مالکان کاهش داده و در مواردی به قطع عمدی درختان منجر شده است.

مدیریت شهری با استناد به همین مساله، تغییر رویکرد از محدودیت‌های ساختمانی به استفاده از مشوق‌های اقتصادی را پیشنهاد کرده است.

تغییر معادله ساخت‌وساز در باغ‌های تهران | افزایش ظرفیت ساختمانی تا پنج برابر

در واقع، فرض اصلی لایحه این است که افزایش منافع اقتصادی مالکان از حفظ باغ، می‌تواند انگیزه آنها را برای نگهداری از درختان تقویت کند.

بازگشت به دوران برج‌باغ؟

اگرچه افزایش سطح اشغال باغ‌های پراکنده به ۳۰ درصد، یادآور یکی از ضوابط مصوبه برج‌باغ است، اما لایحه جدید را نمی‌توان عیناً معادل بازگشت به آن مصوبه دانست.

در پیشنهاد شهرداری، ضوابط متفاوتی برای باغ‌های پیوسته و پراکنده در نظر گرفته شده و سازوکار‌هایی مانند انتقال حق توسعه و بررسی نقشه‌های ساختمانی در کمیته فنی باغ نیز پیش‌بینی شده است.

با این حال، افزایش قابل توجه ظرفیت ساختمانی در باغ‌های پراکنده، از تغییر جهت سیاست‌گذاری در مقایسه با دوره خانه‌باغ حکایت دارد.

مساله اصلی این است که آیا افزایش ارزش اقتصادی ساخت‌وساز در باغ‌ها، انگیزه حفظ درختان را تقویت خواهد کرد یا ارزش اقتصادی زمین برای توسعه ساختمانی را افزایش خواهد داد؟

پاسخ به این پرسش نیازمند بررسی عملکرد مصوبات قبلی، میزان تخریب باغ‌ها و نحوه نظارت بر ساخت‌وساز در آنهاست.

لایحه پیشنهادی شهرداری هنوز به مقررات لازم‌الاجرا تبدیل نشده و تغییر نهایی ضوابط ساخت‌وساز در باغ‌های تهران مستلزم طی مراحل قانونی و تصویب در شورای عالی شهرسازی و معماری ایران است.