کرج _ تمرکز زباله شهرهای مختلف البرز در حلقه‌دره، ضرورت بازنگری در شیوه مدیریت پسماند را برجسته کرده است؛ موضوعی که کنترل آلودگی، رعایت استانداردهای بهداشتی و سلامت مردم را به میان می‌آورد.
خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها، حمیدرضا عبدالمنافی: روزانه صدها تن زباله از شهرهای البرز راهی حلقه‌دره ( محل دفن و نابود کردن پسماند در شهر کرج) می‌شود؛ کامیون‌هایی که هر روز از معابر عبور می‌کنند و بار شهرهای مختلف استان را در یک نقطه خالی می‌کنند. این فقط پاکیزگی خیابان‌ها نیست؛ پای سلامت مردم، کیفیت محیط‌زیست و پاسخ‌گویی دستگاه‌های اجرایی در میان است.
وقتی پسماند چند شهر در یک مرکز جمع می‌شود، پرسش‌ها هم جدی‌تر می‌شود: ناوگان حمل در چه وضعیتی است؟ شیرابه کجا و چگونه کنترل می‌شود؟ ضوابط بهداشتی چقدر رعایت می‌شود؟ و زیرساخت پردازش و دفع، تاب این حجم را دارد؟ اگر نظارت مؤثر نباشد، این پرسش‌ها از دغدغه‌ی کارشناسی به نگرانی شهروندان و مدیریت شهری تبدیل می‌شود.
جواد چپردار، رئیس کمیسیون حقوقی شورای اسلامی شهر کرج، می‌گوید تمرکز این حجم از زباله در یک نقطه، مدیریت اصولی پسماند را دشوار کرده است. وی کاهش تمرکز، ایجاد مراکز متناسب با هر منطقه، توسعه تفکیک از مبدأ و استفاده از روش‌های علمی پردازش را از ضروری‌ترین محورهای برنامه پسماند استان می‌داند.
در این گفت‌وگو با جواد چپردار به مسئولیت دستگاه‌ها در حفاظت از سلامت شهروندان و راه‌های کاهش مخاطرات بهداشتی انتقال زباله پرداخته‌ایم.
انتقال پسماند شهرهای مختلف به یک مرکز، چه مخاطراتی برای سلامت شهروندان دارد؟
جابه‌جایی پسماند از شهرهای دورتر به مرکز حلقه‌دره، علاوه بر مسائل مدیریتی، از نظر بهداشتی و محیط‌زیستی نیز قابل بررسی است. در این فرایند باید پیامدهای انتقال زباله، احتمال انتشار شیرابه و آلودگی‌های ناشی از جابه‌جایی مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا سلامت مردم باید در اولویت تصمیم‌گیری‌های مدیریت پسماند باشد.
روزانه چه میزان زباله در استان البرز تولید می‌شود و چه سهمی متعلق به کرج است؟
بر اساس آمارهایی که در سال‌های گذشته در مجموعه مدیریت پسماند مطرح شده، میزان تولید زباله استان البرز حدود هزار و ۷۰۰ تن در روز برآورد شده که بیش از ۷۰۰ تن آن به شهر کرج اختصاص دارد. البته این ارقام باید با آمار رسمی و مستند شهرداری و سازمان مدیریت پسماند تطبیق داده شوند تا مبنای برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری قرار گیرند.
چرا تمرکز این حجم از پسماند در مرکز حلقه‌دره را یک چالش مدیریتی می‌دانید؟
مسئله این است که شهرداری کرج علاوه بر مدیریت پسماند شهر، با مسئولیت انتقال و مدیریت زباله شهرهای اقماری نیز مواجه است. تا زمانی که حجم بالایی از پسماند شهرهای مختلف در یک مرکز متمرکز باشد، مدیریت صحیح این چرخه به امکانات، برنامه‌ریزی و نظارت بیشتری نیاز دارد و باید درباره اصلاح این الگو تصمیم‌گیری شود.
راهکار شما برای کاهش حجم پسماند ورودی به حلقه‌دره چیست؟
پیشنهاد من این است که شهرهای غرب و شرق استان البرز، با رعایت استانداردهای فنی و محیط‌زیستی، ایجاد مراکز مستقل مدیریت پسماند را بررسی کنند. توزیع مناسب ظرفیت پردازش و دفع می‌تواند از تمرکز تمام پسماند استان در یک نقطه جلوگیری کند؛ البته مکان‌یابی این مراکز باید بر اساس مطالعات کارشناسی انجام شود.
مسئولیت کنترل مخاطرات بهداشتی در مسیر انتقال زباله بر عهده کدام دستگاه است؟
مدیریت پسماند مجموعه‌ای از مسئولیت‌های اجرایی و نظارتی است. شهرداری‌ها، سازمان‌های متولی پسماند و پیمانکاران باید وظایف خود را در جمع‌آوری و انتقال زباله انجام دهند و رعایت ضوابط نیز باید از سوی دستگاه‌های مسئول در چارچوب اختیارات قانونی پیگیری شود.
در صورت مشاهده تخلف، لازم است موضوع مستند و از مسیرهای قانونی دنبال شود.
برای جلوگیری از انتشار شیرابه و آلودگی در مسیرهای حمل زباله چه اقداماتی باید انجام شود؟
حمل‌ونقل پسماند باید مطابق ضوابط فنی و بهداشتی انجام شود و وضعیت خودروها، شیوه بارگیری، انتقال و تخلیه زباله مورد توجه قرار گیرد.
همچنین لازم است آثار احتمالی این فرایند بر محیط‌زیست و سلامت شهروندان با استفاده از بررسی‌های کارشناسی ارزیابی شود تا تصمیم‌ها بر پایه اطلاعات معتبر اتخاذ شوند.
آیا انتقال زباله از شهرهای دورتر استان به کرج از نظر بهداشتی قابل توجیه است؟
یکی از دلایل ضرورت بررسی ایجاد مراکز مدیریت پسماند در شرق و غرب استان، کاهش جابه‌جایی زباله از مسیرهای طولانی است. این موضوع علاوه بر ملاحظات مدیریتی، از نظر بهداشت و محیط‌زیست نیز اهمیت دارد و مسئولان باید در برنامه‌ریزی‌های خود، کاهش مسیرهای غیرضروری انتقال پسماند را مورد توجه قرار دهند.
تفکیک زباله از مبدأ چه تأثیری بر کاهش مشکلات انتقال و دفع پسماند دارد؟
تفکیک از مبدأ یکی از بخش‌های مهم مدیریت پسماند است، اما در این زمینه با مشکلاتی مواجه هستیم.
برآوردی که در جلسات مرتبط با کلان‌شهرها مطرح شده، از پایین بودن میزان تفکیک صحیح زباله در مبدأ حکایت دارد. برای بهبود شرایط، باید فرهنگ‌سازی با تأمین امکانات و برنامه اجرایی مناسب همراه شود.
چرا خانه‌های بازیافت و برنامه‌های تشویقی شهروندان نتوانسته‌اند به یک سازوکار پایدار تبدیل شوند؟
در دوره‌هایی، مراکز بازیافت در شهر کرج ایجاد شدند، اما فعالیت آن‌ها استمرار پیدا نکرد. از نظر من، فرهنگ‌سازی به‌تنهایی کافی نیست و شهرداری باید برای جمع‌آوری جداگانه زباله‌های تفکیک‌شده، تأمین امکانات لازم در منازل و تشویق شهروندان برنامه داشته باشد. نمی‌توان از مردم انتظار همکاری داشت، اما زیرساخت مورد نیاز را فراهم نکرد.
آیا شهرداری برای تشویق خانواده‌ها به تفکیک زباله از مبدأ برنامه مشخصی دارد؟
در شورا درباره طرح‌هایی برای توسعه تفکیک از مبدأ، به‌ویژه در مجتمع‌های مسکونی بزرگ، بحث شده و برای اجرای برخی برنامه‌ها نیز در بودجه پیش‌بینی‌هایی صورت گرفته است.
انتظار ما این است که شهرداری و سازمان مدیریت پسماند، این مصوبات را به برنامه اجرایی تبدیل کنند و درباره تأمین تجهیزات، جمع‌آوری جداگانه و مشوق‌های شهروندی گزارش ارائه دهند.
کمپوست تا چه اندازه می‌تواند در کاهش حجم زباله‌های انتقالی و دفنی مؤثر باشد؟
کمپوست یکی از روش‌های مهم پردازش پسماند است و باید در کنار بازیافت و سایر روش‌های علمی مورد استفاده قرار گیرد.
بخشی از زباله‌ها قابلیت ورود به این چرخه را دارند، اما نمی‌توان تمام پسماند را کمپوست کرد. ابتدا باید تفکیک و پردازش به‌درستی انجام شود و سپس برای باقی‌مانده زباله‌ها، متناسب با ویژگی‌های آن‌ها تصمیم‌گیری شود.
در کنار کمپوست، چه جایگاهی برای زباله‌سوزی و دفن بهداشتی قائل هستید؟
مدیریت پسماند نباید به یک روش محدود شود. بخشی از زباله‌ها باید بازیافت شوند، بخشی قابلیت تبدیل به کمپوست دارند و برای باقی‌مانده نیز باید از روش‌های مناسب، از جمله زباله‌سوزی محدود یا دفن بهداشتی، استفاده کرد. انتخاب روش باید بر اساس استانداردهای محیط‌زیستی، ویژگی‌های پسماند و مطالعات کارشناسی صورت گیرد.
شورای شهر درباره تخلفات احتمالی پیمانکاران حوزه پسماند چه اقداماتی انجام داده است؟
در دوره‌های مختلف، عملکرد پیمانکاران تفکیک پسماند و پاک‌روبی در کمیسیون‌های مرتبط بررسی شده است. در مواردی نیز تخلفات احتمالی مستند و گزارش‌هایی برای پیگیری به مراجع نظارتی ارسال شده است. با این حال، صرف تهیه گزارش کافی نیست و باید مشخص شود که پیگیری‌ها به چه نتیجه‌ای رسیده و آیا اصلاح لازم در عملکرد پیمانکاران انجام شده است یا خیر.
اگر شهرداری یا پیمانکاران به تذکرات و گزارش‌های نظارتی توجه نکنند، چه راهکاری وجود دارد؟
عضو شورا در چارچوب قانون وظیفه دارد مشکلات را پیگیری کند، تذکر دهد و از مسئولان مربوط پاسخ بخواهد. اگر پاسخ ارائه‌شده اقناع‌کننده نباشد یا اقدام مؤثری صورت نگیرد، امکان پیگیری موضوع از مسیرهای قانونی و نظارتی وجود دارد. هدف از این فرایند باید رفع مشکل و جلوگیری از تکرار تخلف باشد.
مهم‌ترین مطالبه شما از مدیریت شهری و مسئولان استان برای حفاظت از سلامت شهروندان چیست؟
نخست باید آمار دقیق تولید پسماند در شهرهای استان مشخص شود و سپس برای جمع‌آوری، انتقال، پردازش و دفع آن برنامه‌ریزی شود.
کاهش تمرکز زباله در یک مرکز، توسعه تفکیک از مبدأ و استفاده از ظرفیت‌های مختلف پردازش باید در یک برنامه هماهنگ دنبال شود. در تمام این مراحل نیز رعایت استانداردهای بهداشتی و محیط‌زیستی و پاسخ‌گویی دستگاه‌های مسئول اهمیت دارد.
مدیریت پسماند استان البرز نیازمند برنامه‌ای فراتر از انتقال روزانه زباله به مراکز دفع است؛ برنامه‌ای که کاهش مسیرهای غیرضروری حمل، توسعه تفکیک از مبدأ، پردازش اصولی و نظارت بر عملکرد پیمانکاران را به‌صورت هم‌زمان دنبال کند.
اظهارات رئیس کمیسیون حقوقی شورای اسلامی شهر کرج، ضرورت بازنگری در تمرکز پسماند و شفاف‌سازی مسئولیت دستگاه‌های اجرایی را برجسته می‌کند؛ با این حال، ارزیابی دقیق مخاطرات بهداشتی و میزان رعایت استانداردها، مستلزم انتشار آمار رسمی و نتایج پایش‌های تخصصی است. در نهایت، معیار موفقیت مدیریت پسماند نه تعداد مصوبات و مکاتبات، بلکه کاهش آلودگی، رعایت ضوابط و حفاظت قابل سنجش از سلامت شهروندان خواهد بود.