تست ADHD کودکان شامل چه معیارهایی است؟ با شرایطی آشنا شوید که متخصصان برای تشخیص کم‌توجهی و بیش‌فعالی بررسی می‌کنند.
بی‌نظمی، فراموش کردن تکالیف، حواس‌پرتی یا حتی رفتارهای تکانشی در سال‌های نوجوانی همیشه به معنای ابتلا به اختلال کم‌توجهی-بیش‌فعالی یا ADHD نیست. تفاوت اصلی زمانی مشخص می‌شود که این رفتارها به شکلی مداوم، شدید و مختل‌کننده ظاهر شوند. معیارهای تشخیصی مورد استفاده متخصصان می‌توانند به والدین کمک کنند تا متوجه شوند آیا رفتارهای فرزندشان ارزش بررسی بیشتر دارد یا خیر.
اختلال کم‌توجهی-بیش‌فعالی نوعی اختلال رشدی-عصبی است که معمولاً با مشکلات مداوم در توجه، بیش‌فعالی یا رفتارهای تکانشی همراه می‌شود. نشانه‌ها اغلب در کودکی شروع می‌شوند و ممکن است با افزایش سن شکل متفاوتی پیدا کنند.
با این حال، افزایش تشخیص ADHD در سال‌های اخیر بحث‌هایی را نیز درباره مرز میان رفتار طبیعی کودکان و نوجوانان و یک اختلال قابل تشخیص ایجاد کرده است. یک بررسی بزرگ که به سفارش دولت بریتانیا انجام شده، هشدار داده که صرف داشتن برخی ویژگی‌های مرتبط با ADHD یا اوتیسم لزوماً به معنای وجود یک اختلال بالینی نیست.
پروفسور سایمون وسلی از کینگز کالج لندن می‌گوید تمرکز بیش از حد بر برچسب تشخیصی ممکن است باعث شود مشکلات دیگری که می‌توانند به شکل مؤثرتری مدیریت شوند، نادیده گرفته شوند.
او می‌گوید:
یکی از مشکلات تشخیص این است که ممکن است به کودک این احساس را بدهد که از عهده کاری برنمی‌آید، در حالی که شاید در واقع توانایی انجامش را داشته باشد.
به گفته او، باید شرایط کلی کودک را در نظر گرفت و نه فقط اینکه آیا معیارهای یک تشخیص مشخص را دارد یا خیر.
تست ADHD برای کودکان و نوجوانان چگونه است؟
آنچه از آن با عنوان «تست ADHD» یاد می‌شود، در واقع یک آزمون ساده با نتیجه مثبت یا منفی نیست. زمانی که پزشک عمومی کودکی را برای ارزیابی ADHD ارجاع می‌دهد، روان‌پزشکان و دیگر متخصصان از مجموعه‌ای از معیارها، پرسش‌نامه‌ها و اطلاعات مربوط به رفتار کودک در محیط‌های مختلف استفاده می‌کنند.
بر اساس معیارهای مورد استفاده برای تشخیص ADHD در کودکان باید حداقل شش نشانه از گروه کم‌توجهی یا حداقل شش نشانه از گروه بیش‌فعالی و تکانشگری وجود داشته باشد.
با این حال داشتن شش علامت به‌تنهایی کافی نیست و برای اینکه این نشانه‌ها در تشخیص ADHD در نظر گرفته شوند، چند شرط مهم دیگر نیز وجود دارد:
- علائم باید پیش از ۱۲ سالگی شروع شده باشند.
- باید حداقل شش ماه ادامه داشته باشند.
- رفتارها باید بیش از چیزی باشند که با سن و مرحله رشد کودک انتظار می‌رود.
- علائم باید زندگی روزمره کودک را به شکل قابل‌توجهی دشوار کنند.
- مشکلات باید در بیش از یک محیط، مانند خانه و مدرسه، دیده شوند.
به همین دلیل، کودکی که فقط مدتی تکالیفش را فراموش می‌کند یا در یک درس خاص تمرکز ندارد، صرفاً بر اساس این موارد مبتلا به ADHD محسوب نمی‌شود.
بخش اول ارزیابی؛ نشانه‌های کم‌توجهی
در بخش مربوط به کم‌توجهی، متخصصان بررسی می‌کنند که آیا کودک به‌طور مداوم رفتارهایی مانند موارد زیر دارد یا نه:
- دامنه توجه کوتاه دارد و خیلی زود حواسش پرت می‌شود.
- در تکالیف یا کارهای مدرسه اشتباهات ناشی از بی‌دقتی دارد.
- مرتب وسایلش را گم می‌کند یا کارها را فراموش می‌کند.
- نمی‌تواند فعالیت‌های طولانی یا خسته‌کننده را تا پایان ادامه دهد.
- به نظر می‌رسد هنگام صحبت دیگران گوش نمی‌دهد یا دستورها را کامل انجام نمی‌دهد.
- دائماً از یک فعالیت به فعالیت دیگری می‌رود.
- در برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی کارهایش مشکل دارد.
در این میان نکته مهم، تکرار و شدت این رفتارها است.
برای مثال، بیشتر نوجوانان گاهی کلیدشان را گم می‌کنند، تکلیفی را فراموش می‌کنند یا هنگام درس خواندن حواسشان پرت می‌شود. در ADHD، این مشکلات معمولاً آن‌قدر تکرار می‌شوند که تحصیل، روابط خانوادگی یا فعالیت‌های روزمره را مختل می‌کنند.
بخش دوم ارزیابی؛ بیش‌فعالی و رفتارهای تکانشی
گروه دوم معیارها به بیش‌فعالی و تکانشگری مربوط می‌شود. در این بخش، متخصصان به دنبال رفتارهایی مانند این موارد هستند:
- کودک در موقعیت‌هایی که باید آرام بنشیند، قادر به ثابت ماندن نیست.
- مرتب دست و پاهایش را حرکت می‌دهد یا بی‌قرار است.
- تمرکز روی کارها برایش دشوار است.
- فعالیت بدنی بیش از اندازه دارد.
- بیش از حد صحبت می‌کند.
- نمی‌تواند منتظر نوبتش بماند.
- بدون فکر کردن عمل می‌کند.
- حرف دیگران را قطع می‌کند.
- درک کمی از خطر دارد یا رفتارهای پرخطر انجام می‌دهد.
این ویژگی‌ها در نوجوانان ممکن است کمی متفاوت از کودکان خردسال دیده شوند. برای مثال، بیش‌فعالی همیشه به معنای دویدن و بالا رفتن از وسایل نیست و ممکن است بیشتر به شکل بی‌قراری مداوم ظاهر شود.
تکانشگری نیز می‌تواند خود را در تصمیم‌های ناگهانی، قطع کردن صحبت دیگران یا انجام کارهایی بدون در نظر گرفتن پیامدهای آن‌ها نشان دهد.
چرا نمی‌توان با این فهرست ADHD را در خانه تشخیص داد؟
اگرچه این معیارها می‌توانند به والدین کمک کنند متوجه الگوهای رفتاری خاصی شوند، متخصصان تأکید می‌کنند که نمی‌توان از آن‌ها به‌عنوان یک تست خانگی برای تشخیص قطعی استفاده کرد.
رفتارهایی شبیه ADHD ممکن است به دلایل دیگری نیز دیده شوند. مشکلات خواب، اضطراب، افسردگی، مشکلات یادگیری، فشارهای خانوادگی یا مدرسه و حتی برخی بیماری‌های جسمی می‌توانند بر تمرکز و رفتار کودک اثر بگذارند.
به همین دلیل، در ارزیابی تخصصی معمولاً فقط با کودک یا والدین صحبت نمی‌شود. در برخی موارد معاینه جسمی یا بررسی‌های دیگری نیز انجام می‌شود تا علت‌های احتمالی دیگر کنار گذاشته شوند.
رفتار معمول نوجوانی یا ADHD؟
یکی از دشوارترین پرسش‌ها برای والدین این است که آیا فراموش‌کاری، بی‌نظمی و تغییرات رفتاری فرزندشان بخشی طبیعی از نوجوانی یا نشانه یک مشکل جدی‌تر است.
یک اشتباه یا فراموشی گاه‌به‌گاه معمولاً معیار تشخیص محسوب نمی‌شود. درعوض آنچه توجه متخصصان را جلب می‌کند، یک الگوی پایدار است.
برای مثال، تفاوت زیادی میان نوجوانی که گاهی تکلیفش را جا می‌گذارد و نوجوانی وجود دارد که تقریباً هر روز وسایلش را گم می‌کند، بارها مهلت تحویل تکالیف را از دست می‌دهد و این مشکل باعث افت تحصیلی یا تنش دائمی در خانه می‌شود.
همین مسئله درباره رفتارهای تکانشی نیز صدق می‌کند. بسیاری از نوجوانان گاهی تصمیم عجولانه می‌گیرند، اما در ADHD این رفتارها می‌توانند به شکلی مداوم و شدید تکرار شوند.
چرا درباره افزایش تشخیص ADHD بحث وجود دارد؟
افزایش چشمگیر تشخیص ADHD و اوتیسم در سال‌های اخیر به موضوعی بحث‌برانگیز تبدیل شده است.
منتقدان می‌گویند شواهد روشنی وجود ندارد که نشان دهد شیوع واقعی این اختلال با چنین سرعتی افزایش پیدا کرده باشد. آن‌ها هشدار می‌دهند که برخی تجربه‌های معمول زندگی ممکن است بیش از گذشته به‌عنوان مشکلات پزشکی تفسیر شوند.
پروفسور پیتر فوناگی از دانشگاه کالج لندن، در عین حال تأکید می‌کند که زندگی برای بسیاری از جوانان دشوارتر شده است. فشار اجتماعی، احساس ارزیابی دائمی، کاهش احساس تعلق و فرصت کمتر برای استراحت می‌تواند سلامت روان کودکان و نوجوانان را تحت تأثیر قرار دهد.
اگر کودک این معیارها را داشت چه باید کرد؟
وجود چند نشانه از فهرست بالا به معنای تشخیص قطعی ADHD نیست. اما اگر رفتارها برای بیش از شش ماه ادامه داشته‌اند، از دوران کودکی وجود داشته‌اند و به شکل محسوسی بر مدرسه، روابط یا زندگی خانوادگی تأثیر گذاشته‌اند، ارزیابی تخصصی می‌تواند مفید باشد.
پزشک یا متخصص سلامت روان می‌تواند بررسی کند که آیا این مشکلات با ADHD مرتبط هستند یا علت دیگری دارند.
هدف از ارزیابی نیز فقط گذاشتن یک برچسب تشخیصی نیست. تشخیص دقیق می‌تواند مشخص کند کودک واقعاً به چه نوع حمایتی نیاز دارد و آیا تغییرات آموزشی، درمان‌های رفتاری، حمایت روان‌شناختی یا در برخی موارد دارو می‌تواند به او کمک کند.
بنابراین، این تست بیشتر باید به‌عنوان یک راهنمای اولیه برای تشخیص الگوی رفتار و نه ابزاری برای خودتشخیصی در نظر گرفته شود.