بارش مواد رادیواکتیو ناشی از انفجارهای هسته‌ای، در شکل‌گیری شخصیت گودزیلا نقشی اساسی داشت؛ هیولایی که قرار بود هشداری درباره خطرات سلاح‌های هسته‌ای باشد.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، گودزیلا در بیش از ۷۰ سال گذشته، شکل‌ها و نقش‌های گوناگونی به خود گرفته است؛ از نیرویی ویرانگر و هراس‌انگیز گرفته تا مدافع بشریت و نمادی در فرهنگ عامه جهانی. اما نخستین حضور این هیولا در سینما، معنایی بسیار تاریک‌تر داشت. در فیلم ژاپنی «گوجیرا» (Gojira) محصول ۱۹۵۴، گودزیلا تجسم ترسی بود که تماشاگران به‌خوبی با آن آشنایی داشتند: تهدید نابودی هسته‌ای.
کمتر از یک دهه پیش از آن، نیروهای متفقین در جریان جنگ جهانی دوم، بمب‌های اتمی را بر سر شهرهای هیروشیما و ناگازاکی فرو ریخته بودند. این حملات در همان لحظات نخست حدود ۱۲۰ هزار نفر را به کام مرگ کشاند و هزاران نفر دیگر را با جراحات و پیامدهای هولناک مواجه کرد. شکست ژاپن، که تا پیش از آن تصورش نیز دشوار به نظر می‌رسید، ناگهان رقم خورد.
تا سال ۱۹۵۴، ژاپن پیشرفت چشمگیری در بازسازی کشور به دست آورده بود، اما آزمایش‌های هسته‌ای مستمر آمریکا در جزیره مرجانی بیکینی، واقع در جزایر مارشال، باعث شده بود زخم‌های هیروشیما و ناگازاکی همچنان در ذهن مردم این کشور تازه بماند. افزون بر این، جنگ کره و تنش‌های جنگ سرد، تهدید جنگ هسته‌ای را در ذهن و افکار عمومی زنده نگه داشته بود.
در چنین شرایطی، تنها چند ماه پیش از آن‌که فیلم «گوجیرا» به سینماها راه پیدا کند، وقوع یک فاجعه هسته‌ای در اقیانوس آرام، این ترس‌ها را بیش از پیش به زندگی روزمره مردم ژاپن نزدیک کرد.
آزمایش کسل براوو در جزیره مرجانی بیکینی
نگرانی‌ها در مارس ۱۹۵۴ شدت گرفت؛ زمانی که ایالات متحده بمب هیدروژنی «کسل براوو» را با قدرت ۱۵ مگاتن در جزیره مرجانی بیکینی منفجر کرد. قدرت این بمب بیش از ۷۵۰ برابر بمب‌هایی بود که هیروشیما و ناگازاکی را ویران کرده بودند. ابری عظیم از غبار و بقایای رادیواکتیو بر فراز حدود ۷ هزار مایل مربع از اقیانوس آرام پراکنده شد و کشتی ماهی‌گیری ژاپنی «دایگو فوکوریو مارو» (اژدهای خوش‌شانس شماره ۵) نیز در معرض این بارش رادیواکتیو قرار گرفت.
۲۳ خدمه کشتی که دچار سوختگی‌های پوستی و دیگر علائم ناشی از قرار گرفتن در معرض تشعشعات رادیواکتیو شده بودند، پس از بازگشت به بندر قرنطینه شدند. شش ماه بعد، رئیس بخش مخابرات رادیویی کشتی به عوارض کبدی مبتلا شد و در ۴۰ سالگی درگذشت.
دولت آمریکا در سال ۱۹۵۵، در قالب توافقی برای جبران خسارت‌های ناشی از بارش رادیواکتیو، مبلغ ۲ میلیون دلار به ژاپن پرداخت کرد، بی‌آن‌که مسئولیت حقوقی این حادثه را بپذیرد.
برای بسیاری از مردم ژاپن، این حادثه یادآوری هولناکی بود از این‌که خطرات سلاح‌های هسته‌ای هنوز پایان نیافته است. این رویداد همچنین به شکل‌گیری و گسترش جنبشی سراسری علیه تسلیحات هسته‌ای در ژاپن کمک کرد.
ساخت گودزیلا
گوجیرا هیولایی رادیواکتیو است که از دل امواج دریا بیرون می‌آید و به ویرانگری در مناطق روستایی ژاپن دست می‌زند. در صحنه آغازین این فیلم به کارگردانی ایشیرو هوندا، یک کشتی ماهی‌گیری ژاپنی بر اثر درخشش و انفجاری مرموز نابود می‌شود. حادثه کشتی «اژدهای خوش‌شانس» و خاطرات ژاپنی‌ها از بمباران اتمی هیروشیما و ناگازاکی، در کنار فیلم‌های هیولایی هالیوود مانند «کینگ‌کونگ» (۱۹۳۳)، در شکل‌گیری مضامین هسته‌ای فیلم «گوجیرا» تأثیرگذار بودند.
هوندا بعدها درباره تجربه خود گفت: «بیشتر تصاویر بصری‌ای که در ذهن داشتم، از تجربه‌ام در دوران جنگ گرفته شده بود. پس از جنگ، سراسر ژاپن و همچنین توکیو به ویرانه‌ای از خاکستر تبدیل شده بود. بمب اتمی ساخته شده بود و هیروشیما را به‌کلی نابود کرده بود... من ویژگی‌های بمب اتمی را گرفتم و آن‌ها را در شخصیت گودزیلا به کار بردم.»
در حالی که در فیلم «کینگ‌کونگ» از انیمیشن استاپ‌موشن استفاده شده بود، ایجی تسوبورایا، مدیر جلوه‌های ویژه فیلم، می‌دانست که اجرای این تکنیک با توجه به برنامه فشرده تولید «گوجیرا» زمان زیادی می‌برد. به همین دلیل، گروه او به جای آن لباس مخصوصی برای هیولا ساختند که ویژگی‌های چند دایناسور، ازجمله تیرانوسوروس، ایگوانودون و استگوسوروس را با هم ترکیب می‌کرد.
هاروئو ناکاجیما، بازیگری که این لباس را بر تن می‌کرد، حرکات گوجیرا را با الهام از حیواناتی طراحی کرد که در باغ‌وحش مشاهده کرده بود؛ ازجمله خرس‌ها و فیل‌ها.
سرانجام این موجود با استفاده از سلاحی فوق‌العاده به نام «نابودگر اکسیژن» (Oxygen Destroyer) شکست می‌خورد. نکته قابل توجه این‌که مخترع این سلاح، دکتر دایسوکه سِریزوا، روی یکی از چشم‌هایش را با چشم‌بند پوشانده است؛ زخمی که در جریان جنگ جهانی دوم برداشته بود.
این سلاح ژاپن را از نابودی نجات می‌دهد، اما گودزیلا همچنان قربانی‌ای قابل‌توجه و تا اندازه‌ای همدلی‌برانگیز از فناوری هسته‌ای باقی می‌ماند. برای شکست دادن این هیولا، بشریت ناچار است به سلاحی دیگر روی بیاورد که خود می‌تواند ویرانی‌های عظیمی به بار آورد.
یوکی میاموتو، استاد مطالعات دینی در دانشگاه دی‌پال، در مصاحبه‌ای گفت: «خود گودزیلا بر اثر آزمایش‌های هسته‌ای از خواب بیدار شده است؛ بنابراین می‌توان او را قربانی بمباران‌ها دانست. فلس‌های بدنش نیز شباهت زیادی به سوختگی‌های ناشی از تشعشعات رادیواکتیو دارد که قربانیان این حوادث به آن دچار می‌شدند.»
به کارگردانی ایشیرو هوندا و تری او. مورس، در میان شهر پیشروی می‌کند و یک قطار مسافربری را می‌بلعد.
عکس: امبسی پیکچرز / با اجازه گتی ایمیجز
تأثیر و میراث گودزیلا
حدود ۹ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر در ژاپن، فیلم «گوجیرا» را در نخستین دوره اکران آن در سینماها تماشا کردند. این فیلم اگرچه در ابتدا با واکنش‌های متفاوت منتقدان روبه‌رو شد، اما بعدها در تاریخ سینما به عنوان یکی از بزرگ‌ترین آثار سینمای ژاپن جای گرفت.
«گوجیرا» در آغاز دوره‌ای طلایی در سینمای ژاپن ساخته شد؛ دهه‌ای که آثاری کلاسیک همچون «هفت سامورایی»، «زیستن» و «راشومون» نیز در آن به نمایش درآمدند. موفقیت این فیلم بازتابی از احیای گسترده‌تر فرهنگی ژاپن در دوران پس از جنگ بود؛ دوره‌ای که کشور در حال بازسازی و بازیابی جایگاه خود در عرصه بین‌المللی بود.
این فیلم در سال ۱۹۵۶ با نسخه‌ای که تغییرات و حذفیات گسترده‌ای در آن اعمال شده بود، تحت عنوان «گودزیلا، پادشاه هیولاها!» به مخاطبان آمریکایی عرضه شد. صحنه‌های تازه‌ای که در آن‌ها یک خبرنگار آمریکایی با بازی ریموند بر حضور داشت، از شدت برخی پیام‌های ضدهسته‌ای نسخه اصلی فیلم کاست.
در همین حال، نسخه ژاپنی فیلم سرآغاز مجموعه‌ای طولانی از دنباله‌های سینمایی شد. هاروئو ناکاجیما نیز در ۱۲ فیلم نقش گودزیلا را ایفا کرد.
امروزه این مجموعه همچنان شخصیت گودزیلا را در بسترهای تاریخی و سینمایی تازه‌ای به تصویر می‌کشد. فیلم «گودزیلا منهای یک» (۲۰۲۳) که داستان آن در ژاپن پس از جنگ جهانی دوم می‌گذرد، بار دیگر به ویرانی‌ها و آسیب‌های روحی و روانی پرداخت که در قلب داستان فیلم نخست قرار داشتند. این فیلم در سال ۲۰۲۴ جایزه اسکار بهترین جلوه‌های ویژه را نیز از آن خود کرد.
منبع: www.history.com