جوان آنلاین: شاید هیچ دوربینی تاکنون موفق به ثبت تصویری از استراحت زنان و دختران روستایی و عشایر نشده باشد! مادران و دختران روستایی و عشایری همواره در حال کار و تلاشند و خلق ثروتند؛ چه آنهایی که با طلوع خورشید در مزارع به کار کشت و زرع مشغولند و چه آنهایی که به مراقبت از دام و دوشیدن شیر و امور مربوط به دامپروری. انگار وقت استراحت آنها زمانی است که پای دار قالی و گلیم نشسته و با دستان هنرمندشان آثار هنری ماندگار خلق می‌کنند و با هر گرهی که با دستان زحمتکش خود بر دار قالی می‌زنند، گرهی از کار خانواده و حتی کشورشان باز می‌کنند. با تغییرات فرهنگی و اجتماعی، اما با زنانه شدن ساختار روستا‌ها مواجهیم و همین مسئله هم اهمیت توانمندسازی و حمایت از این زنان را بیشتر می‌کند، چراکه زنان به عنوان عاملی کلیدی، عهده‌دار نقش فعالی در تولیدات اقتصادی و معیشتی روستایی شده‌اند.
زنان روستایی یک‌چهارم جمعیت جهان را تشکیل می‌دهند. در کشور‌های در حال توسعه، زنان ۴۲ درصد نیروی کار کشاورزی را تشکیل می‌دهند و تولید بخش اعظم غذای مصرفی جامعه خود را بر عهده دارند که از این نظر، سهم مهمی در تعیین امنیت غذایی ایفا می‌کنند. زنان روستایی برای فعالیت خود نیازمند دسترسی به منابع طبیعی و مالی هستند و توجه به این واقعیت که ۷۶درصد فقر مطلق جوامع مربوط به محیط‌های روستایی است، اطمینان از این دسترسی را به یکی از دغدغه‌های مسئولان و فعالان در این روز بدل می‌کند.
بر این اساس آنطور که آرزو ذکایی رئیس مرکز توسعه کارآفرینی، اشتغال و توانمندسازی سازمان بهزیستی کشور می‌گوید طرح توانمندسازی و ایجاد کسب‌وکار برای هزار نفر روستایی در ۱۰ استان کشور با اولویت زنان روستایی اجرایی می‌شود.
سهم مهم زنان روستایی در اقتصاد کشور و خانواده
ویل دورانت می‌گوید: «در اجتماعات روستایی قسمت اعظم ترقیات اقتصادی به دست زنان اتفاق افتاده نه مردان، در آن هنگام که قرن‌های متمادی مردان دائماً به طریق‌های کهن خود به شکار اشتغال داشتند، زن در اطراف خیمه‌ها زراعت را ترقی می‌داده و هزاران هنر خانگی ایجاد می‌کرده که هر یک روزی پایه صنعت بسیار مهمی شده‌اند.»
در ایران نیز زنان روستایی همانند سایر کشور‌ها به صورت گوناگون در عرصه‌های کشاورزی و غیرکشاورزی فعال هستند. براساس یک تقسیم کار کلی معمولاً گفته می‌شود که امور منزل به عهده زنان و فعالیت‌های بیرون از خانه به عهده مردان است، ولی این رویه در نواحی روستایی اعتبار زیادی ندارد، زیرا زنان روستایی علاوه بر انجام فعالیت‌های خانه‌داری، فعالیت‌های مزرعه را نیز انجام می‌دهند و در بسیاری از موارد، نقش سنگین‌تری نسبت به مردان بر عهده دارند.
ارزش کار خدماتی آنان نه تنها از کار خدماتی مردان کمتر نیست، بلکه در بسیاری از موارد ارزش کار آنها بیشتر است. وظایف و نقش‌های گوناگونی که بر دوش زن خانه‌دار روستایی سنگینی می‌کند، نشان‌دهنده سهم عظیمی است که او در فرایند توسعه دارد.
پاره‌ای از پژوهش‌ها سهم زنان روستایی را به عنوان نیروی کار کشاورزی در ایران، در مجموع ۴۰ درصد برآورد کرده است که از این مقدار، ۷۰ درصد به زراعت برنج، ۹۰ درصد به تولید سبزی و صیفی، ۵۰ درصد به زراعت پنبه و دانه‌های روغنی و ۳۰ درصد به محصولات باغی اختصاص دارد. همچنین سهم زنان را در پرورش کرم ابریشم ۹۰ درصد، در تولید صنایع دستی ۷۵درصد و در فعالیت‌های دامپروری و قالی‌بافی به ترتیب، بیش از ۵۰ درصد و ۹۰ درصد برآورد کرده‌اند.
با تمام این‌ها بررسی‌ها از فقر بالا در میان زنان به ویژه در روستا‌ها حکایت دارد.
ضرورت توانمندسازی زنان روستایی
به گفته ذکایی زنان در مناطق روستایی، به‌ویژه زنان سرپرست خانوار و زنانی که در تأمین معیشت خانواده مشارکت دارند، از گروه‌های مورد توجه سازمان بهزیستی هستند. از این رو، توانمندسازی اقتصادی بانوان از اولویت‌های جدی این سازمان به شمار می‌رود که این امر هم برای زنان سرپرست خانوار و هم برای زنانی است که به همسران خود کمک می‌کنند تا راهبری خانواده را برعهده داشته باشند.
وی تأکید می‌کند: «کسب‌وکار‌های مورد حمایت در حوزه‌های مختلف و متناسب با ظرفیت‌های محلی شکل می‌گیرند و در طراحی آنها شرایط خانوادگی و امکان تداوم فعالیت اقتصادی زنان مورد توجه قرار خواهد گرفت.»
وی با اشاره به ظرفیت‌های اقتصادی مناطق روستایی می‌افزاید: «در روستا‌ها ظرفیت‌های قابل توجهی از نظر جغرافیایی، شرایط زیستی و محصولات کشاورزی و غذایی وجود دارد که می‌توان با شناسایی این ظرفیت‌ها و مشارکت دادن مردم محلی، زمینه ایجاد کسب‌وکار‌های پایدار را فراهم کرد.»
از نگاه ذکایی برای تحقق این هدف، باید افراد شناسایی و آموزش داده شوند، اگر نیاز به سرمایه اولیه دارند، این سرمایه در اختیار آنها قرار گیرد و در صورت نیاز، مشاوره‌های کسب‌وکار در اختیار آنان قرار گیرد تا با نیاز‌های بازار، شیوه تولید محصولات، نحوه عرضه و فروش و راهکار‌های زنجیره پایداری کسب‌وکار آشنا شوند.
طرحی برای توانمندسازی
رئیس مرکز توسعه کارآفرینی، اشتغال و توانمندسازی سازمان بهزیستی کشور با اشاره به تفاهمنامه منعقد شده با مدرسه کارآفرینی و دانشکده فناوری و کارآفرینی دانشگاه آزاد اسلامی می‌افزاید: «این طرح در پهنه زاگرس و در ۱۰ استان از جمله استان‌های خوزستان، فارس، اصفهان، بوشهر، هرمزگان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، ایلام و کرمانشاه اجرا می‌شود.
در مرحله نخست این طرح، هزار نفر در حدود ۴۷ شهرستان تحت پوشش قرار می‌گیرند و فرایند شناسایی، نیازسنجی، آموزش، تدوین طرح‌های کسب‌وکار، حمایت از راه‌اندازی مشاغل و پشتیبانی از کسب‌وکار‌های ایجاد شده انجام خواهد شد.»
وی با بیان اینکه فعالیت‌های اقتصادی براساس ظرفیت‌ها، منابع و پتانسیل‌های مناطق روستایی طراحی می‌شوند، تأکید می‌کند: «هدف این است که کسب‌وکار‌های ایجاد شده متناسب با شرایط هر منطقه باشد و امکان تداوم فعالیت اقتصادی برای افراد فراهم شود.»
اولویت زنان
بنا به تأکید رئیس مرکز توسعه کارآفرینی، اشتغال و توانمندسازی سازمان بهزیستی کشور زنان در این طرح اولویت دارند، البته مردان نیز می‌توانند در این برنامه مشارکت داشته باشند، اما تمرکز اولیه بر زنان است، چراکه توانمندسازی اقتصادی آنان می‌تواند علاوه بر افزایش مشارکت اجتماعی و اقتصادی، به بهبود معیشت خانواده‌ها کمک کند. طبق توضیحات وی آموزش‌های پیش‌بینی‌شده شامل آموزش‌های عمومی و مهارت‌های نرم و همچنین آموزش‌های فنی و حرفه‌ای است، در بخش راه‌اندازی و حمایت از کسب‌وکار‌ها نیز سازمان بهزیستی بخشی از منابع مورد نیاز را از محل تسهیلات و سرمایه کار بلاعوض خود تأمین خواهد کرد، مدرسه کارآفرینی نیز از منابع موجود خود برای حمایت از کسب‌وکار‌ها استفاده می‌کند.
رئیس مرکز توسعه کارآفرینی، اشتغال و توانمندسازی سازمان بهزیستی کشور با اشاره به حمایت‌های مالی پیش‌بینی‌شده برای راه‌اندازی کسب‌وکار‌ها می‌افزاید: «سرمایه کار بلاعوض سازمان بهزیستی تا سقف ۱۵۰ میلیون تومان و تسهیلات بانکی تکلیفی (وام) تا سقف ۲۰۰ میلیون تومان در نظر گرفته شده است. در برخی رسته‌های شغلی، از جمله دامپروری و کشاورزی که به سرمایه بیشتری نیاز دارند، سقف تسهیلات بانکی می‌تواند به ۳۵۰ میلیون تومان برسد.»
حمایت از زنان روستایی حمایت از اقتصاد کشور است
نقش اقتصادی- اجتماعی زنان روستایی در توسعه انکارناپذیر است و عوامل متعددی در چگونگی ایفای این نقش مؤثر هستند. به همین جهت ضرورت دارد اطلاعات جامع و درستی از آن در دسترس باشد تا بتوان برنامه‌ریزی‌های مثبتی در جهت دست‌یابی به جایگاه اجتماعی متناسب با این نقش اقتصادی انجام دهند. طرح‌های حمایتی و توانمندسازی این بانوان نه فقط گامی در راستای حمایت از آنها بلکه گامی بلند در مسیر حمایت از اقتصاد خانواده و در نگاه کلان‌تر اقتصاد کشور محسوب می‌شود.