اختلاف آمارهای اعلامشده درباره کمبود دارو در کشور، در حالی مطرح میشود که به گفته سخنگوی سازمان غذا و دارو، بیش از ۱۰۰ تعریف جهانی برای کمبود دارو وجود دارد و مسلما هر کاهش موجودی یا دشواری دسترسی دارویی، لزوما به معنای کمبود قطعی آن نیست؛ چراکه گاهی دارو در شبکه تأمین موجود است، اما موانع مالی یا اجرایی در مسیر توزیع میتواند دسترسی مراکز درمانی و داروخانهها را تحت تاثیر قرار دهد.
به گزارش سایت دیدبان ایران؛ محمد هاشمی در این باره اظهار کرد: کمبود دارو مفهومی چندبعدی است و ممکن است از منظر بیمار، پزشک، داروخانه، شرکت پخش، بیمه و سیاستگذار معانی متفاوتی داشته باشد. از نگاه بیمار، هرگاه داروی تجویزشده در زمان و مکان مورد نیاز در دسترس نباشد، کمبود تجربه میشود؛ حتی اگر همان دارو در انبار شرکت پخش یا در بخش دیگری از شبکه توزیع موجود باشد.
وی افزود: از منظر پزشک، ممکن است نبود یک داروی مشخص یا یک برند خاص، محدودیت در انتخاب درمان تلقی شود؛ درحالیکه از دیدگاه نظام تأمین، وجود داروی ژنریک یا جایگزین درمانی معتبر میتواند به معنای استمرار دسترسی به ماده مؤثره مورد نیاز باشد. داروخانه نیز ممکن است به دلیل محدودیت در تأمین از شرکت پخش، با عدم دسترسی مواجه شود؛ درحالیکه این وضعیت الزاماً به معنای کمبود سراسری دارو نیست.
هاشمی با تشریح تعریف عملیاتی سازمان غذا و دارو از کمبود دارویی گفت: در ارزیابی سازمان، کمبود زمانی در کانون بررسی قرار میگیرد که موجودی یک دارو در سطح شرکتهای پخش به کمتر از نیاز یک ماه برسد و همزمان گزارش کمبود آن از سوی دانشگاه علوم پزشکی مربوطه دریافت شده باشد. در این بررسی، نام ژنریک و شکل دارویی فرآورده ملاک ارزیابی است و وضعیت موجودی، میزان مصرف، برنامه تولید یا واردات و امکان تأمین جایگزین نیز مورد توجه قرار میگیرد.
سخنگوی سازمان غذا و دارو تأکید کرد: قرار گرفتن یک دارو در محدوده کاهش ذخایر یا احتمال بروز اختلال در تأمین، با کمبود بالفعل یکسان نیست. همچنین نبود یک برند خاص، در شرایطی که همان دارو با نام ژنریک یا از طریق فرآورده جایگزین معتبر در دسترس باشد، لزوما به معنای کمبود دارویی محسوب نمیشود. بنابراین برای تحلیل دقیق آمارها باید میان کمبود قطعی، کاهش موجودی، اقلام در معرض کمبود و دشواری دسترسی در برخی نقاط شبکه توزیع تفاوت قائل شد.
وی درباره اعداد متفاوتی که در گزارشها و اظهارنظرهای مختلف، از جمله ارقام ۱۰۰۰، ۷۰۰ یا چندصد قلم دارو مطرح میشود، توضیح داد: این اعداد زمانی قابل مقایسهاند که مشخص باشد هرکدام به چه گروهی از داروها، چه بازه زمانی و چه شاخصی اشاره دارند. برای مثال، تعداد اقلام حیاتی و ضروری، داروهای دارای ذخیره محدود، اقلام در معرض کمبود و داروهایی که بر اساس تعریف عملیاتی سازمان با کمبود مواجهاند، مفاهیم و گروههای آماری متفاوتی هستند. در نتیجه، نمیتوان همه این ارقام را بهعنوان تعداد کمبودهای قطعی دارویی در نظر گرفت.
هاشمی با اشاره به اهمیت بهرهگیری از دادههای سامانههای نظارتی در مدیریت بازار دارویی کشور گفت: سامانه تیتک یکی از زیرساختهای مهم رصد زنجیره تأمین دارو است و اطلاعات مربوط به ورود و خروج فرآوردهها، موجودی شرکتهای پخش و وضعیت گردش کالا را در اختیار نظام نظارتی قرار میدهد. این اطلاعات در کنار گزارشهای دانشگاههای علوم پزشکی و سایر منابع اطلاعاتی، امکان پایش دقیقتر وضعیت تأمین و شناسایی زودهنگام اقلامی را فراهم میکند که ممکن است در ماههای آینده با محدودیت موجودی مواجه شوند.
وی ادامه داد: برنامهریزی تولید و واردات نیز از اجزای مهم مدیریت کمبود داروست. شرکتهای تولیدکننده و واردکننده، برنامههای تأمین خود را در افق زمانی مشخص ارائه میکنند و این برنامهها بهصورت مستمر مورد بررسی و بهروزرسانی قرار میگیرد. میزان مصرف دارو در دورههای گذشته، روند تقاضا، اهمیت درمانی فرآورده و ظرفیت تولید یا واردات، از جمله شاخصهایی است که در ارزیابی کفایت برنامههای تأمین مورد توجه قرار میگیرد.
سخنگوی سازمان غذا و دارو با اشاره به دریافت گزارشهای دورهای از دانشگاههای علوم پزشکی، شرکتهای پخش، انجمنهای تخصصی و مجموعههای فعال در زنجیره تأمین اظهار کرد: گزارشهای دریافتی پس از بررسی و تطبیق با اطلاعات موجودی و وضعیت تأمین، تجمیع و تحلیل میشوند تا موارد واقعی از گزارشهای تکراری یا مواردی که ناشی از اختلال مقطعی در توزیع و دسترسی هستند، تفکیک شوند.
هاشمی افزود: تحلیل اطلاعات نسخههای الکترونیک و بررسی مسیر مراجعه بیماران برای تهیه دارو نیز میتواند در شناخت دقیقتر وضعیت دسترسی مؤثر باشد. ممکن است بیمار برای تهیه یک دارو به چند داروخانه مراجعه کند، درحالیکه دارو در بخشی دیگر از شبکه توزیع موجود باشد. بررسی این الگوها کمک میکند میان نبود واقعی دارو در شبکه و دشواری دسترسی در یک نقطه یا داروخانه مشخص تمایز قائل شویم.
وی با تأکید بر ضرورت هماهنگی همه اجزای زنجیره تأمین دارو گفت: مدیریت کمبود صرفا به شناسایی اقلام دارای موجودی محدود خلاصه نمیشود، بلکه باید مجموعهای از عوامل از جمله تأمین مواد اولیه، برنامه تولید، واردات، تخصیص منابع، توزیع و وضعیت مطالبات شرکتها بهصورت همزمان بررسی شود. در برخی موارد، دارو در زنجیره تأمین وجود دارد، اما موانع مالی یا اجرایی در مسیر توزیع میتواند دسترسی مراکز درمانی و داروخانهها را تحت تأثیر قرار دهد.
سخنگوی سازمان غذا و دارو خاطرنشان کرد: هدف از توسعه نظامهای پایش و تحلیل داده، دستیابی به تصویری دقیق و قابل اتکا از وضعیت بازار دارویی و فراهم کردن امکان اقدام پیشگیرانه است. هرچه اطلاعات مربوط به مصرف، موجودی، تولید، واردات و توزیع با دقت و سرعت بیشتری در کنار یکدیگر قرار گیرد، تصمیمگیری برای مدیریت ذخایر و استمرار دسترسی بیماران به دارو نیز هدفمندتر خواهد بود.
منبع:ایسنا
