حوزه/ عضو هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی با تشریح شرایط سیاسی، اقتصادی و نظامی آمریکا، رژیم صهیونیستی، اروپا و کشورهای عربی منطقه، سه سناریوی احتمالی پیشروی دشمن در قبال ایران را تشریح کرد و گفت: در شرایط کنونی، استمرار وضعیت نه جنگ و نه صلح از سایر گزینهها محتملتر به نظر میرسد؛ هرچند این وضعیت نیز در بلندمدت برای طرف مقابل قابل استمرار نخواهد بود.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، دکتر عباسعلی عظیمی در سخنرانی شب گذشته خود در دویستوشصتوسومین تجمع شبانه موکب پایگاه بسیج شهدای روحانی مرکز مدیریت حوزههای علمیه که در خیابان ۴۵ متری صدوق(ره) قم برگزار شد، به تحلیل شرایط منطقه و احتمال ازسرگیری درگیری نظامی میان ایران و آمریکا و رژیم صهیونیستی پرداخت.
وی با اشاره به تحولات سیاسی اخیر در آمریکا و سرزمینهای اشغالی اظهار کرد: اگر دو یا سه هفته پیش درباره احتمال آغاز مجدد جنگ از بنده سؤال میشد، با قاطعیت میگفتم احتمال حمله مجدد آمریکاییها با کمک رژیم صهیونیستی بسیار زیاد است؛ اما با توجه به تحولاتی که در پی انتخابات آمریکا و سرزمینهای اشغالی رخ داد، شرایط تا حدودی تغییر کرده و شکست ترامپ، که در تاریخ حزب جمهوریخواه کمسابقه و شاید بیسابقه بوده است، بسیاری از معادلات را دستخوش تغییر کرده است.
عظیمی افزود: اکنون بار دیگر این سؤال مطرح است که آیا احتمال حمله نظامی وجود دارد یا خیر؟ برای پاسخ به این سؤال، ابتدا باید وضعیت داخلی آمریکا، رژیم صهیونیستی و اروپا را از نظر سیاسی و اقتصادی بررسی کنیم و سپس به تحلیل سناریوهای احتمالی پیشرو بپردازیم.
* وضعیت داخلی آمریکا؛ ترامپ در موقعیت دشوار سیاسی و اقتصادی
عضو هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی با تشریح وضعیت سیاسی آمریکا گفت: شرایط کنونی برای ترامپ بسیار نامساعد است. او با توجه به شخصیت خودبزرگبین و مغروری که دارد، حتی در جریان سفر به فیلیپین نیز برای دریافت شمشیری جواهرنشان که پیشتر به یکی از رؤسای جمهور آمریکا هدیه شده بود، اصرار و تلاش زیادی کرد تا پروتکلی مشابه برای او نیز در نظر گرفته شود. این رفتارها نشاندهنده ویژگیهای شخصیتی ترامپ است، اما واقعیت این است که جایگاه سیاسی مناسبی ندارد.
وی ادامه داد: میزان محبوبیت ترامپ در آمریکا، بر اساس برخی ارزیابیها، در پایینترین سطوح تاریخی قرار گرفته و پس از نیکسون، که با ماجرای واترگیت مواجه شد، از نظر میزان محبوبیت یک رئیسجمهور در جایگاه بسیار نامطلوبی قرار دارد. جمهوریخواهان نیز شرایط خوبی ندارند.
عظیمی با اشاره به وضعیت ذخایر راهبردی نفت آمریکا اظهار کرد: یکی از مسائل مهمی که باید به آن توجه کرد، وضعیت ذخایر استراتژیک سوخت و نفت آمریکاست. این ذخایر پس از جنگ ششروزه و تحریم نفتی کشورهای عربی علیه غرب ایجاد شد؛ زیرا در آن زمان، تحریم سهروزه نفتی موجب برهمخوردن شرایط اقتصادی جهان شد و کشورهای غربی به این نتیجه رسیدند که باید برای مواجهه با چنین بحرانهایی، ذخایر راهبردی داشته باشند.
وی افزود: این ذخایر در واقع نفتی است که در مخازن و تأسیسات زیرزمینی و ظرفیتهای از پیش ایجادشده نگهداری میشود. میزان ذخایر استراتژیک آمریکا در مقاطعی به حدود ۷۰۰ تا ۷۵۰ میلیون بشکه رسیده بود، اما اکنون به کمتر از ۲۸۰ میلیون بشکه کاهش یافته است.
این استاد دانشگاه ادامه داد: نکته مهم این است که اگر میزان ذخایر به مرز ۲۵۰ میلیون بشکه برسد، آمریکاییها تنها حدود ۵۰ میلیون بشکه دیگر را میتوانند به شکل عادی استخراج کنند و استخراج ۲۰۰ میلیون بشکه باقیمانده با دشواری و هزینه بسیار زیادی همراه خواهد بود. بنابراین، هنگامی که میزان ذخایر به حدود ۵۰ میلیون بشکه برسد یا از آن پایینتر برود، نگرانی و اضطراب در بازار نفت درباره آینده تأمین انرژی آغاز خواهد شد. به بیان دیگر، آمریکا اکنون تنها حدود ۳۰ میلیون بشکه با مرز بحرانی ذخایر استراتژیک خود فاصله دارد.
وی با اشاره به تداوم بالابودن قیمت سوخت در آمریکا گفت: قیمت بنزین همچنان بالاست؛ زیرا قیمت نفت هنوز به سطح پیش از جنگ بازنگشته است. البته پس از انتخابات و با پیروزی دموکراتها، بخشی از بازار نفت این تصور را پیدا کرد که دموکراتها جنگ را به پایان خواهند رساند و همین مسئله تا حدودی از شدت افزایش قیمت نفت کاست. با این حال، قیمت نفت همچنان در محدوده ۹۴ تا ۹۵ دلار قرار دارد و قیمت بنزین و گازوئیل نیز بالاست.
* شکاف در حزب جمهوریخواه و اختلاف در تیم ترامپ
عظیمی با اشاره به اختلافات سیاسی درون آمریکا تصریح کرد: در حزب جمهوریخواه اختلافات جدی شکل گرفته است. بسیاری از چهرهها و نمایندگان این حزب که به دنبال حضور مجدد در مجلس یا نامزدی انتخابات ریاستجمهوری هستند، تلاش میکنند خود را از ارتباط نزدیک با ترامپ مبرا کنند. حتی جیدی ونس که برنامههایی برای نامزدی ریاستجمهوری دارد، سعی کرده است بهنوعی فاصله خود را با ترامپ حفظ کند.
وی افزود: در تیم کاری ترامپ نیز اختلاف اساسی وجود دارد؛ بهگونهای که یک طرف جیدی ونس و طرف دیگر خود ترامپ قرار گرفتهاند. اخیراً نیز شنیده شد که ونس، روبیو را از مذاکرات کنار گذاشته است. روبیو موضعی نسبتاً متعادل اتخاذ کرده، درحالیکه هگست و بخشی از فرماندهان و نیروهای نزدیک به ترامپ طرفدار جنگ هستند. ترامپ نیز در میان این اختلافات هنوز نتوانسته است به تصمیم نهایی برسد.
این استاد دانشگاه درباره وضعیت نظامی آمریکا در منطقه گفت: آمریکاییها تا حدودی موفق شدهاند نیروهای خود را در منطقه تقویت کنند و اکنون نیز در حال اعزام ناو جدیدی به منطقه هستند؛ اما حضور بیش از اندازه نیروها در منطقه موجب فرسودگی آنها شده است. از سوی دیگر، نتوانستهاند سامانههای پدافندی خود، از جمله پاتریوت و تاد، را به میزان موردنیاز جبران کنند.
وی خاطرنشان کرد: در همین چند روز اخیر، سه تا چهار حمله انجام شده و گزارشهایی نیز درباره اصابتها و واردآمدن تلفات به طرف آمریکایی منتشر شده است. درباره حمله اخیر به کویت نیز برخی گزارشها از کشته و زخمیشدن نیروهای آمریکایی حکایت داشت و حتی هواپیماهای اورژانس از آلمان برای انتقال مجروحان به منطقه آماده شده بودند.
* رژیم صهیونیستی؛ بحران سیاسی، اقتصادی و انزوای بینالمللی
عضو هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی در ادامه به وضعیت داخلی رژیم صهیونیستی پرداخت و گفت: شرایط در سرزمینهای اشغالی نیز چندان مساعد نیست. حزب نتانیاهو در انتخابات نتوانست اکثریت لازم را به دست آورد و حزب مخالف موفق شد اکثریت را کسب کند.
وی افزود: یکی از اقدامات مهم حزب مخالف، تغییر رئیس کنست بود. با وجود فشارهای نتانیاهو و حزب لیکود برای جلوگیری از این تغییر، رئیس کنست عوض شد. اهمیت این موضوع در آن است که رئیس کنست میتواند دستور کار مجلس را تعیین کند.
عظیمی ادامه داد: مخالفان نتانیاهو تهدید کرده بودند بهمحض ورود به کنست، قانون اصلاحات قضایی را تغییر خواهند داد. نتانیاهو در چارچوب این اصلاحات امتیازی به دست آورده بود که بر اساس آن، با وجود پروندههای فساد مالی و قضایی، میتوانست در جایگاه نخستوزیری باقی بماند. مخالفان قصد دارند این امتیاز را حذف کنند و قانونی را به تصویب برسانند که بر اساس آن، نخستوزیر نباید سابقه کیفری یا پرونده قضایی داشته باشد.
وی خاطرنشان کرد: اگر چنین قانونی به تصویب برسد، حتی در صورتی که آیزنکوت نتواند دولت تشکیل دهد و رئیسجمهور بخواهد یکی از چهرههای حزب مقابل را مأمور تشکیل دولت کند، نتانیاهو به دلیل داشتن پرونده قضایی و سابقه کیفری نمیتواند در این جایگاه قرار بگیرد. بنابراین، این مصوبه میتواند عملاً نتانیاهو را از عرصه سیاسی رژیم صهیونیستی کنار بزند.
این استاد دانشگاه با اشاره به اختلافات داخلی حزب لیکود و مشکلات اقتصادی رژیم صهیونیستی گفت: فرسودگی در ارتش این رژیم افزایش یافته و شرایط اقتصادی نیز بسیار نامناسب است. نتانیاهو بهشدت تلاش میکند زمینهای فراهم کند تا بتواند به ریاستجمهوری برسد.
وی یکی از مهمترین مشکلات رژیم صهیونیستی را انزوای تاریخی آن دانست و اظهار کرد: انزوای بینالمللی رژیم صهیونیستی به سطح بیسابقهای رسیده است؛ بهگونهای که حتی متحدان گذشته آن، از جمله استرالیا، انگلیس، کانادا و فرانسه، اقداماتی علیه این رژیم انجام داده و شهرکنشینان را تحریم کرده یا فروش تسلیحات را ممنوع کردهاند.
عظیمی ادامه داد: شرایط به جایی رسیده که ترامپ نیز اعلام کرده کمکهای مستقیم مالی آمریکا به رژیم صهیونیستی را که سالانه در حدود سهونیم تا پنج میلیارد دلار عنوان میشد، قطع کرده است. این انزوا تأثیر بسیار زیادی بر شرایط داخلی این رژیم گذاشته است.
* فروپاشی برگ برنده رسانهای رژیم صهیونیستی
عضو هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی با اشاره به اهمیت دیپلماسی عمومی در راهبرد رژیم صهیونیستی گفت: رژیم صهیونیستی تا پیش از این، یکی از مهمترین برگهای برنده خود را در اختیار داشتن ظرفیت رسانهای و تأثیرگذاری بر افکار عمومی جهان میدانست. این رژیم از طریق رسانهها تلاش میکرد افکار عمومی را به نفع خود و قرائت موردنظرش تغییر دهد و به این ترتیب، بخش بزرگی از ترورها و اقدامات ضدبشری خود را پنهان کند و از نظر بینالمللی مقبولیت به دست آورد.
وی افزود: اکنون این معادله کاملاً تغییر کرده و شرایط برای رژیم صهیونیستی بسیار دشوار شده است. از دست رفتن وجهه بینالمللی میتواند این رژیم را در آستانه سقوط قرار دهد؛ زیرا رژیم صهیونیستی عقبه استراتژیک ندارد و در منطقهای قرار گرفته که هیچیک از همسایگانش علاقهای به آن ندارند. از سوی دیگر، در داخل این رژیم نیز بخشهایی از جمعیت، احساس اتصال و وابستگی عمیقی به این سرزمین ندارند و آنچه تاکنون به حفظ این رژیم کمک کرده، تا حد زیادی تبلیغات و فضای رسانهای بوده است.
* اروپا در آستانه بحران انرژی و تورم
عظیمی در ادامه به وضعیت اقتصادی اروپا پرداخت و گفت: شرایط اروپا نیز کاملاً روشن است. حجم گسترده اعتراضات و ناآرامیها، فشارهای اقتصادی و افزایش قیمت انرژی، کشورهای اروپایی را با مشکلات جدی مواجه کرده است.
وی با مقایسه قیمت گاز پیش و پس از جنگ اظهار کرد: قیمت هر مترمکعب گاز در سختترین شرایط زمستانی، پیش از حمله آمریکا به ایران، حدود ۳۰ دلار بود؛ اما اکنون که هنوز زمستان آغاز نشده، این قیمت به حدود ۹۶ دلار رسیده است.
این استاد دانشگاه افزود: کشورهای اروپایی پیشتر یک شوک بزرگ انرژی را در پی جنگ اوکراین تجربه کردند و برای کاهش وابستگی به گاز روسیه، مصرف خود را مدیریت و صرفهجوییهای ممکن را اعمال کردند. اکنون دیگر ظرفیت چندانی برای کاهش بیشتر مصرف باقی نمانده است؛ زیرا صرفهجوییهای قابلاجرا انجام شده و میزان مصرف به حداقلهای ضروری رسیده است.
وی ادامه داد: قطر که تأمینکننده بخشی از گاز موردنیاز این کشورها بود، اکنون خود به واردکننده گاز مایع تبدیل شده است. بنابراین، شرایط اروپا از نظر اقتصادی و تأمین انرژی بسیار دشوار شده و همین مسئله موجب افزایش شدید تورم شده است؛ بهگونهای که این کشورها در سه سال اخیر با یکی از بدترین وضعیتهای تورمی خود مواجه شدهاند.
* کشورهای عربی منطقه؛ آسیبپذیری در برابر تداوم جنگ و بستهماندن تنگه هرمز
عضو هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی با اشاره به تأثیر مستقیم جنگ بر کشورهای عربی منطقه اظهار کرد: کشورهای عربی نیز با چند مشکل اساسی روبهرو هستند. عربستان درگیر جنگ با یمن شده و این درگیری بخش بزرگی از صادرات نفتی آن را تحت تأثیر قرار داده است. همچنین امنیت پروازی و امکان فعالیت عادی فرودگاهها با مشکل مواجه شده و امنیتی که پیشتر برای جذب سرمایهگذاری در این کشور وجود داشت، عملاً آسیب دیده است.
وی افزود: این شرایط علاوه بر جنگ با یمن، به تحولات مربوط به تنگه هرمز و تسلط ایران بر این گذرگاه راهبردی نیز ارتباط دارد.
عظیمی با اشاره به موقعیت جغرافیایی قطر، بحرین و کویت گفت: قطر عملاً با توقف صادرات مواجه شده است؛ زیرا در داخل خلیج فارس قرار دارد و برخلاف امارات که بخشی از موقعیت جغرافیایی آن به دریای عمان و بندر فجیره دسترسی دارد، مسیر جایگزین مستقیمی برای خروج از خلیج فارس ندارد. قطر، بحرین و کویت نیز راه خروجی مستقلی از تنگه هرمز ندارند و وابستگی آنها به این گذرگاه بسیار بالاست.
وی خاطرنشان کرد: استمرار بستهماندن تنگه هرمز میتواند نظام اقتصادی این کشورها را برهم بزند. هماکنون عربستان، قطر و امارات نیز با کسری بودجه و مشکلات اقتصادی جدی مواجه شدهاند.
* سه سناریوی پیشروی دشمن؛ جنگ، توافق یا استمرار وضعیت موجود
این استاد دانشگاه در ادامه با طرح این پرسش که با توجه به شرایط موجود، آینده تقابل ایران و آمریکا به کدام سمت خواهد رفت، اظهار کرد: سه گزینه و سناریوی اصلی پیشروی طرف مقابل وجود دارد؛ وقوع جنگ مجدد، دستیابی به توافق و استمرار وضعیت موجود، یعنی شرایط نه جنگ و نه صلح.
وی در تشریح سناریوی نخست گفت: برای اینکه جنگ مجدد اتفاق بیفتد، آمریکا باید ابتدا مطمئن شود که میتواند از درگیری به اهداف موردنظر خود دست پیدا کند. ما تاکنون سه نوع تقابل را تجربه کردهایم؛ جنگ کوتاهمدت دوازدهروزه، جنگ بلندمدت چهلروزه و اغتشاشات داخلی دیماه ۱۴۰۴. هر سه این سناریوها یکبار آزمایش شدهاند و به نتیجه موردنظر دشمن نرسیدهاند.
عظیمی افزود: اکنون سؤال این است که آمریکاییها چه برنامهای میتوانند طراحی کنند؟ یکی از سناریوهای مطرحشده، حمله شدید و بمباران گسترده در مدت سه روز است. اما سؤال اساسی این است که پس از این سه روز چه اتفاقی خواهد افتاد؟ آیا آمریکاییها میتوانند در سه روز تمام توانمندی موشکی ایران را نابود کنند؟ در جنگ چهلروزه نتوانستند به این هدف برسند؛ بنابراین، چگونه میخواهند در سه روز چنین کاری انجام دهند؟
وی ادامه داد: اگر هدف آنها حمله به زیرساختها باشد، باز هم این سؤال مطرح است که پس از سه روز بمباران، چه اتفاقی خواهد افتاد؟ تمام زیرساختهای منطقه در معرض آسیب و حمله قرار خواهند گرفت.
* هدفگیری زیرساختهای انرژی؛ تهدیدی فراتر از خسارتهای کوتاهمدت
عضو هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی با اشاره به راهبرد حمله به زیرساختهای انرژی گفت: تاکنون ایران و یمنیها در برخی اقدامات خود، بهجای هدف قراردادن چاههای نفت و مخازن، شاهراهها و خطوط انتقال و توزیع انرژی را هدف قرار دادهاند. اکنون نیز نفتکشها هدف قرار میگیرند؛ یعنی تمرکز بر سیستم توزیع است. اگر این مسیرها آسیب ببینند، پس از برطرفشدن مشکلات، امکان ازسرگیری صادرات وجود خواهد داشت.
وی افزود: اما اگر سیستم تولید انرژی، یعنی چاههای نفت و تأسیسات اصلی استخراج، هدف قرار بگیرد، شرایط کاملاً متفاوت خواهد شد. ما پیشتر نمونهای از این توانمندی را در قطر نشان دادهایم و بخشی از ذخایر و ظرفیت تولید گاز این کشور آسیب دیده است. در نتیجه، بنا بر ارزیابی مطرحشده، حدود ۳۰ درصد از توان تولید گاز قطر کاهش یافته و این مسئله مستقیماً بر افزایش قیمت گاز تأثیر گذاشته است.
عظیمی تصریح کرد: جبران همین میزان کاهش تولید، دستکم سه سال زمان نیاز دارد. بنابراین، اگر چاههای نفت و ظرفیتهای اصلی تولید انرژی در منطقه هدف قرار بگیرند، بازسازی و جبران خسارتها دستکم سه تا چهار سال طول خواهد کشید و فروش نفت نیز برای مدتی طولانی به تعویق میافتد.
وی با اشاره به پیامدهای جهانی چنین اتفاقی گفت: اکنون قیمت نفت حدود ۹۴ دلار است و با کوچکترین تحول و شوکی، به ۱۰۰ تا ۱۱۰ دلار و حتی ۱۱۵ دلار میرسد. حال اگر جهان به این نتیجه برسد که امکان استخراج نفت برای مدتی طولانی وجود ندارد، با توجه به اینکه ذخایر استراتژیک آمریکا و کشورهای اروپایی در پایینترین سطح خود طی ۴۰ سال گذشته قرار گرفته است، جهان با یک فاجعه اقتصادی مواجه خواهد شد.
این استاد دانشگاه ادامه داد: در چنین شرایطی قیمت نفت ممکن است به ۲۰۰ تا ۲۵۰ دلار برسد. در این صورت، نهتنها امکان رشد اقتصادی جهان به صفر میرسد، بلکه شاخصهای اقتصادی منفی خواهد شد و بحران عظیمی در سطح بینالمللی شکل خواهد گرفت.
* نگرانی ترامپ از ثبت نام خود بهعنوان رئیسجمهور شکستخورده
عظیمی با اشاره به مسئله اعتبار تاریخی رؤسای جمهور آمریکا اظهار کرد: در ادبیات سیاسی، موضوعی وجود دارد که میتوان از آن با عنوان سرمایه رئیسجمهور یاد کرد؛ یعنی اینکه یک رئیسجمهور همواره به این فکر میکند که پس از پایان دوره مسئولیتش، چه تصویری از او در تاریخ آمریکا باقی خواهد ماند.
وی افزود: برای مثال، وقتی از آیزنهاور سخن گفته میشود، برخی تحولات تاریخی دوران او یادآوری میشود؛ درباره روزولت نیز مدیریت بحران اقتصادی سال ۱۹۳۰ و چهار دوره ریاستجمهوری او مطرح میشود. او تنها رئیسجمهور آمریکا بود که چهار دوره کامل در این جایگاه باقی ماند و در مجموع ۱۶ سال رئیسجمهور بود. اوباما نیز با توافق برجام در حافظه سیاسی بسیاری از افراد یادآوری میشود.
این استاد دانشگاه ادامه داد: ترامپ بارها با فریاد اعلام کرده که ونزوئلا را به بخشی از قلمرو خود تبدیل کرده و دستاوردهای اقتصادی و مالی بزرگی داشته است؛ اما اگر دوره ریاستجمهوری او پایان یابد و در تقابل با ایران پیروز نشود، آنچه از او در تاریخ آمریکا باقی خواهد ماند، تصویر یک رئیسجمهور شکستخورده در برابر ایران خواهد بود؛ همان تصویری که برای جیمی کارتر شکل گرفت.
وی تأکید کرد: ترامپ بهشدت از چنین سرنوشتی نگران است. از سوی دیگر، اگر ورود به جنگ موجب بروز بحران اقتصادی جهانی شود، این مسئله نیز در کارنامه سیاسی او ثبت خواهد شد. بنابراین، جنگ برای ترامپ تنها یک تصمیم نظامی نیست، بلکه با آینده سیاسی و تصویری که از او در تاریخ آمریکا باقی میماند، ارتباط مستقیم دارد.
* سناریوی حمله به تأسیسات هستهای؛ آیا آمریکا توان نابودی کامل مراکز ایران را دارد؟
عظیمی با اشاره به احتمال حمله مجدد به تأسیسات هستهای ایران گفت: آمریکاییها ممکن است بخواهند با یک حمله به مراکزی مانند کوه کلنگ، اعلام کنند که توانمندی هستهای ایران را نابود کردهاند و سپس از جنگ خارج شوند؛ اما سؤال این است که آیا اساساً توانایی نابودی چنین تأسیساتی را دارند؟
وی افزود: آمریکاییها اعلام کردهاند که ممکن است از بمب مادر، یعنی جیبییو ۴۳، استفاده کنند. این بمب حدود ۱۰ تن وزن دارد، اما مشکل آن این است که پیش از رسیدن به زمین منفجر میشود. قدرت تخریب سطحی آن بسیار بالاست و انفجار بزرگی ایجاد میکند که حتی قارچ انفجار آن از فاصله دور نیز قابل مشاهده است؛ با این حال، این بمب اساساً قابلیت نفوذ عمیق در زمین را ندارد.
این استاد دانشگاه ادامه داد: کوه کلنگ نیز بر اساس اطلاعات مطرحشده، ساختاری بسیار مستحکم و گرانیتی دارد و حدود ۵۰۰ متر ارتفاع آن است؛ ضمن اینکه عمق تأسیسات زیرزمینی آن نیز مشخص نیست. بنابراین، نابودی چنین تأسیساتی با استفاده از این بمب بسیار دشوار خواهد بود.
وی خاطرنشان کرد: آمریکاییها در حمله به فردو از بمب جیبییو ۵۷ با وزن حدود ۱۴ تن استفاده کردند، اما تنها توانستند چند طبقه از تأسیسات را تخریب کنند و بخشهای زیرین باقی ماند. بنابراین، حتی اگر به کوه کلنگ نیز حمله کنند، مشخص نیست بتوانند به هدف خود برسند و اساساً چنین اقدامی چه نتیجهای برای آنها خواهد داشت.
* نگرانی آمریکا از پاسخ ایران و گسترش جغرافیای جنگ
عضو هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی با تأکید بر اینکه یکی از ابهامات اصلی آمریکا، نوع واکنش ایران به حمله احتمالی است، گفت: اگر آمریکاییها حمله کنند، واکنش ایران چه خواهد بود؟ این سؤال بزرگی است که با آن مواجه هستند.
وی افزود: ایران اکنون اعلام کرده است که در صورت لزوم، دامنه پاسخ خود را از منطقه فراتر خواهد برد. پیش از این، تهدیدها عمدتاً در چارچوب اهداف منطقهای مطرح میشد، اما اکنون صحبت از حملات فرامنطقهای است.
عظیمی ادامه داد: این اهداف میتواند پایگاههای آمریکا در قبرس، مالت، آلمان، انگلیس و حتی جزیره دیهگو گارسیا را شامل شود؛ موضوعی که پیشتر نیز از سوی سردار رضایی مطرح شده بود.
وی با اشاره به تفاوت راهبرد ایران و آمریکا در زمینه جغرافیای جنگ اظهار کرد: آمریکاییها بهشدت تلاش میکنند قلمرو جنگ را محدود نگه دارند، اما ایران به دنبال آن است که در صورت وقوع درگیری، دامنه آن را گسترش دهد و از سطح منطقهای به سطح جهانی بکشاند.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: وقتی جنگ به سطح جهانی برسد، آشوبها، فشارها و پیامدهای آن نیز جهانی خواهد شد و دیگر نمیتوان بهسادگی آن را مدیریت کرد. بنابراین، آمریکاییها در صورت حمله باید بدانند که با چه پیامدهایی روبهرو خواهند شد.
* توافق با ایران؛ سه مسیر دشوار پیشروی واشنگتن
عظیمی در تشریح سناریوی دوم، یعنی توافق، گفت: توافق سه حالت میتواند داشته باشد؛ نخست اینکه ایران کوتاه بیاید و حاضر به اعطای امتیاز به آمریکا شود؛ دوم اینکه آمریکا هفت شرط ایران را بپذیرد؛ و سوم اینکه دو طرف به توافقی بینابینی برسند.
وی افزود: ایران تاکنون از مواضع خود عقبنشینی نکرده و کوتاه نخواهد آمد. از سوی دیگر، پذیرش هفت شرط ایران از سوی آمریکا به معنای شکست قطعی این کشور در جنگ و پیروزی قطعی ایران خواهد بود و ترامپ بههیچوجه بهراحتی زیر بار چنین توافقی نخواهد رفت.
این استاد دانشگاه ادامه داد: حالت سوم، یعنی رسیدن به توافقی بینابینی، نیز تاکنون مورد موافقت ایران قرار نگرفته است. آمریکاییها برای پیشبرد مذاکرات حتی به میانجیگری کشورهایی مانند روسیه، قطر و پاکستان متوسل شدند، اما این تلاشها نتیجه موردنظر را نداشت.
وی خاطرنشان کرد: پس از آن نیز به سراغ روسیه رفتند و نماینده روسیه برای پیگیری این موضوع وارد میدان شد، اما پاسخ قاطعی دریافت کرد.
عظیمی با اشاره به نشست احتمالی سه قدرت جهانی گفت: یکی از دلایل نشست سه کشور آمریکا، روسیه و چین که قرار است برگزار شود، ظاهراً بررسی مسئله جنگ ایران است. در این نشست، چینیها و روسها میتوانند ترامپ را تحت فشار قرار دهند.
وی افزود: ترامپ اکنون در موضع ضعف قرار دارد و ناچار است برای جلب همراهی روسیه و چین به آنها امتیاز بدهد. البته روسیه و چین نیز تاکنون پشتیبانی خاصی از ایران نداشتهاند و ما برای ایستادگی خود به حمایت هیچیک از این کشورها متکی نبودهایم.
* استمرار وضعیت نه جنگ و نه صلح؛ محتملترین سناریوی فعلی
عضو هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی در تشریح سناریوی سوم اظهار کرد: گزینه سوم، حفظ وضع موجود و استمرار شرایط نه جنگ و نه صلح است. اگر وضعیت کنونی، همان شرایط بلافاصله پس از پیروزی در جنگ چهلروزه بود، تا حدود زیادی امکان استمرار داشت؛ اما اکنون چند مشکل اساسی به وجود آمده است.
وی نخستین مشکل را بستهماندن تنگه هرمز دانست و گفت: در حال حاضر حداکثر میزان عبور نفت از تنگه هرمز حدود هشت میلیون بشکه است. بخشی از این میزان نیز از طریق مسیری انجام میشود که انگلیسیها پیشتر در امارات ایجاد کرده بودند و خلیج فارس را به دریای عمان و منطقه پشت تنگه هرمز متصل میکند.
عظیمی افزود: این مسیر در واقع کانالی محدود برای عبور کشتیها و قایقهاست که در گذشته انگلیسیها از آن استفاده میکردند. اکنون بخشی از صادرات و واردات نفت امارات از این مسیر انجام میشود، اما ظرفیت آن بسیار محدود است و کشتیهای کوچک باید از آن عبور کنند تا در نزدیکی بندر فجیره و مناطق دیگر، نفت را به نفتکشهای بزرگ منتقل کنند.
وی ادامه داد: از سوی دیگر، بیشتر نفتکشهای بزرگ حاضر به عبور از تنگه هرمز نیستند و به همین دلیل، ناچارند روزانه حدود ۱۰ تا ۱۵ کشتی کوچک را از تنگه عبور دهند تا نفت را جابهجا کنند یا نفت امارات را به نفتکشهای بزرگ منتقل کنند.
این استاد دانشگاه با تشریح پیامدهای اقتصادی این وضعیت گفت: نخستین پیامد، افزایش بسیار زیاد هزینه حملونقل نفت است. صادرات و واردات نیز بهشدت کند میشود. در گذشته یک نفتکش در کنار ساحل یا بندرگاه پهلو میگرفت و نفت را در مدت یک روز تخلیه میکرد، اما اکنون تخلیه نفتکشها روزها طول میکشد.
وی افزود: هزینه اجاره روزانه یک نفتکش که پیش از جنگ حدود ۱۰۰ هزار دلار بود، اکنون به حدود یک تا یکونیم میلیون دلار رسیده است. این افزایش هزینه مستقیماً بر قیمت تمامشده نفت تأثیر میگذارد.
عظیمی تأکید کرد: بنابراین، استمرار وضعیت موجود و بستهماندن تنگه هرمز، با توجه به کاهش شدید ذخایر استراتژیک آمریکا و کشورهای اروپایی، در روزهای آینده میتواند موجب افزایش مجدد و شدید قیمت نفت شود. اگر این کشورها بار دیگر از ذخایر استراتژیک خود استفاده کنند و میزان ذخایرشان به کمتر از ۲۵۰ میلیون بشکه برسد، باید انتظار داشت قیمت نفت از ۱۵۰ دلار نیز فراتر برود؛ وضعیتی که اقتصاد جهانی در بلندمدت قادر به تحمل آن نخواهد بود.
* فشار اقتصادی بر غرب و نگرانی از کاهش تابآوری ایران
عضو هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی با اشاره به اینکه استمرار شرایط موجود نیز برای طرف مقابل بدون هزینه نخواهد بود، اظهار کرد: حتی پیش از رسیدن زمستان، در کشورهای اروپایی و آمریکا به دلیل مسائل معیشتی و اقتصادی، اعتراضات و ناآرامیهایی آغاز شده است. بنابراین، استمرار وضعیت فعلی نیز همان فشارهایی را که در سناریوی جنگ وجود دارد، در یک بازه زمانی طولانیتر ایجاد خواهد کرد.
وی افزود: با این حال، آمریکاییها یک امیدواری دارند و آن این است که تصور میکنند ایران در داخل کشور تابآوری خود را از دست خواهد داد و در نهایت ناچار به تسلیم خواهد شد.
عظیمی تصریح کرد: با توجه به مجموعه شرایط، در حال حاضر سناریوی سوم، یعنی استمرار وضعیت نه جنگ و نه صلح، محتملتر از دو گزینه دیگر به نظر میرسد؛ البته این به معنای رد کامل احتمال حمله یا کنارگذاشتن سناریوی توافق نیست، بلکه صرفاً ارزیابی شرایط کنونی است.
وی با اشاره به برخی تحولات سیاسی و دیپلماتیک گفت: از برخی اظهارات ترامپ، سفر اخیر کوپر به سرزمینهای اشغالی با هدف مهار نتانیاهو و همچنین مواضع کشورهای عربی منطقه میتوان نشانههایی از این وضعیت را مشاهده کرد. کشورهای عربی خواهان جنگ نیستند؛ زیرا وقوع جنگ تأثیر فوقالعادهای بر شرایط اقتصادی و امنیتی آنها خواهد گذاشت.
* زیرساختهای هوش مصنوعی و کابلهای اینترنتی؛ ابعاد جدید تهدیدات منطقهای
این استاد دانشگاه با اشاره به ظرفیتهای راهبردی منطقه و تهدیدهای مطرحشده درباره آنها اظهار کرد: ایران علاوه بر تأکید بر توانایی خود برای هدف قراردادن زیرساختهای انرژی، اعلام کرده است که مراکز هوش مصنوعی را نیز در صورت لزوم هدف قرار خواهد داد.
وی افزود: در امارات متحده عربی مرکزی برای هوش مصنوعی وجود دارد که ارزش آن بیش از شش میلیارد دلار برآورد میشود و بخش بزرگی از فعالیتهای هوش مصنوعی جهان در آن انجام میگیرد. ایران در جریان جنگ چهلروزه و جنگ رمضان، چند موشک به سمت این مرکز شلیک کرد و آسیبهایی به آن وارد شد، اما عمداً آن را بهطور کامل هدف قرار نداد. اکنون نیز اعلام شده است که این مرکز میتواند در فهرست اهداف قرار بگیرد.
عظیمی ادامه داد: موضوع دیگر، عبور کابلهای اینترنتی از زیر خلیج فارس است که آن نیز میتواند در محاسبات و تهدیدهای مطرحشده مورد توجه قرار گیرد. مجموع این مسائل، نوعی سردرگمی جدی برای طرف مقابل ایجاد کرده است.
* قرارگرفتن دشمن در برابر انتخابهای پرهزینه؛ مهمترین دستاورد راهبردی ایران
عضو هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی با جمعبندی سه سناریوی پیشرو اظهار کرد: هر سه گزینهای که اکنون پیشروی دشمن قرار دارد، با مشکلات اساسی روبهروست. اینکه دشمن در شرایطی قرار بگیرد که هر انتخابی انجام دهد، با شکست و هزینههای سنگین مواجه شود، به معنای موفقیت راهبردی طرف مقابل است.
وی افزود: مسئله مهمتر این است که یک ملت بهتنهایی و بدون برخورداری از پشتوانه و کمک خارجی توانسته است قدرتمندترین ارتش تاریخ جهان را در چنین موقعیتی قرار دهد. این یک افتخار بزرگ است.
عظیمی با اشاره به نمونههایی مانند کره شمالی و ویتنام گفت: گاهی کره شمالی و ویتنام را مثال میزنند که توانستند در برابر آمریکا مقاومت کنند و پیروز شوند؛ اما باید توجه داشت که چین تمام امکانات خود و روسیه نیز بخش بزرگی از امکاناتش را در اختیار کره شمالی و ویتنام قرار میداد. درحالیکه ما از هیچکس کمک خاصی دریافت نمیکنیم و این مسئله یک معجزه بزرگ است.
* مسئولان باید پیام قدرت به دشمن بدهند؛ هرگونه نمایش ضعف هزینهساز است
این استاد دانشگاه در ادامه به الزامات حفظ و تقویت موقعیت ایران پرداخت و گفت: در شرایط کنونی، چند برگ برنده در اختیار ماست که میتواند به حرکت کشور به سمت پیروزی کمک کند.
وی نخستین الزام را ارسال پیام قدرت از سوی مسئولان دانست و اظهار کرد: تمام مسئولان باید به دشمن پیام قدرت بدهند و کوچکترین نمادهای ضعف نباید از سوی آنها بروز پیدا کند.
عظیمی افزود: اینکه فردی در سخنرانی خود با حالتی طلبکارانه و حقبهجانب از عهدنامه ترکمنچای دفاع کند، در شرایط کنونی به معنای ارسال پیام ضعف به دشمن است. اگر بنده به جای دستگاه قضایی بودم، با چنین فردی برخورد میکردم؛ زیرا او زمانی در دستگاه دولت مسئولیت داشته و اکنون نیز بنا بر برخی اقوال، دارای نفوذ است.
وی ادامه داد: ما در شرایط امنیتی و جنگی قرار داریم و در چنین شرایطی نمیتوان با مسائل بهصورت عادی برخورد کرد. وقتی فردی به خود اجازه میدهد از تعابیری مانند «ایران یکلاقبا» استفاده کند، این سخنان میتواند نشانهای از ضعف تلقی شود. دستگاه قضایی باید در این زمینه برخورد کند تا دیگران جرئت نکنند چنین مواضعی اتخاذ کنند.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: همه مسئولان باید مانند رهبر معظم انقلاب به دشمن پیام قدرت بدهند و اعلام کنند که ایستادهاند. البته در سطح کلان کشور، این رویکرد تا حد زیادی وجود دارد و اگر گاهی برخی اظهارات متفاوت از رئیسجمهور شنیده میشود، شاید به این دلیل باشد که ایشان کمتر امکان اظهارنظر پیدا میکند.
* پاسخ قاطع نیروهای مسلح؛ افزایش هزینه هرگونه اقدام دشمن
عظیمی دومین الزام را عملکرد مقتدرانه نیروهای مسلح دانست و گفت: نیروهای مسلح ما باید در برابر هر اقدام طرف مقابل، پاسخی قدرتمندانه بدهند تا دشمن متوجه شود که ایران در موضع قدرت قرار دارد.
وی افزود: دشمن باید بداند هر اقدامی که انجام دهد، هزینه خواهد داشت. اگر یک بار حمله کرد، باید هزینه آن را با پاسخهای قاطع و متناسب پرداخت کند تا هزینه اقدامات بعدی برای او افزایش یابد.
عضو هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی ادامه داد: اگر به خاطر داشته باشید، در ابتدای درگیریها هر کشتی که ما هدف قرار میدادیم، طرف مقابل نیز بندرعباس، قشم یا سیریک را هدف قرار میداد؛ اما اکنون با وجود اینکه ما نفتکشهای متخلف را هدف قرار میدهیم، روزانه سه تا چهار مورد، طرف مقابل دیگر مانند گذشته پاسخ نمیدهد و پس از چند حمله، گاهی تنها یک اقدام محدود انجام میدهد.
وی خاطرنشان کرد: دلیل این مسئله آن است که ما در ابتدای درگیریها به هر اقدام دشمن، پاسخ محکم دادیم و اکنون نیز پاسخهای خود را با قدرت ادامه میدهیم. همچنین اعلام آمادگی نیروهای مسلح و بیان دستاوردهای جدید نظامی، تا جایی که امکان داشته باشد، میتواند دشمن را از انجام اقدامات جدید بازدارد.
* اقتصاد جنگ؛ دولت از برنامهریزیهای عادی در زمان جنگ فاصله بگیرد
این استاد دانشگاه سومین الزام را ساماندهی مسائل اقتصادی کشور دانست و اظهار کرد: دولت باید دولت زمان جنگ نیست. واقعیت این است که مدیران اقتصادی هنوز نتوانستهاند الزامات اقتصاد جنگ را محقق کنند. ما باید به سمت بسیج اقتصادی و مردمی حرکت کنیم. البته ملت خودشان در حال حرکت و مشارکت هستند و این مردم هستند که بخش مهمی از این بار را به دوش میکشند. دولت باید گزارش دهد که از نظر اقتصادی و فرهنگی چه میزان در این زمینه مشارکت دارد و چه اقداماتی انجام داده است.
وی با انتقاد از برخی برنامهریزیهای اقتصادی گفت: چرا با برخی عناصر و جریانهایی که در این شرایط مواضع مسئلهساز اتخاذ میکنند، برخورد نمیشود؟ چرا برنامهریزیهایی که در موضوعاتی مانند سوخت و ارز انجام میشود، همچنان بر همان الگوهای دوران صلح استوار است؟ این برنامهریزیها حتی در شرایط عادی نیز پاسخگو نبودهاند؛ چگونه قرار است در شرایط جنگی پاسخگو باشند؟
عضو هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی تصریح کرد: در دوران جنگ نمیتوان برنامههای بزرگ اقتصادی و بلندمدت را با همان رویکرد دوران عادی دنبال کرد. در ادبیات مدیریت بحران گفته میشود که در شرایط بحرانی، امکان برنامهریزی در سطح استراتژیک و بلندمدت محدود است و باید در سطح تاکتیکی برای حل مسائل فوری اقدام کرد.
وی افزود: اقتصاد جنگ باید متناسب با شرایط جنگ و نیازهای پیروزی در آن مدیریت شود، نه اینکه همچنان برنامهریزیهای بلندمدت اقتصادی دوران عادی مبنای تصمیمگیری باشد. این یکی از خطاهایی است که بخش اقتصادی دولت مرتکب میشود.
عظیمی در عین حال با اشاره به حمایت دولت از نیروهای مسلح گفت: البته بنا بر اعلام نیروهای مسلح، دولت تمام حمایتها و نیازهای آنان را تأمین میکند و نباید از این موضوع غافل شد. ما نباید از حق بگذریم؛ همین اکنون نیز با وجود اینکه مسیرها بسته شده و واردات و صادرات بسیار دشوار است، نیازهای اولیه مردم تا حد زیادی تأمین میشود، هرچند قیمتها افزایش یافته است. بنابراین، در کنار انتقاد از نقاط ضعف، باید نقاط مثبت را نیز بیان کرد.
* فرهنگ جنگ و ضرورت تقویت مشارکت عمومی
وی با اشاره به ضرورت تغییر رویکردهای فرهنگی در شرایط جنگی اظهار کرد: در کنار اصلاحات اقتصادی، ما به فرهنگ جنگی و برنامهریزی فرهنگی متناسب با شرایط جنگ نیاز داریم. کسانی که همسنوسال بنده هستند، دوران دفاع مقدس را به یاد دارند و میدانند در آن مقطع چه میزان مشارکت عمومی و روحیه همراهی در جامعه وجود داشت. اکنون باید از خودمان بپرسیم چه میزان از آن روحیه در مردم وجود دارد و تا چه اندازه با افرادی که اقدامات ضد اجتماعی انجام میدهند، برخورد میشود.
* انسجام ملی؛ ضرورت پرهیز از افراط و تفریط
عضو هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی، مهمترین مسئله را حفظ انسجام ملی دانست و گفت: مهمترین موضوعی که باید به آن توجه کنیم، انسجام ملی است. انسجام ملی به معنای دوری از افراط و تفریط و توجه دقیق به همان نکتهای است که رهبر معظم انقلاب بارها بر آن تأکید کردهاند.
وی افزود: ما باید نقد خود را داشته باشیم، اما نباید به تضعیف مسئولان منجر شود. رهبر معظم انقلاب در پیامهای متعدد بر این مسئله تأکید کردهاند؛ زیرا وقتی یک نفر سخنی میگوید، افراد دیگری نیز با دیدگاههای متفاوت وارد میدان میشوند و هرکدام موضعی اتخاذ میکنند. در نهایت، نتیجه این اختلافافکنیها تضعیف انسجام ملی خواهد بود.
عظیمی با انتقاد از برخی مواضع رسانهای و فضای تخریبی علیه مسئولان تصریح کرد: بنده برخی شبکهها را دنبال میکنم و میبینم که از صدر تا ذیل مسئولان کشور را زیر سؤال میبرند؛ رئیسجمهور، رئیس مجلس، رئیس شورای عالی امنیت ملی، وزیران، رئیس قوه قضائیه و حتی نیروهای مسلح را هدف قرار میدهند. آیا رهبر معظم انقلاب با چنین رویکردی موافق هستند؟. ما باید در عین پیگیری مطالبات و بیان نقدهای خود، انسجام و وحدت ملی را حفظ کنیم؛ زیرا در شرایط کنونی، حفظ وحدت و پرهیز از اختلافافکنی، یکی از ضرورتهای اساسی کشور برای عبور از شرایط موجود و دستیابی به پیروزی است.
