جوان آنلاین: با صدای زنگ پیامک تلفن همراه به خودم می‌آیم. پیامک مربوط به صدور نسخه الکترونیکی خدمت پاراکلینیکی از سوی پزشکی است که حدود دو ماه قبل به او مراجعه کرده بودم و حالا در حالی که روحم هم از ماجرا خبر ندارد، متوجه می‌شوم پزشک مذکور با کد ملی من نسخه‌ای تازه تجویز کرده و مرکزی که با تأکید پزشک مراجعه کرده‌بودم، حالا به نام من خدمت تازه‌ای را ثبت و پولش را از سازمان تأمین اجتماعی دریافت کرده‌است. در پیامک آمده در صورت مغایرت با ۱۴۲۰ تماس بگیرید. همین کار را می‌کنم، اما خانم اپراتور از من می‌خواهد به سامانه ۱۴۲۰ بروم و در آنجا شکایتم را ثبت کنم. اما در سامانه خیلی شفاف متوجه نمی‌شوم باید چه کنم و کجا بروم! وقتی من به عنوان یک خبرنگار با چنین مشکلی مواجه شدم، یعنی مردم عادی هم می‌توانند چندین برابر درگیر چنین ماجرایی بشوند، با این تفاوت که شاید خیلی از افراد موضوع را عادی بینگارند، اما وقتی واقعاً به بیماری دچار می‌شوند و برای خدمات پاراکلینیکی مراجعه می‌کنند، متوجه می‌شوند سقف بیمه‌ای خدمت پر شده، بی‌آنکه خودشان آن خدمت را دریافت کرده‌باشند! پشت پرده ماجرا، اما به یک تخلف بازمی‌گردد. تخلفی که یا پزشک یا منشی مطب و کسی که کد ملی بیمار و رمز عبور نسخه الکترونیک پزشک را در اختیار دارد، مرتکب شده، اما دود این تخلف در چشم بیمار فرو می‌رود و البته بار هزینه‌های سازمان تأمین اجتماعی را هم بالا می‌برد بی‌آنکه خدمت هدفمندی ارائه شده‌باشد. برای واکاوی این ماجرا به سراغ مهندس امیرحسین آخوندی، رئیس گروه تحول دیجیتال و مهندسی مجدد سازمان تأمین اجتماعی می‌روم و برای پاسخ به چرایی شکل‌گیری چنین تخلفاتی و همچنین راهکار‌های مقابله با آن با وی به گفت‌و‌گو می‌نشینم.

 جناب مهندس آخوندی! دو ماه پیش به دکتر مراجعه کرده‌بودم، بعد یک‌دفعه دیدم که برای من نسخه الکترونیک صادر شده‌است. آنجا بود که این سؤال برایم پیش آمد که آیا چنین تخلفاتی هم ممکن است رخ بدهد و با کد ملی بیمار برایش نسخه الکترونیکی صادر کنند بی‌آنکه خود فرد در جریان باشد و در واقع با این نسخه‌ها، تخلفاتی در حوزه دارو‌های خاص یا خدمات خاص رخ دهد؟
قطعاً این اتفاق می‌افتد. برای این کار واحدی داریم به نام «واحد نظارت» که در اداره کل درمان غیرمستقیم و به تبع آن، معاونت خرید راهبردی استان‌هاست و کارشان نظارت بر مراکز طرف قرارداد است. این نسخه‌ها یا توسط پزشکان غیرطرف قرارداد نوشته می‌شود که برای سازمان تأمین اجتماعی مسئولیت و بار مالی ایجاد نمی‌کند. یک سری نسخه هم داریم که پزشک طرف قرارداد می‌نویسد که برای تأمین اجتماعی بار مالی ایجاد می‌کند. در هر حالت، اگر برای بیمه‌شده تأمین اجتماعی هر نسخه‌ای غیرواقعی نوشته شده باشد، واحد نظارت مسئول رسیدگی به کارهاست و ما از نظر فنی ابزار‌ها را در اختیار این واحد‌ها قرار می‌دهیم. 

 چطور شناسایی می‌شود که این نسخه، نسخه‌ای است که برای بیمار نوشته نشده و سودجویی و سوءاستفاده از ماجراست؟
مسئولیت این کار، با واحد نظارتمان است؛ مسئولان واحد نظارت این کار را انجام می‌دهند و مغایرت‌ها را بررسی می‌کنند. 

 خود مردم و بیمه‌شدگان در این بین چه نقشی می‌توانند داشته باشند تا این‌گونه سرشان کلاه نرود؟
سامانه ۱۴۲۰ پشتیبانی همه بیمه‌شده‌ها و مردم هست؛ می‌توانند با این سامانه تماس بگیرند و اطلاع بدهند. 

 اتفاقاً من با این سامانه تماس گرفتم، اما به من گفتند برو در سایت ثبت کن. بعد رفتم در سایت و متوجه نشدم باید موضوع را در کجا ثبت کنم و چه کار کنم؟!
حالا شاید یک مقدار شفاف نباشد ولی وقتی در سایت ثبت شکایت انجام می‌شود، خود من بار‌ها این کار را تست کرده‌ام که با یک فاصله زمانی که ممکن است ۲۰ روز یک ماه هم طول بکشد به شکایت‌ها رسیدگی می‌شود. بعد از اینکه شکایت را ثبت و نوعش را انتخاب کردید، شماره شما را هم ممکن است بگیرند و بعد با شما تماس گرفته شده و موضوع پیگیری می‌شود. 

 یعنی در سایت ۱۴۲۰، باید چنین موضوعاتی را در بخش شکایات ثبت کنند؟
بله. 

 اگر نسخه دارویی یا خدمتی برای من نوشته شود در حالی که برای من نبوده؛ ممکن است فرصت من را بگیرد. در واقع بیمه یک سقفی از خدمات را ارائه می‌دهد، درست است؟
بله، اما تلاش شده به طرق مختلف به بیمه‌شده‌ها اطلاع‌رسانی شود. ما در سامانه
 «ES. TAMIN. IR» بخشی را گذاشته‌ایم به نام «پرونده الکترونیک سلامت». می‌توانید بروید آنجا و سوابق خودتان را ببینید. موبایل اپ داریم؛ در موبایل اپ هم می‌توانید وارد شوید و پرونده خود را ببینید. خود پزشک‌ها هم بر اساس شرایطی به آن قسمت دسترسی دارند؛ مثلاً OTP یا رمزی برای شما می‌آید، پزشک وارد می‌کند و سوابق شما را می‌بیند. یعنی سوابق بیمه‌شده‌ها به تبع اینکه حالا دفترچه کاغذی دیگر وجود ندارد در چند شکل مختلف، قابل کنترل است. 
قبلاً هم شما فرضاً می‌رفتید یک درمانگاه، دفترچه بیمه‌ها کاغذی بود و ممکن بود از وسط دفترچه چند برگه بکنند و برای خودشان نسخه بنویسند. الان هم همین حالت وجود دارد؛ یعنی شکلش فقط عوض شده است. ما آنجا بعد نظارتی داشتیم؛ الان هم داریم. آن زمان هم ممکن بود بیمار اصلاً متوجه نشود از وسط دفترچه کاغذ کنده شده. الان هم همین‌طور است: یک نسخه الکترونیک برایش می‌نویسند و ممکن است متوجه نشود؛ بعضاً این اتفاق می‌افتد، اما ما ابزار‌های کنترلش را در سامانه نسخه الکترونیکی گذاشته‌ایم. 

‌مثل چه؟
مثل عکس بیمه‌شده. یعنی می‌توانید مراجعه کنید، کد پشت کارت ملی را وارد کنید، عکس شما بیاید و تطبیق با عکس انجام شود. پزشک می‌تواند شماره موبایل را وارد کند، اس‌ام‌اس برای بیمه‌شده بیاید و اطلاع‌رسانی شود. 
یعنی در هر حالت ما چندین شکل مختلف اطلاع‌رسانی داریم. یک کار دیگر هم داریم انجام می‌دهیم که حالا یک خرده طول ممکن است بکشد، ولی همین را در ابزار اپ موبایل بله می‌گذاریم؛ یعنی نرم‌افزار بله، هم به شما اطلاع بدهد که نسخه الکترونیکی برای شما صادر شده. یعنی به طرق مختلف داریم بیمه‌شده را مطلع می‌کنیم که چه اتفاقی در مورد پرونده الکترونیک سلامت او دارد می‌افتد. 

 به نظر می‌رسد این ماجرا بیشتر ناشی از تخلف پزشکان است. آیا ابزار در اختیار نیست که پزشک نتواند تخلف کند؛ چیزی مثل امضای الکترونیک می‌تواند کمک‌کننده باشد؟
امروز امضای الکترونیک مثل همان حکم مهر پزشک است، ولی به صورت الکترونیکی. اما پزشکی که حاضر شده در سامانه‌اش این تخلف را انجام بدهد؛ انگار همان امضای الکترونیک را هم پای اطلاعاتش گذاشته است. یعنی فرقی ندارد. البته از امضای الکترونیک پزشک هم ممکن است سوءاستفاده بشود. بروز چنین تخلفاتی دو حالت دارد یا سهوی است یا عمدی؛ سهوی مثل اینکه کد ملی ممکن است اشتباه زده باشد و این اتفاقات... در مواردی سهوی هم وظیفه پزشک است و باید کنترل کند: نام، نام خانوادگی که بیمار در سامانه دارد، عکس بیمار و سایر موارد. ولی اگر عمدی باشد چند حالت وجود دارد؛ ممکن است خود پزشک این تخلف را کرده باشد، ممکن است منشی یوزر پسورد پزشک را گرفته باشد که این کار را انجام بدهد، یا مثلاً پزشک استاد دانشگاه باشد و دانشجوهایش بخواهند این کار را انجام بدهند. یعنی به شکل‌های مختلف ممکن است از خود یوزرنیم و پسورد پزشک هم سوءاستفاده شود. 
امضای الکترونیک اینجا در یک قسمتی از کار کمک می‌کند، ولی باز هم فرقی ندارد: استاد دانشگاه می‌تواند بیاید سیستمش را لاگین کند، در حالی که روی صفحه نسخه الکترونیکش باشد و بعد برود روی دستگاه دیگر یا روی کامپیوتر دیگر کار کند. استاد بر اساس همان امضای الکترونیک وارد می‌شود. در هر حالت، ما ابزار‌های الکترونیکی و اطلاع‌رسانی زیادی گذاشته‌ایم که اینها را مدیریت کنیم، اما بحث اصلی‌اش نظارتی است که درمان غیرمستقیم ما انجام می‌دهد. 

 ما در کنار بحث نظارتی و بحث آگاهی‌بخشی به بیمار که خودش حواسش باشد چنین اتفاقی برایش نیفتد با موضوع مهم دیگری تحت عنوان اخلاق پزشکی مواجهیم. درست است؟
اطلاع‌رسانی و آگاهی‌بخشی باید از سوی شما رسانه‌ها انجام شود؛ اینکه به مردم بگویید بروید در سامانه‌ای سرویس ثبت‌نام کنید. خود شما، چون قبلاً یک بار وارد سامانه شده‌اید و شماره موبایل‌تان را آنجا ذخیره کرده‌اید، با صدور نسخه الکترونیک به شما اس‌ام‌اس می‌دهد تا آگاه باشید که در پرونده الکترونیک شما چه اتفاقی می‌افتد. 
حالا یک موقع‌هایی هست که ما اینجا دیده‌ایم افراد به صورت مکتوب به معاونت خرید راهبردی استان شکایت می‌کنند که «کد ملی من توسط پزشک مورد سوءاستفاده قرار گرفته». درمان می‌داند با آن پزشک چه کار کند: ممکن است قراردادش را لغو کند، توبیخش کند یا تذکر دهد... اینها دیگر مواردی است که معاونت درمان انجام می‌دهد. 
‌
 این سوءاستفاده‌ها هم به ضرر بیمه‌شده است و امکان خدمت را از بیمه‌شده می‌گیرد و هم به ضرر سازمان!
بله دقیقاً. الان شما وقتی می‌خواهید دارو بگیرید هم یک کد برایتان اس‌ام‌اس می‌شود. ما داریم کاری می‌کنیم که پزشک این کد را نبیند، تا در دارو‌های گران‌قیمت نتواند تخلف کند؛ یعنی برای بیمه‌شده دارویی بنویسد و به واسطه آن کدی که برای بیمار می‌آید و آن را به پزشک نشان دهد، پزشک بتواند همان دارو را خودش از داروخانه بگیرد. اما در نهایت وقتی یک سری موارد به صورت فنی دارد پیاده‌سازی می‌شود، این موارد هر کدامشان هم راه در رو و راه تقلب دارد، هم راه درست. نظارت و ابزار‌های نظارتی ما مهم است. ما هم نظارت را در داخل خودمان داریم، هم نظارت مردمی داریم. 

 نظارت مردمی چه شکلی است؟
همین ۱۴۲۰ که گفتیم. بررسی می‌شود که مثلاً ۱۰ نفر از این پزشک آمده‌اند شکایت کرده‌اند که از کد ملی آنها سوءاستفاده می‌شود؛ به تبع آن ابزار‌های نظارتی بررسی می‌کنند؛ و توصیه پایانی شما به مردم و بیمه‌شده‌ها چیست تا از بیمه آنها سوءاستفاده نشود؟
در نهایت توصیه ما این است که مردم در سامانه  «ES. TAMIN. IR» ثبت‌نام کنند و در سامانه حضور داشته باشند؛ در این صورت هر نسخه‌ای که برایشان نوشته شود حتماً برایشان پیامک می‌شود. فقط باید خط به نام خود فرد باشد و احراز هویت می‌شود. بعد از اینکه احراز هویت شد، از این به بعد حتی پرونده الکترونیک سلامت خودش را می‌تواند آنجا ببیند.