پارس‌آباد - ایرنا - شتر دوکوهانه از گونه‌های در معرض خطر انقراض نسل قلمداد می‌شود و دشت مغان در شمال استان اردبیل با مراتع غنی و آب و هوای مناسب به قطب نگهداری آن تبدیل شده اما نبود بیمه و هزینه نگهداری بالا از مشکلات پرورش‌دهندگان این گونه شتر نادر است.
به گزارش ایرنا، شتر دوکوهانه به عنوان گونه کمیاب شتر در سالهای نه چندان دور در بین عشایر جهت کوچ و حمل و نقل اثاث از ییلاق به قشلاق و برعکس نگهداری و استفاده می‌شد ولی با تغییر سبک زندگی عشایری و ماشینی شدن کوچ، جایگاه قبلی خود را از دست داد.
برابر آمار و اطلاعات موجود، با ادامه فرایند ماشینی شدن کوچ و زندگی عشایر، جمعیت شتر دوکوهانه به تدریج در کشور کاهش یافته و در استان های اردبیل و آذربایجان‌شرقی از حدود ۷۰ هزار نفر در دهه ۵۰ شمسی به ۷۰ نفر در اوایل دهه ۷۰ کاهش یافته و این نشانگر خطر انقراض نسل شتر دوکوهانه است.
اکنون منطقه مغان در شمال اردبیل که از دیرباز مهد پرورش و زیستگاه شتر دو کوهانه در کشور بوده، آخرین زیستگاه و به عنوان ذخیره‌گاه ژنتیکی این گونه نادر حیوانی به شمار می‌رود.
طبق اعلام معاونت بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی استان اردبیل، در پی به خطر افتادن و احتمال انقراض نسل این حیوان، ایستگاه تحقیقاتی شتر دو کوهانه مغان تاسیس شده و به طور عمده در زمینه تغذیه، پرورش و اصلاح نژاد و پیدا کردن راهی برای حفظ نسل این نوع شتر فعالیت می کند.
علی احمدزاده مدیر جهاد کشاورزی شهرستان پارس آباد مغان گفت: شتر دو کوهانه از مدتها قبل در معرض انقراض نسل قرار گرفته است و با همه اقداماتی که برای تکثیر و نگهداری آن صورت گرفته است، اکنون در شهرستان های پارس آباد و اصلاندوز ۱۵۰ نفر شتر دوکوهانه توسط ۱۸ شتردار نگهداری و پرورش می شود.
ویژگی‌های شتر دوکوهانه
مدیر جهاد کشاورزی پارس آباد ادامه داد: شتر دو کوهانه گونه ای سازگار با شرایط سخت اقلیمی است و ظرفیت تولید شیر، گوشت و پشم را دارد و از سرمایه های ارزشمند بخش دامپروری دشت مغان محسوب می شود و برای افزایش جمعیت آن تلاش می کنیم.
به گفته احمدزاده، زاد و ولد شترهای دو کوهانه از یک ماه مانده به عید تا اواسط بهار را در بر می گیرد و شترهای دوکوهانه موجود در محل نگهداری آنها در شهرستان های پارس آباد و اصلاندوز از یک تا ۱۸ سال سن دارند.
در شهرستان های پارس آباد و اصلاندوز ۱۵۰ نفر شتر دوکوهانه توسط ۱۸ شتردار نگهداری و پرورش می شود.
یکی از پرورش دهندگان شتر دوکوهانه درباره فواید نگهداری از این گونه ارزشمند گفت: شیر شتر دوکوهانه خاصیت درمانی دارد و برای کسانی که دچار دیابت، فشار خون، حساسیت یا آلرژی هستند، بسیار مفید و موثر است.
شتر دوکوهانه مغان دارای جثه‌ای بزرگ، پشم و کرک زیاد و در برابر گرما و سرما بسیار مقاوم است و به گفته عشایر منطقه، این گونه شتر برای پیاده روی بسیار قوی بوده و قابلیت بالایی برای حرکت در مناطق کوهستانی و سنگلاخی دارد.
این گونه شتر سنگین وزن است و نسبت به سایر گونه‌های شتر و شترهای دوکوهانه موجود در سایر کشورها، آمیخته‌گری با این گونه موجب تولد شترهای مقاوم با افزایش وزن بالا می‌شود.
شتر دوکوهانه در مغان در سالهای گذشته توسط عشایر منطقه نگهداری و پرورش داده شده و تغذیه آنها در کنار گله گوسفند عشایر انجام می شده ولی امروزه تغذیه تعداد اندک این گونه شتر به شکل دستی انجام می‌شود.
پرورش این شتر در سالهای گذشته برای مراتع بسیار مفید بود و علف هرز و مضر گیاهان توسط این گونه شتر تعلیف می شد و رشد و تکثیر برخی گونه‌های گیاهی به خصوص گونه‌های خاردار و خارشتر در مراتع کنترل می‌شد.
علاوه بر این، شتر دوکوهانه مغان به علت جثه بزرگ، قابلیت تولید گوشت بیشتری داشته و به علت آناتومی خاص در واحدهای بومگردی و گردشگری نیز از مزیت جذب گردشگر برخوردار است.
مشکلات پرورش شتر دوکوهانه
یکی از نگهداری کنندگان شتر دوکوهانه مغان در خصوص مشکلات پیش روی این کار گفت: هزینه نگهداری و تامین خوراک از مشکلات و چالش های اصلی پرورش و نگهداری این حیوان است.
وی افزود: پرورش دهندگان شتر دوکوهانه که اغلب در سالهای قبل ۳۰ تا ۴۰ نفر شتر نگهداری می کردند اکنون شمار آنها را تا نصف کاهش داده اند و علت اصلی آن به مشکل تغذیه برمی گردد.
وی افزود: نبود مراتع غنی برای چرای شترها مشکلی جدی است و خیلی از همکاران من اگر مرتع خوب در اختیار داشتند شمار شترها را تا دوبرابر افزایش می دادند اما مشکل تامین تغذیه شترها مانع افزایش شمار آنها می شود.
یکی از شتربانان پارس آباد مغان نبود پوشش بیمه را از مشکلات پرورش و نگهداری شتر دوکوهانه اعلام کرد.
وی اظهار کرد: با وجود اینکه قیمت هر نفر شتر دوکوهانه به ۲۰ میلیارد ریال می رسد اما این حیوانات پوشش بیمه ندارند و از این منظر احتمال خسران و ضرر فعالان در این حرفه یا صنعت زیاد است.
اقدامات مسئولان
علیرضا یزدان‌دوست بخشدار اسلام آباد شهرستان پارس آباد مغان درباره حمایت از شتربانان و پرورش دهندگان شتر دوکوهانه گفت: در خصوص رفع مشکلات شتربانان پیگیری های لازم برای تامین تسهیلات بانکی و نهاده های مورد نیاز در حال انجام است.
وی ابراز امیدواری کرد با تحقق حمایت ها و پشتیبانی های قانونی، بر شمار شترهای دوکوهانه به عنوان یکی از نمادهای جانوری نادر و کمیاب دشت مغان افزوده شود.
قیمت هر نفر شتر دوکوهانه به ۲۰ میلیارد ریال می رسد اما این حیوانات پوشش بیمه ندارند و از این منظر احتمال خسران و ضرر فعالان در این حرفه یا صنعت زیاد است.
احمدزاده مدیر جهاد کشاورزی پارس آباد مغان نیز تامین و توزیع نهاده های دامی از جمله سبوس و ذرت را از اقدامات این اداره در راستای حمایت از پرورش دهندگان شتر دو کوهانه اعلام کرد.
وی افزود: همچنین کلاس ها و دوره های آموزشی پرباری نیز برای آنها برگزار کرده ایم تا با اصول صحیح و علمی پرورش و تکثیر شتر دوکوهانه آشنا شوند.
به نظر می رسد، باید برای حفظ نسل شتر دوکوهانه برنامه های جدی و اقدامات نتیجه بخش و ملموس در دستور کار باشد و این مسئله به حدی قابل اهمیت است که پیشتر معاونت بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی استان اردبیل با اشاره به کاهش شدید جمعیت شتر دوکوهانه و خطر انقراض این گونه نادر حیوانی در ایران، خواستار تعریف و تخصیص ردیف اعتبار استانی و ملی برای حفظ، احیا و تکثیر شتر دوکوهانه شده بود.
با این اوصاف انتظار می رود مسئولان امر با برنامه ریزی علمی، استفاده از ظرفیت های قانونی، توسعه و ترویج پوشش بیمه، تامین اعتبارات و تسهیلات انگیزه بخش برای پرورش دهندگان شتر دوکوهانه و با بهره برداری از توان بخش خصوصی برای حفظ، احیا و تکثیر این گونه شتر گام های بلندی بردارند.
باشد که دشت مغان که به داشتن گونه های نادر جانوری نظیر جیران یا آهو ، اسب و شتر مشهور است، در احیای نسل شتر دوکوهانه ایرانی نیز سرآمد باشد و از این ظرفیت برای رونق صنعت گردشگری مناطق روستایی و عشایری نیز بیشتر استفاده شود.
استان اردبیل با بیش از یک میلیون و ۲۸۰ هزار نفر جمعیت و ۱۲ شهرستان در شمال غرب ایران واقع شده است.