تهران- ایرنا- پژوهشی جدید نشان میدهد ترشی نهتنها خودش یک مزه است، بلکه پیش از رسیدن پیام مزهها به مغز، شیرینی، تلخی و شوری را سرکوب میکند. به گفته پژوهشگران، این کشف میتواند به درک بهتر سازوکار چشایی و حتی دستکاری مزه در آینده کمک کند.
به گزارش گروه علمی ایرنا، وبگاه مدیکال اکسپرس در گزارشی آورده است:
در مطالعهای جدید که در نشریه علوم اعصاب/ JNeurosci منتشر شده، استیون روپر (Stephen Roper) و همکارانش در دانشکده پزشکی میلر دانشگاه میامی میخواستند بدانند که هنگام مصرف غذاها یا نوشیدنیهایی که ترکیبی از چند مزه، مثلاً مزه شیرین و ترش، هستند سیگنالهای چشایی چگونه از زبان به مغز منتقل میشوند. آنها برای این کار فعالیت عصبی موشها را هنگام مواجهه با مزههای ترکیبی اندازهگیری کردند. موشها به دلیل شباهت نسبی سامانه چشاییشان به انسان، در این نوع پژوهشها مدل آزمایشگاهی رایجی هستند.
ترشی، مزهای که دیگران را خاموش میکند
پژوهشگران با مقایسه پاسخهای عصبی در شرایط مختلف چشایی دریافتند که ترشی فعالیتی عصبی ایجاد میکند که پاسخ به شیرینی، تلخی و شوری را کاهش میدهد؛ به بیان ساده، وقتی ترشی در ترکیب مزهها حاضر میشود، زبان مزههای دیگر را کمرنگتر به مغز گزارش میکند.
نکته جالبتر آنکه این کاهش، به بخش خاصی از نورونها، یعنی سلولهای عصبی که پیامها را در بدن منتقل میکنند، در مسیر زبان به مغز محدود نیست. پژوهشگران مشاهده کردند نورونهای مسیر چشایی، مزهها را عملاً در دو دسته کلی جای میدهند: خوشایند یا ناخوشایند. گویی مغز به جای تفکیک دقیق شیرین، شور، ترش و تلخ، در نهایت تنها یک پرسش را مطرح میکند: این مزه خوب است یا بد؟
سروتونین؛ کلید تنظیم مزهها
پژوهشگران برای درک چگونگی کاهش دیگر مزهها توسط ترشی، سطح یک ناقل عصبی به نام سروتونین را دستکاری کردند. سروتونین مادهای شیمیایی است که سلولهای پاسخدهنده به ترشی در هر جوانه چشایی آزاد میکنند و نقش پیامرسان را ایفا میکند. وقتی پژوهشگران مقدار سروتونین در جوانههای چشایی را افزایش دادند، اثر ترشی در کاهش دیگر مزهها قویتر شد و وقتی سروتونین را کاهش دادند، این اثر ضعیفتر شد.
این یافته نشان میدهد احتمالاً شیرینی، تلخی و شوری پیش از رسیدن اطلاعات چشایی به نورونها و مغز، در همان جوانههای چشایی توسط ترشی کاهش مییابند؛ به عبارت دیگر، زبان فقط پیام مزهها را به مغز نمیفرستد؛ بلکه پیش از ارسال پیام، آن را ویرایش و تنظیم میکند.
زبان، ویرایشگری پیش از مغز
روپر میگوید: جوانههای چشایی نهتنها به ترکیبات چشایی پاسخ میدهند و آنها را تبدیل میکنند، بلکه پیش از ارسال سیگنالها به مغز، آنها را یکپارچه و دستکاری میکنند. نورونهایی که سیگنالهای تولیدشده در جوانههای چشایی را جمعآوری میکنند، خود در دو گروه یا خوشه بزرگ سازمان یافتهاند: نورونهایی که سیگنالهای چشایی مرتبط با لذت را منتقل میکنند و نورونهایی که سیگنالهای چشایی ناخوشایند را میرسانند.
این یافته برای مخاطب عام نیز پیام روشنی دارد: تجربه ما از مزهها تنها بازتاب مستقیم موادغذایی نیست؛ زبان و مغز با هم آن را پردازش، تقویت یا تضعیف میکنند؛ برای نمونه، وقتی آب لیموترش را روی غذا میریزیم و طعم غذا تغییر میکند، بخشی از این تغییر به همین کاهش مزههای دیگر توسط ترشی مربوط است.
گامی به سوی دستکاری مزه
به گفته پژوهشگران، این دادهها میتواند به مطالعات آینده درباره امضای ژنتیکی (الگوی مشخص فعالیت ژنها که هر سلول را متمایز میکند) این نورونها و اینکه آیا تغییر این ژنها میتواند مزه را دستکاری کند، کمک کند. چنین پژوهشهایی در آینده ممکن است به تولید غذاها یا داروهایی منجر شود که طعم بهتری داشته باشند یا حتی به افرادی کمک کند که به دلیل بیماری یا مصرف دارو، مزهها را بهدرستی حس نمیکنند. این موضوع اهمیت عملی دیگری نیز دارد: درک دقیق سازوکار چشایی میتواند در طراحی رژیمهای غذایی خوشایندتر برای سالمندان یا بیمارانی که حس چشاییشان ضعیف شده است، به کار بیاید.
