صدای چکش مسگران در بازار تاریخی زنجان هنوز روایتگر هنری چند صدساله است؛ هنری که امروز می‌تواند فراتر از یک میراث فرهنگی، سهم بیشتری در تجارت منطقه‌ای و درآمدهای غیرنفتی ایران داشته باشد.
صدای چکش مسگران در بازار تاریخی زنجان هنوز روایتگر هنری چند صدساله است؛ هنری که امروز می‌تواند فراتر از یک میراث فرهنگی، سهم بیشتری در تجارت منطقه‌ای و درآمدهای غیرنفتی ایران داشته باشد، با این حال، مسگران زنجانی برای رساندن محصولات خود به بازارهای خارجی با موانعی روبه‌رو هستند که از تعرفه‌های سنگین گمرکی تا ضعف زیرساخت‌های صادراتی و گسترش تجارت غیررسمی را شامل می‌شود.
صنعت مسگری زنجان با تکیه بر تجربه استادکاران، تنوع محصولات و پیوند هنر سنتی با فناوری‌های جدید توانسته جایگاه خود را در بازار داخلی حفظ کند و ظروف پخت‌وپز، محصولات پذیرایی و آثار تزئینی مسی این استان، علاوه بر برخورداری از ارزش هنری، ظرفیت مناسبی برای حضور در بازار کشورهای همسایه دارند، با این حال تبدیل این ظرفیت به صادرات پایدار همچنان به رفع موانع تجاری و حمایت هدفمند از تولیدکنندگان وابسته است.
۲۵ میلیارد تومان درآمد ارزی
محسن سلیمی، رئیس اتحادیه مسگران زنجان با اشاره به بازارهای هدف این صنعت می‌گوید: صادرات ظروف مسی استان در سال‌های اخیر با تمرکز بر ترکیه، عمان و اقلیم کردستان عراق دنبال شده است.
به گفته او، صادرات ماهانه ظروف مسی زنجان به عراق حدود ۱۰میلیارد تومان و به ترکیه نزدیک به ۱۵میلیارد تومان برآورد می‌شود. بخش مهمی از فعالیت‌ها نیز بر معرفی محصولات و توسعه بازار در شهرهای سلیمانیه و اربیل عراق و بازار ترکیه متمرکز است.
این ارقام نشان می‌دهد ظروف مسی زنجان از ظرفیت تجاری قابل توجهی برخوردارند؛ اما برای ارزیابی دقیق عملکرد این صنعت، باید مشخص شود چه سهمی از صادرات به‌صورت رسمی ثبت می‌شود و چه میزان از تجارت همچنان خارج از مسیرهای قانونی انجام می‌گیرد.
تعرفه‌ها سد راه صادرات
یکی از مهم‌ترین موانع پیش روی تولیدکنندگان، تعرفه‌های گمرکی کشورهای مقصد است. سلیمی با اشاره به بازار ترکیه اظهار می‌کند: این کشور خود از تولیدکنندگان ظروف مسی است و فعالیت شهرهایی مانند غازی‌آنتپ در این حوزه، رقابت با محصولات وارداتی را دشوار می‌کند.
به گفته رئیس اتحادیه مسگران زنجان، تعرفه‌های بالای واردات در ترکیه، برخی فعالان را به استفاده از روش‌های غیررسمی سوق می‌دهد؛ روشی که شاید در کوتاه‌مدت هزینه‌های صادرات را کاهش دهد، اما در بلندمدت امکان ثبت دقیق آمار تجاری، شناخت سلیقه مشتریان و برنامه‌ریزی برای توسعه بازار را محدود می‌کند.
از سوی دیگر، نوسان قیمت ورق و شمش مس، هزینه تولید را افزایش داده و قدرت رقابت تولیدکنندگان کوچک را کاهش می‌دهد. نبود آموزش کافی در زمینه قوانین تجارت خارجی، استانداردهای بسته‌بندی و بازاریابی بین‌المللی نیز از جمله مشکلاتی است که فعالان این صنعت با آن مواجه‌اند.
از هنر سنتی تا برند صادراتی
کارشناسان معتقدند توسعه صادرات ظروف مسی زنجان به مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ نیاز دارد. تسهیل دسترسی تولیدکنندگان به اطلاعات بازارهای هدف، آموزش مقررات گمرکی، حمایت از ثبت برند و بهبود بسته‌بندی می‌تواند مسیر ورود محصولات به بازارهای خارجی را هموارتر کند.
همچنین اتحادیه‌های صنفی و دستگاه‌های مسئول باید برای شناسایی موانع تعرفه‌ای و مذاکره با طرف‌های تجاری، نقش فعال‌تری را بر عهده بگیرند. ایجاد شبکه‌های رسمی توزیع در کشورهای هدف نیز می‌تواند وابستگی صادرکنندگان به روش‌های غیررسمی را کاهش دهد.
صنعت مسگری زنجان امروز در نقطه‌ای قرار دارد که حفظ اصالت هنری آن به‌تنهایی کافی نیست. این هنر برای ماندگاری به بازاری پایدار، مواد اولیه قابل دسترس و مسیر صادراتی کم‌هزینه نیاز دارد. اگر موانع گمرکی و ضعف زیرساخت‌های تجاری برطرف نشوند، بخشی از ظرفیت این صنعت همچنان پشت مرزها باقی می‌ماند!