عروسک‌ها از پس دو سال سکوت، در بیست‌ویکمین جشنواره بین‌المللی تئاتر عروسکی تهران-مبارک بار دیگر به صحنه آمده‌اند تا از جهان کودکان در روزگار جنگ، بحران و امید بگویند و پلی میان عامه مردم و جامعه هنری باشند. در این میان، اما پرسش‌هایی درباره اقتصاد تئاتر عروسکی، حمایت از گروه‌های نمایشی و امکان دسترسی گسترده‌تر عامه مردم به رویداد‌های هنری و نمایشی مطرح است؛ پرسش‌هایی که اگر چه سکاندار اصلی فرهنگ و هنر کشور پاسخ آنها را با سکوت داد.
محوطه بیرونی مجموعه تئاتر شهر تهران این شب‌ها با شب‌های دیگر تفاوت چشمگیری دارد. حتی عابران و خانواده‌ها نیز دیگر به سمت و سوی دستفروشانی که هر نقطه از پیاده‌راه‌های چهارراه ولیعصر(عج) را به صنف خاصی اختصاص داده‌اند، تمایلی نشان نمی‌دهند. از قضا اتفاق جذاب‌تری در کار است. اتمسفری متفاوت که ضرباهنگ دوران کودکی را یادآور می‌شود، چهارراه ولیعصر را قرق خود کرده است. حال و هوای اینجا خواسته یا ناخواسته کودک و بزرگسال را به داخل حریم همچنان در حال احداث مجموعه تئاترشهر می‌کشاند.
عروسک‌ها از پس دو سال سکوت فریاد بیم و امید، بحران و جنگ و پیروزی را در بیست‌ویکمین جشنواره بین‌المللی تئاتر عروسکی تهران-مبارک به صحنه آورده‌اند. عروسک‌ها از پس دو سال سکوت بار دیگر گرد هم آمدند تا روزگار سخت بچه‌های ایران را روایت کنند. از جهان کودکان در روزگار تحریم بگویند از جهان جنگ، بمباران و ظلم، فریاد صلح برآرند و آتش را نکوهش کنند.
برای کودکان، عروسک‌ها بخشی از جهانی بودند که می‌توانستند در آن با شخصیت‌های داستانی روبه‌رو شوند و درباره رفتار و سرنوشت آنها سؤال کنند. برای والدین، حضور در جشنواره تئاتر عروسکی فرصتی برای تجربه یک برنامه فرهنگی خانوادگی است و برای دانشجویان و علاقه‌مندان تئاتر، امکان آشنایی با شیوه‌های مختلف نمایش عروسکی.
تجربه تماشای تئاتر
در فاصله میان اجراها، محوطه و راهرو‌های مجموعه تئاتر شهر به محل رفت‌وآمد خانواده‌ها و علاقه‌مندان تئاتر تبدیل شده بود. بعضی از تماشاگران برنامه سالن بعدی را بررسی می‌کردند و گروه‌هایی از دانشجویان درباره شیوه‌های عروسک‌گردانی و طراحی صحنه گفت‌و‌گو می‌کردند.
برای خانواده‌هایی که با چند کودک به جشنواره می‌آیند، هزینه بلیت و رفت‌وآمد می‌تواند در انتخاب تعداد اجراها نقش داشته باشد. در عین حال، امکان تماشای نمایش زنده برای کودکان، تجربه‌ای متفاوت از سرگرمی‌های روزمره فراهم می‌کند؛ تجربه‌ای که می‌تواند به پرسش درباره داستان، شخصیت‌ها و شیوه ساخت عروسک‌ها منجر شود.
از نگاه دانشجویان هنر نیز جشنواره فرصتی برای مشاهده عملی تکنیک‌های اجرایی است. حرکت عروسک، هماهنگی میان عروسک‌گردانان، طراحی نور و استفاده از موسیقی، عناصری هستند که در تماشای اجرای زنده بهتر قابل بررسی‌اند.
این تجربه‌ها، در کنار استقبال مخاطبان، پرسشی مهم را مطرح می‌کند؛ دسترسی به چنین برنامه‌هایی تا چه اندازه برای خانواده‌ها و علاقه‌مندان امکان‌پذیر است و چه شرایطی می‌تواند حضور مستمر آنها را در رویداد‌های فرهنگی آسان‌تر کند؟
در شرایطی که بحران‌ها و آسیب‌های ماهواره‌ای و شبکه‌های اجتماعی خانواده‌ها را آماج تهدید‌های تغییر الگوی زندگی می‌کند، رسانه مالی چه نقشی در فراگیری این دست رویداد‌ها دارد؟
عروسک به مثابه «پرسونا» و یا حتی اسباب بازی در آموزش و پیشگیری از انواع آسیب‌ها چقدر تاثیرگذار است و سیاست‌گذاران فرهنگی کشور چقدر از این ابزار در راستای سیاست‌های نظام جمهوری اسلامی بهره برده‌اند؟
و...
دغدغه‌های اقتصادی در پشت صحنه
اما در روزگار جنگ و تحریم تولید یک نمایش عروسکی به مراحلی فراتر از اجرای روی صحنه نیاز دارد. طراحی و ساخت عروسک، آماده‌سازی لباس و دکور، تمرین و هماهنگی میان اعضای گروه، همگی زمان و منابع مالی می‌طلبند.
افزایش هزینه‌های تولید و دشواری تأمین بودجه، از جمله مسائلی است که در بررسی وضعیت گروه‌های نمایشی باید به آن توجه کرد. برای گروه‌های مستقل، مسئله تنها تولید یک اثر نیست؛ امکان اجرای دوباره و رساندن آن به مخاطبان بیشتر نیز اهمیت دارد.
حمایت مالی، دسترسی به سالن‌های اجرا و فراهم‌کردن فرصت حضور در مدارس و مراکز فرهنگی می‌تواند به گسترش مخاطبان تئاتر عروسکی کمک کند. این مسائل در پشت صحنه آثار به نمایش در آمده حرف مشترک همه گروه‌های نمایشی بود.
اقتصاد هنر؛ ترجیع بند ۱۲ ماموریت حکمی که وزیر فرهنگ در انتصاب معاون هنری‌اش آورده است. درست مثل حریم همیشه ناتمام تئاترشهر، پرونده‌ای همیشه باز به مانند دستفروشانی که اگر چه ساماندهی شده‌اند و مکان مشخصی برایشان اخصاص داده شده است، اما همچنان علاقمند دستفروشی دور خورشید زیبای تهرانند.
تئاتر عروسکی؛ از آموزش تا تجربه هنری
یکی از ویژگی‌های تئاتر عروسکی، امکان روایت موضوعات مختلف از طریق شخصیت‌هایی است که برای کودکان ملموس و قابل درک‌اند. عروسک‌ها می‌توانند در آموزش، تقویت تخیل و ایجاد گفت‌و‌گو درباره رفتار‌ها و موقعیت‌های داستانی نقش داشته باشند.
با این حال، هر نمایش برای موفقیت در ارتباط با مخاطب خردسال باید به عواملی مانند تناسب محتوا با گروه سنی، ریتم اجرا، وضوح روایت و شیوه تعامل با تماشاگر توجه کند. استفاده از عروسک به‌تنهایی تضمین‌کننده ارتباط مؤثر با کودک نیست؛ کیفیت طراحی و اجرای اثر نیز اهمیت دارد.
جشنواره‌هایی مانند تهران-مبارک، فرصتی برای آشنایی مخاطبان با شیوه‌های مختلف این هنر و برای گروه‌های نمایشی، امکانی برای عرضه تجربه‌های خود فراهم می‌کنند. استمرار چنین فرصت‌هایی می‌تواند در کنار آموزش تخصصی، به تقویت ارتباط میان هنرمندان و مخاطبان کمک کند.
میناب به روایت پیتر شومان
بیست‌ویکمین جشنواره بین‌المللی تئاتر عروسکی تهران-مبارک از شنبه ۲۵ تا پنجشنبه ۳۰ مهر ۱۴۰۵ در تهران برگزار می‌شود. بر اساس جدول ارائه‌شده، مجموعه تئاتر شهر، مرکز تولید تئاتر و تئاتر عروسکی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و دیگر سالن‌های درج‌شده در برنامه، میزبان اجرا‌های این دوره هستند.
دومین روز جشنواره، مجموعه‌ای از اجرا‌های صحنه‌ای را در کنار حضور خانواده‌ها و علاقه‌مندان تئاتر به همراه داشت. در عین حال، مسئله حمایت از تولیدات عروسکی و فراهم‌کردن امکان ادامه فعالیت حرفه‌ای گروه‌ها، همچنان بخشی از بحث گسترده‌تر درباره وضعیت هنر‌های نمایشی در ایران است.
جشنواره تهران-مبارک را می‌توان فرصتی برای دیدن تجربه‌های گوناگون در هنر عروسکی دانست، اما تداوم این فعالیت‌ها، علاوه بر استقبال مخاطبان، به شرایطی بستگی دارد که امکان تولید، اجرای دوباره و دسترسی گسترده‌تر مردم به آثار را فراهم کند.
دوسالانه تئاتر عروسکی کشور امسال سه مهمان خارجی دارد. دو نمایش از کشور‌های روسیه و ارمنستان و یک مهمان برخط از ایتالیا، اما اجرای ویژه‌ای هم در ویرانه‌های جنگی با عنوان یارالی و به زبان ترکی قرار است به نمایش درآید. تا اینجای کار به نظر تهران مبارک رسالت خود انجام داده است.
اما اگر بخواهیم در کارنامه پوپک عظیم‌پور یک نکته را به عنوان امتیاز ویژه ثبت کنیم، بی‌تردید اجرای نمایش پیتر شومان هنرمند نامدار تئاتر عروسکی جهان برای کودکان مظلوم مدرسه میناب در آیین رونمایی از پوستر جشنواره است که اگر چه اتفاق بسیار جالب توجهی بود، اما با عدم اطلاع‌رسانی مناسب و برنامه‌ریزی درست، مشکلات اینترنتی و... آنچنانکه باید به ثمر ننشست.