عصرایران - مکس بوت (Max Boot) مورخ، نویسنده پرفروش و تحلیل‌گر سیاست خارجی در یادداشتی که در تارنمای شورای روابط خارجی منتشر کرده به موضوع تنش بین ایران و آمریکا پرداخته است.
در این یادداشت آمده است: جنگ دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با ایران وارد هشتمین ماه خود شده است. با این حال، اخیراً خبرهای خوبی برای ایالات متحده وجود داشته است: حجم بیشتری از نفت خاورمیانه، یا دست‌کم نفت کشورهای غیرایرانی منطقه، نسبت به هر زمان دیگری از آغاز درگیری‌ها در ۲۸ فوریه، یعنی زمانی که آمریکا و اسرائیل جنگ را آغاز کردند، در حال خروج از منطقه است.
آمار واقعی صادرات نفت محل اختلاف است، زیرا بسیاری از نفتکش‌ها هنگام عبور از تنگه هرمز، سامانه‌های ردیابی خود را خاموش می‌کنند. با این حال، شرکت خصوصی «کپلر» (Kpler) برآورد کرده است که صادرات نفت خام در ماه سپتامبر اندکی کمتر از ۷۰ درصد سطح پیش از جنگ بوده است.
کشورهای بزرگ تولیدکننده نفت که متحد آمریکا هستند، روزانه حدود ۱۳ میلیون بشکه نفت صادر کرده‌اند؛ در حالی که این رقم در ماه فوریه ۱۹ میلیون بشکه در روز بود. در مقابل، ایران از زمانی که نیروی دریایی آمریکا در ماه ژوئیه محاصره دریایی را اعمال کرد، نتوانسته است صادرات نفت خود را از طریق تنگه هرمز انجام دهد.
این وضعیت به نوعی به خودستایی‌های قابل پیش‌بینی ترامپ، که البته به همان اندازه اغراق‌آمیز هم هستند، منجر شده است. رئیس‌جمهور آمریکا هفته گذشته با افتخار اعلام کرد: "تقریباً کنترل کامل تنگه هرمز را در اختیار دارد، طی چند روز گذشته بیش از هر زمان دیگری در تاریخ، نفت از تنگه هرمز خارج کرده‌ایم و ایالات متحده به‌زودی در جنگ با ایران پیروز خواهد شد."
برخی کارشناسانی که از این جنگ حمایت کرده‌اند نیز از این اظهارات قاطعانه ترامپ پشتیبانی می‌کنند.
اما آیا این تحولات نشان می‌دهد آمریکا در آستانه شکست دادن ایران قرار دارد؟ جهان طی هفت ماه گذشته بارها چنین ادعاهایی را از ترامپ و دستیارانش شنیده است و دیگر نمی‌توان این اظهارات را چندان جدی گرفت. واقعیت پیچیده‌تر است: اگرچه افزایش صادرات نفت تحول مثبتی محسوب می‌شود، هیچ دلیلی وجود ندارد که تصور کنیم این اتفاق نشانه آمادگی ایران برای پذیرش خواسته‌های بلندپروازانه ترامپ است. خواسته‌هایی که از پایان دادن به برنامه‌های هسته‌ای و موشکی ایران تا قطع حمایت از جنبش‌های نیابتی در منطقه و حتی، به‌بیان دیگر، تلاش برای پایان دادن به خود نظام جمهوری اسلامی را در بر می‌گیرد.
مهم است که تحولات اخیر را در چارچوبی واقع‌بینانه ارزیابی کنیم. اگر نفت تا این اندازه آزادانه در حال انتقال است، چرا قیمت نفت خام برنت روز جمعه همچنان بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه قرار داشت؛ یعنی حدود ۴۰ درصد بیشتر از قیمت آن در روز پیش از آغاز جنگ؟ میانگین قیمت هر گالن بنزین در آمریکا نیز از ۲.۹۸ دلار پیش از جنگ به ۴.۴۷ دلار در هفته گذشته رسیده است.
قیمت سوخت دیزل در ایالات متحده حتی سریع‌تر افزایش یافته است: از ۳.۷۵ دلار برای هر گالن پیش از جنگ به ۶.۵۲ دلار در هفته گذشته. این افزایش تقریباً ۷۵ درصدی بوده است. جهش قیمت‌ها چنان فشار هزینه‌ای ایجاد کرد که کشورهای گروه هفت روز جمعه اعلام کردند طی چهار ماه آینده، ۱۰۰ میلیون بشکه نفت خام و سوخت دیزل از ذخایر راهبردی خود آزاد خواهند کرد.
مشکل اینجاست که تنگه هرمز همچنان مسیری خطرناک برای تجارت دریایی است و ایران به حمله به کشتی‌ها ادامه می‌دهد. آمریکا توانسته است عبور برخی کشتی‌ها را از این تنگه ممکن کند، اما این کار تنها با استقرار گسترده و ناپایداری از نیروهای دریایی انجام شده است؛ استقراری که در حال حاضر دو ناو هواپیمابر و شمار زیادی شناور دیگر را شامل می‌شود.
با این حال، بخش عمده افزایش صادرات نفت نه از مسیر تنگه هرمز، بلکه از مسیرهای جایگزین و دورزننده آن در دریای سرخ، دریای مدیترانه ـ از طریق کانال سوئز ـ و دریای عرب صورت می‌گیرد. این مسیرهای جایگزین طولانی‌تر و پرهزینه‌تر از مسیری هستند که جای آن را گرفته‌اند. روزنامه وال‌استریت ژورنال گزارش داده است که هزینه انتقال یک نفتکش از خاورمیانه به چین، از ۷ دلار برای هر بشکه پیش از جنگ به ۳۵ دلار در شرایط کنونی جهش کرده است.
این درگیری همچنین به پالایشگاه‌ها و تأسیسات فرآوری در منطقه خلیج فارس آسیب زده و صادرات فرآورده‌های نفتی پالایش‌شده و گاز طبیعی مایع‌شده (LNG) را محدود کرده است. حملات ایران ۱۷ درصد از ظرفیت تولید در مرکز عظیم صادرات گاز مایع «راس لفان» قطر را از کار انداخته است. قطر با بیشترین سرعت ممکن در حال تعمیر این تأسیسات است، اما بازسازی دو واحد آسیب‌دیده تولید LNG ممکن است تا سه سال طول بکشد.
بنابراین، شوک اقتصادی جهانی ناشی از جنگ، اگرچه تا حدودی در حال کاهش است، احتمالاً به این زودی‌ها پایان نخواهد یافت. البته بحران اقتصادی ناشی از جنگ برای ایران بسیار شدیدتر از سایر نقاط جهان است. نرخ تورم در آمریکا همچنان بالاست؛ این نرخ در ماه اوت بر مبنای سالانه به ۳.۴ درصد رسید، در حالی که در ماه فوریه ۲.۴ درصد بود. اما تورم در ایران از کنترل خارج شده و به‌طور میانگین سالانه بیش از ۸۰ درصد است. ارزش پول ایران نیز در برابر دلار به پایین‌ترین سطح تاریخی خود رسیده است.
با این حال، هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که فشار اقتصادی تحمیل‌شده بر مردم ایران، حکومت این کشور را به تسلیم وادار کند. ایران، مانند کوبا و کره شمالی، تجربه‌ای طولانی در مقاومت در برابر تحریم‌های آمریکا دارد.
احتمال بیشتری وجود دارد که ایران به جای تسلیم شدن، دست به اقدامات تلافی‌جویانه و تشدید تنش بزند. این کشور همچنان موشک‌ها و پهپادهای فراوانی در اختیار دارد که می‌تواند از آنها برای هدف قرار دادن تأسیسات نفتی و کشتی‌ها در سراسر منطقه استفاده کند. در واقع، ایران طی روزهای اخیر حملات خود به کشتی‌ها در تنگه هرمز را افزایش داده است. مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) دست‌کم هفت حمله از ۲۸ سپتامبر تاکنون ثبت کرده است.
علاوه بر این، متحدان حوثی ایران اکنون کنترل تنگه باب‌المندب را در اختیار دارند؛ وضعیتی که به آنها امکان می‌دهد صادرات نفت از مسیر دریای سرخ را تحت فشار قرار دهند و به گلوگاهی برای آن تبدیل شوند. نیروهای مورد حمایت ایران پیش‌تر به خط لوله شرق به غرب عربستان سعودی آسیب زده‌اند و بی‌تردید ممکن است در آینده نزدیک بار دیگر چنین اقدامی انجام دهند.
این احتمالاً دلیل آن است که ترامپ با ارسال پیام‌هایی نشان می‌دهد ممکن است پس از انتخابات میان‌دوره‌ای، مشارکت آمریکا در جنگ با ایران را تشدید کند. نیروی دریایی آمریکا در حال آماده‌سازی برای اعزام یک ناو هواپیمابر دیگر و یک یگان اعزامی تفنگداران دریایی به منطقه است؛ اقدامی که به دو ناو هواپیمابر و حدود ۵۰ هزار نیروی نظامی حاضر در منطقه اضافه خواهد شد.
با این حال، هیچ دلیلی وجود ندارد که تصور کنیم ایران پس از حملات هوایی بیشتر آمریکا، آمادگی بیشتری برای تسلیم شدن پیدا خواهد کرد؛ آن هم در شرایطی که ایالات متحده تاکنون بمب‌ها و موشک‌های زیادی بر این کشور فرو ریخته است.
ترامپ و حامیانش اگر تصور کنند برای این درگیری راه‌حل نظامی وجود دارد، خود را فریب می‌دهند. چنین راه‌حلی وجود ندارد. تنها راه پایان دادن به جنگ، ازسرگیری مذاکرات با ایران است؛ مذاکراتی که احتمالاً به توافقی منجر خواهد شد که خواسته‌های پیش از جنگ ترامپ را برآورده نمی‌کند. در عوض، آمریکا احتمالاً ناچار خواهد شد در زمینه تحریم‌ها و دارایی‌های مسدودشده به ایران امتیاز بدهد. به بیان دیگر، توافقی که حاصل می‌شود شباهت زیادی به همان توافقی خواهد داشت که ترامپ در ماه ژوئن امضا کرد.