محدودیت‌های انتقال بخشی از داروهای اعصاب و روان از هند به ایران، در پی توقف پروازهای مستقیم و امتناع برخی شرکت‌های هندی از بارگیری محموله‌های دارویی در هواپیماهای ایرانی، نگرانی‌هایی درباره پایداری زنجیره تأمین دارو ایجاد کرده است.
به گزارش سلامت نیوز به نقل از کانال خبری تجهیزات پزشکی و دارو سلامت ایران، سازمان غذا و دارو اخیراً از ایجاد محدودیت‌های جدی در انتقال بخشی از داروهای اعصاب و روان از کشور هند به ایران خبر داد؛ بحرانی که پس از توقف پروازهای مستقیم و امتناع شرکت‌های هندی از بارگیری محموله‌های دارویی هواپیماهای ایرانی شکل گرفته است. این رویداد، فراتر از یک چالش لجستیکی مقطعی، بار دیگر ادعای دیرینه و پرتکرار «تولید ۹۵ تا ۹۹ درصدی دارو در داخل» را زیر ذره‌بین کارشناسان و منتقدان قرار داده است.
سال‌هاست نهادهای متولی سلامت در کشور بر این گزاره پافشاری می‌کنند که بیش از ۹۵ درصد نیاز دارویی کشور در کارخانجات داخلی تولید می‌شود؛ آماری که کارشناسان اقتصاد سلامت و صنایع داروسازی بارها آن را عددی غیرواقعی توصیف کرده‌اند. واقعیت این است که این درصد صرفاً معطوف به «تعداد عددی اقلام» یا فرآیند بسته‌بندی، پرس قرص و فرمولاسیون نهایی است، نه چرخه کامل ساخت.
حلقه‌های کلیدی تولید دارو در داخل به شدت به واردات وابسته‌اند:
مواد موثره دارویی (API): بخش عمده ماده پایه و مولکول‌های سنتزشده از کشورهایی چون چین و هند وارد می‌شوند.
مواد جانبی و کمکی (Excipients): پایدارکننده‌ها، طعم‌دهنده‌ها، کپسول‌های ژلاتینی و مواد نگه‌دارنده وابسته به وارداتند.
بسته‌بندی و تجهیزات تخصصی: فویل‌ها، شیشه‌های مخصوص تزریقی، پوکه‌ها و فیلم‌های محافظ.
ماشین‌آلات و قطعات یدکی: دستگاه‌های خطوط تولید، سنسورهای پایش کیفی و دستگاه‌های آزمون آزمایشگاهی تحت استاندارد GMP.
هنگامی که واردات مواد اولیه، کاتالیست‌ها یا بسته‌بندی متوقف شود، همان خطوط تولید «ملی» در عرض چند روز متوقف می‌شوند؛ واقعیتی که نشان می‌دهد وابستگی زنجیره تولید داروی کشور به خارج بسیار فراتر از آمارهای رسمی است.
امتناع هند از تحویل بار به ناوگان هوایی ایران، نقطه برخورد گلوگاه‌های تحریمی، بانکی و حمل‌ونقل با زنجیره سلامت است. پیش از این مدافعان شعار خودکفایی، تحریم‌ها را فرصتی برای اتکا به داخل می‌دانستند، اما رخداد اخیر اثبات کرد که حتی داروهای آماده یا ترکیبات دارویی حیاتی (نظیر اقلام مرتبط با بیماری‌های اعصاب و روان) می‌توانند تنها با یک تصمیم شرکت‌های خارجی یا محدودیت ناوگان ترانزیت، بلافاصله در داروخانه‌های کشور نایاب شوند.
ایجاد چنین دست‌اندازهایی نه یک مساله فنی ساده در حوزه تجارت، بلکه تهدیدی مستقیم علیه بیماران است؛ بیمارانی که ناپایداری در تأمین داروهای اعصاب و روان یا بیماران خاص برای آن‌ها پیامدهای جبران‌ناپذیر درمانی به همراه دارد.
ضرورت واقع‌نگری به جای آمارهای اسمی
اصرار بر بزرگ‌نمایی توان تولید داخل و اعلام ارقام بالا به عنوان دستاورد، به جای ایجاد امنیت روانی، به پنهان ماندن چالش‌های واقعی زنجیره تأمین منجر شده است.
تا زمانی که سیاست‌گذار دارویی به جای پذیرش واقعیتِ زنجیره تأمین جهانی و پیچیدگی‌های ژئوپلیتیک آن، پشت شعارهای عددی سنگر بگیرد، امکان پیش‌بینی بحران‌های دارویی، متنوع‌سازی مسیرهای تأمین و تأمین ذخایر استراتژیک مواد پایه وجود نخواهد داشت.
حادثه اخیر در مسیر دهلی–تهران بار دیگر ضرورت بازنگری بنیادین در سیاست‌های دارویی کشور و فاصله گرفتن از آمارهای ساختگی به نفع «امنیت پایدار سلامت» را گوشزد کرد.