داروی جدیدی که با احتمال درمان کامل فشار خون بالا در برخی بیماران، پزشکان را شگفت‌زده کرده است، ممکن است تا سال ۲۰۲۷ عرضه شود.
این دارو که با نام baxdrostat شناخته می‌شود، مانع از تولید هورمونی به نام آلدوسترون در بدن می‌شود؛ هورمونی که باعث افزایش فشار خون می‌شود. بااین‌حال، تحقیقات جدید نشان داده‌اند که این دارو اثر غیرمنتظره دیگری نیز دارد.
پژوهشگران دریافتند که این دارو سلول‌هایی را در غدد فوق کلیوی، واقع در بالای کلیه‌ها، از بین می‌برد که بیش‌ازحد هورمون آلدوسترون تولید می‌کنند.
این دستاورد برای حدود یک نفر از هر ۱۰ فرد مبتلا به فشار خون بالا اهمیت ویژه‌ای دارد؛ افرادی که افزایش فشار خون آن‌ها ناشی از تومورهای کوچک و غیرسرطانی در غدد فوق کلیوی است. این تومورها باعث تولید بیش‌ازحد آلدوسترون می‌شوند.
مطالعه‌ای که نتایج آن در مجله علمی New England Journal of Medicine منتشر شده، نشان می‌دهد بیمارانی که به‌مدت ۶ تا ۱۲ ماه روزانه قرص baxdrostat مصرف کرده‌اند، بهبود قابل‌توجهی در فشار خون خود تجربه خواهند کرد.
اما نکته جالب این است که آثار مثبت دارو حتی تا دو سال بعد نیز مشاهده شده‌اند. برخی بیماران نیز احتمالاً به‌طور کامل از فشار خون بالا بهبود یافته‌اند؛ زیرا توانسته‌اند مصرف داروهای خود را متوقف کنند.
پروفسور موریس براون، متخصص فشار خون در دانشگاه کوئین مری، لندن که سرپرستی این پژوهش را بر عهده داشته است، می‌گوید:
دیدن این نتایج بسیار هیجان‌انگیز است.
کمی کمتر از یک‌چهارم بیماران توانستند تمام درمان‌های دارویی خود را متوقف کنند و فشار خون آن‌ها کاملاً طبیعی بود.
این یافته‌ها در شرایطی منتشر شده‌اند که مؤسسه ملی سلامت و تعالی مراقبت بریتانیا (NICE) در حال بررسی این موضوع است که آیا داروی baxdrostat باید از طریق سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS) در اختیار بیماران قرار بگیرد یا خیر.
این دارو پیش‌تر در سال جاری در آمریکا برای بیمارانی تأیید شده بود که فشار خون آن‌ها باوجود مصرف دو داروی دیگر یا بیشتر، همچنان به‌شکل خطرناکی بالا باقی می‌ماند.
فشار خون بالا چگونه ایجاد می‌شود و داروی baxdrostat چه تأثیری دارد؟
فشار خون بالا که با عنوان هایپرتنشن (Hypertension) نیز شناخته می‌شود، میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار داده است. عواملی مانند افزایش سن، رژیم غذایی نامناسب و سرشار از نمک، چاقی، سیگارکشیدن و مصرف الکل اغلب در بروز این بیماری نقش دارند.
بااین‌حال، ممکن است برخی بیماران به‌دلیل وجود تومورهایی در غدد فوق کلیوی خود به فشار خون بالا مبتلا باشند. این وضعیت با نام آلدوسترونیسم اولیه (Primary Aldosteronism) شناخته می‌شود.
تولید بیش‌ازحد هورمون آلدوسترون با ارسال پیام به کلیه‌ها برای نگه‌داشتن نمک در بدن، باعث افزایش فشار خون می‌شود. آلدوسترونیسم اولیه معمولاً با جراحی و برداشتن غده فوق کلیوی آسیب‌دیده درمان می‌شود.
بااین‌حال، این جراحی همیشه به درمان کامل فشار خون بالا منجر نمی‌شود؛ زیرا عوامل دیگری نیز ممکن است در ایجاد این بیماری نقش داشته باشند.
داروی baxdrostat به‌عنوان یک مهارکننده آنزیم سازنده آلدوسترون (Aldosterone Synthase Inhibitor یا ASI) شناخته می‌شود؛ زیرا تولید هورمون افزایش‌دهنده فشار خون را سرکوب می‌کند.
نتایج امیدوارکننده داروی جدید فشار خون در یک مطالعه کوچک
تعداد کمی از بیماران در مطالعه اخیر شرکت کردند؛ پژوهشی که در ابتدا قرار بود سه ماه ادامه داشته باشد. در پایان این دوره، به ۱۴ بیماری که کاهش قابل‌توجهی در فشار خون خود تجربه کرده بودند، اجازه داده شد مصرف دارو را برای مدت ۶ تا ۱۲ ماه ادامه دهند.
دو سال بعد، فشار خون این بیماران همچنان پایین باقی مانده است. یکی از افراد این گروه نیز سه سال است که مصرف دارو را متوقف کرده است.
پژوهشگران اعلام کردند که برای تأیید این موضوع که آیا baxdrostat واقعاً می‌تواند فشار خون بالا را درمان کند یا خیر، به مطالعات طولانی‌مدت با تعداد بیشتری از شرکت‌کنندگان نیاز است. چنین مطالعاتی اکنون در حال انجام هستند.
چرا baxdrostat ممکن است فشار خون ناشی از اختلال غدد فوق کلیوی را درمان کند؟
پروفسور براون معتقد است که داروی baxdrostat ممکن است بتواند آلدوسترونیسم اولیه را درمان کند. این فرضیه براساس آزمایشی شکل گرفته که ۲۰ سال پیش روی موش‌ها انجام شده بود. آن آزمایش نشان داد که حذف ژن موردنیاز برای تولید آلدوسترون، باعث توقف تولید سلول‌هایی می‌شود که این هورمون را ترشح می‌کنند.
براون احتمال می‌دهد که baxdrostat نیز اثر مشابهی داشته باشد. به اعتقاد او، زمانی که این دارو تولید آلدوسترون را مسدود می‌کند، مولکول‌هایی به نام گونه‌های فعال اکسیژن (Reactive Oxygen Species) تولید می‌شوند که «برای سلول بسیار مضر هستند».
پروفسور براون در گفت‌وگو با روزنامه گاردین گفته است:
این رادیکال‌های اکسیژن سلول‌ها را از بین می‌برند و باعث ناپدیدشدن آن‌ها می‌شوند.
فکر می‌کنم سازوکار دارو همین باشد و این فرضیه قابل‌آزمایش است. اکنون نیز در آزمایشگاه در حال بررسی آن هستیم.
میسون فریمن، استاد پزشکی دانشکده پزشکی هاروارد که در این مطالعه نیز مشارکت داشته است، گفت این پژوهش «یافته‌هایی فوق‌العاده و غیرمنتظره» به همراه داشته است.
او تصریح کرد:
تداوم بهبودی این احتمال هیجان‌انگیز را مطرح می‌کند که بسیاری از بیماران مبتلا به تومورهای غدد فوق کلیوی بتوانند با مصرف روزانه یک قرص، شاید تنها برای دوره‌ای محدود، درمان شوند و به نتایجی مشابه آنچه اکنون فقط پس از جراحی بزرگ غدد فوق کلیوی به دست می‌آوریم، دست پیدا کنند.