توافق کنونی ایران و عمان بر سر یک «مسیر موقت» دو تا چهار ماهه است که بعد از آن کریدورهای شمالی و جنوبی دیگر موضوعیت نخواهد داشت.
به گزارش سرویس بین الملل تابناک، رسانه آمریکایی آکسیوس در گزارشی به نقل از دو منبع منطقهای و یک مقام آمریکایی، گفته بود: ایالات متحده، ایران و عمان در حال نزدیک شدن به یک توافق موقت برای بازگشایی تنگه هرمز هستند.
این توافق که مذاکرات درباره آن چند هفته به طول انجامیده، با هدف از سرگیری آتشبس بین آمریکا و ایران و از سرگیری مذاکرات درباره توافق هستهای صورت میگیرد.
بر اساس این گزارش، دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا روز شنبه تصمیم گرفت به تهدیدات خود برای راهاندازی یک کارزار بمباران گسترده عمل نکند تا فرصت بیشتری برای دیپلماسی فراهم شود. با این حال، اگر به زودی توافقی حاصل نشود، ترامپ ممکن است چراغ سبز حملات بزرگی را نشان دهد.
توافق در حال شکلگیری، برخی از خواستههای ایران برای کنترل بیشتر بر تردد در تنگه هرمز را برآورده میسازد؛ کنترلی که ایران پیش از جنگ از آن برخوردار نبود.
به گفته دو منبع منطقهای، توافقی که در دست بررسی است، یک ترتیب موقت ۶۰ روزه بین عمان و ایران در تنگه هرمز ایجاد میکند که قابل تمدید خواهد بود.
تمام ترافیک ورودی کشتیها از طریق تنگه به خلیج فارس، از خط شمالی و در آبهای ایران عبور خواهد کرد.
تمام ترافیک خروجی از تنگه به سمت دریای عرب، از خط جنوبی و در آبهای عمان و با هماهنگی ایران عبور خواهد کرد.
در طول دوره ۶۰ روزه هیچ عوارض یا هزینهای دریافت نخواهد شد.
طرفین ظرف ۳۰ روز روی پاکسازی مینهای دریایی از خط میانی تنگه کار خواهند کرد.
پس از پاکسازی خط میانی، از آن برای تردد ورودی و خروجی تحت شرایط یک ترتیب دائمی که بین عمان و ایران مذاکره خواهد شد، استفاده میشود.
در این راستا خبرگزاری رویترز به نقل از منابع آگاه گفته بود توافق پیشنهادی تنگه هرمز کنترل کشتیهای ورودی به خلیج فارس را به تهران میدهد، این یکی از بزرگترین امتیازات اعطا شده به ایران است.
این در حالی بود که کاظم غریبآبادی معاون امور حقوقی و بینالمللی وزارت امور خارجه نیز پیش از این در ششم مردادماه در گفتوگویی تلویزیونی گفته بود: دو پیشنهاد داریم یک پیشنهاد ما و یک پیشنهاد عمان. به دوستان عمانی گفتیم این مسیر ۶۰ ساله دیگر مورد قبول ایران نیست، چون هر دو ورود و خروج در آبهای سرزمینی عمان است و، چون ما با وضعیت جدیدی در منطقه مواجهیم و باید اشراف بیشتری بر ورود و خروج کشتیها داشته باشیم. عمانیها گفتند میتوانیم یک طرحی را بدهیم که ۵۰ درصد دست ایران و ۵۰ درصد دست عمان. به آنها گفتیم حتی اگر یک صلح پایدار برقرار شود، کریدور میانی را قبول نداریم.
مقامات ایرانی در این خصوص بارها و به کرات اعلام کردهاند که مذاکرات ایران و عمان ربطی به طرفهای دیگر (از جمله آمریکا) ندارد و مذاکراتی دوجانبه است.
غریبآبادی همچنین چهارشنبه ۱۴ مردادماه در خصوص توافق ایران و آمریکا اظهار داشته است: «تقریباً روی تمامی موضوعات مطرح شده، از جمله نقشه مسیرهای ورود و خروج ترافیک دریایی و ابعاد جانبی آن با عمان (چون موضوع تنها یک نقشه نیست)، تفاهمات اصولی انجام شده است.»
وی در بخش دیگری از این گفتوگو با بیان اینکه «پیشرفتهای زیادی در گفتوگوها با عمان حاصل شده و این پیشرفتها در آستانه نهایی شدن قرار دارد»، خاطرنشان کرد: «یکسری موارد دیگر هم در کنار نقشه، یا مسیرهای عبور و مرور، مطرح است و مسئله فقط خود مسیر نیست، مانند بحث حاکمیت دولتهای ساحلی و تأمین امنیت آنها، ترتیبات آینده، ایجاد یک مرکز مشترک هماهنگی بین ایران و عمان برای هدایت ترافیک دریایی، اخذ اطلاعات لازم از شناورهایی که میخواهند از طریق تنگه هرمز، از دریای عمان به خلیج فارس و بالعکس، ورود و خروج داشته باشند. تمام این موضوعات در کنار این نقشه پیشبینی شده و در آستانه نهایی شدن این تفاهم قرار داریم.»
معاون وزیر امور خارجه در تشریح این مسیر جدید هم بیان کرد: «بخش قابل توجهی از این مسیر جدید در آبهای سرزمینی ایران و بخشی از آن هم در آبهای سرزمینی عمان قرار دارد؛ یعنی به گونهای طراحی شده که هم در مسیر ورود و هم در بخشهایی از مسیر خروج، کشتیهای تجاری از آبهای سرزمینی ایران عبور خواهند کرد.»
غریبآبادی در توضیح بیشتر گفت: «برابر این تفاهم، مسیر شمالی که در نزدیک جزیره لارک ایجاد شده بود و مسیر جنوب که در آبهای داخلی عمان است، بسته خواهند شد، چون اینها مسیرهای کاملاً موقتی بودند. اگر این تفاهم جدید که بین ایران و عمان در حال شکلگیری است (با برآورده شدن آن الزامات) وارد فاز اجرا شود، این مسیر جدید برای عبور کشتیها اجرایی خواهد شد.»
غریبآبادی همچنین یادآور شد: «این مسیری که اکنون در حال تفاهم با عمان است، یک «مسیر موقت» (Temporary Route) محسوب میشود که طبیعتاً میتواند از دو تا چهار ماه به طول بینجامد.»
این دیپلمات ارشد ایرانی به صراحت اعلام کرد که «با اجرای تفاهم جدید با عمان، دیگر مسیرهای موقت موجود در تنگه هرمز بسته خواهد شد» و تصریح کرد: «مفهوم این تفاهم، باز شدن تنگه نیست.»
یک منبع مطلع در وزارت خارجه ایران در این خصوص به فارس گفته است: «طبق چهارچوب مذاکرات مطرح شده میان ایران و عمان، بناست در یک مدت مشخص ورودی به تنگۀ هرمز از طریق کریدور شمالی تنگه در نزدیکی ساحل ایران انجام شود و خروجی کشتیها از کریدور جنوبی نزدیک به ساحل عمان باشد.
پس از پایان مهلت مشخص، عبور کشتیها از هر دو کریدور شمالی و جنوبی متوقف و کلیۀ ترددها از کریدور میانی اتفاق خواهد افتاد با این تفاوت که ورودی کشتیها با مدیریت ایران و خروجی با مدیریت مشترک ایران و عمان خواهد بود.
عوارض تعیینشدۀ کشتیها برای گذر از تنگه در قالب بهای خدمات مختلف تعیین خواهد شد.
خبر مبنیبر اختلاف ایران و عمان بر سر درصد ارزش بار کشتیها [تعرفۀ ۷ یا ۳ درصدی ارزش محموله]بهعنوان پرداختی صحت ندارد و دریافتی از کشتیها تابعی از متغیرهای زیاد از جمله میزان خدماتی است که توان تامین آن را داریم.
بیمه، سوختگیری، بهای محیطزیستی و موارد از این دست جزء خدماتی است که کشتیها باید بهای آن را بپردازند.»
پیش از این رویترز در گزارشی مدعی اختلاف ایران و عمان در خصوص میزان پرداختی کشتیها شده بود.
رویترز در گزارش خود گفته بود که ایران و عمان برای تعیین تعرفه ترانزیت از تنگه هرمز براساس ارزش محمولهها مذاکره میکنند.
پیشنهاد ایران: ۵ تا ۷ درصد
پیشنهاد عمان: ۳ درصد
پیشنهاد آمریکا: صفر درصد
پیشنهاد کشورهای عربی: داوطلبانه
لازم به ذکر است ارزش محمولههای عبوری از تنگه سالانه ۱۷۰۰ میلیارد دلار است.
اسماعیل بقائی سخنگوی وزارت خارجه ایران نیز روز چهارشنبه ۱۴ مرداد درباره تأثیر تفاهم دوجانبه ایران و عمان بر وضعیت امنیتی و کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز نیز خاطرنشان کرد: «بسته شدن تنگه هرمز ناشی از تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و پیامدهای امنیتی آن برای کل منطقه بود و قاعدتا تفاهم ایران و عمان فینفسه نمیتواند به معنای امن شدن تنگه برای کشتیهای عبوری باشد، چراکه عوامل ناامنکننده تنگه هرمز از سوی آمریکا، بهویژه محاصره دریایی و دیگر اقدامات تجاوزکارانه و تهدیدآمیز علیه ایران و منافع آن همچنان وجود دارد.»
این دیپلمات ارشد ایرانی پیش از این هم درباره سازوکار تعیین دریافت عوارض از کشتیها در تفاهمنامه با عمان هم بدون ارائه جزییات به دلیل اینکه مذاکرات در جریان است، یادآور شده بود: قاعدتاً در هر تفاهمی درباره تردد کشتیرانی بین دو دولت ساحلی، حتماً همه موضوعاتی که به حاکمیت و حقوق حاکمیتی دو کشور مربوط میشود، همچنین مسائل امنیت ملی، منافع ملی و موضوعات مربوط به خدمات دریایی، مورد توجه قرار میگیرد.
در ارزیابی این این روند، «ولی نصر» مشاور خاورمیانهای دولت اوباما و استاد دانشگاه جانز هاپکینگز معتقد است: یک ماه بمباران شدید و دستاورد بزرگ، توافقی بین ایران و عمان برای شفافسازی و سختگیرانهتر کردن زبان پیرامون کنترل ایران بر تنگهٔ هرمز است تا آمریکا و ایران بتوانند به تفاهمنامه بازگردند.
وی افزود: بهنظر میرسد فشار نظامی آمریکا در ماه گذشته، شرایط تفاهمنامه را به نفع ایران بهبود بخشیده است!