شیراز-ایرنا- دروازه شرقی شیراز در محدوده پل فسا، سال‌ها با بوی نامطبوع فاضلاب و پساب‌های رهاشده در بستر رودخانه چنارراهدار، نخستین تصویر شهر را برای مسافران و گردشگران مخدوش کرده است، معضلی قدیمی که اکنون با ورود پنج دستگاه اجرایی، اختصاص اعتباری نزدیک به یک همت از سوی شهرداری و آغاز عملیات ساماندهی، امیدها برای بازگشت نفس تازه به این ورودی تاریخی را زنده کرده است.
به گزارش ایرنا، شیراز، شهری که نامش با عطر بهارنارنج، باغ‌های سرسبز و خاطره‌های خوش گره خورده، از سمت شرق گاه با استقبالی متفاوت از آنچه شایسته این شهر تاریخی است، به استقبال مسافران می‌رود.
کافی است مسافری از محورهای شرقی به سمت شیراز حرکت کند تا در محدوده پل فسا، پیش از آنکه چشمش به زیبایی‌های شهر روشن شود، با بوی نامطبوع فاضلاب و منظره‌ای ناخوشایند از کانال و بستر رودخانه چنارراهدار مواجه شود، استقبالی که با هویت گردشگری و فرهنگی این کلانشهر فاصله‌ای آشکار دارد.
این تصویر نامطلوب تنها سهم مسافران و گردشگران نیست بلکه ساکنان مناطق پیرامونی نیز سال‌هاست با پیامدهای زیست‌محیطی و بهداشتی این وضعیت دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
بوی متعفن در همه ایام به خصوص روزهای گرم، جریان پساب‌ها و وضعیت نامناسب کانال، بارها به موضوع گلایه شهروندان تبدیل شده و مطالبه ساماندهی این محدوده را به یکی از خواسته‌های دیرینه مردم جنوب و شرق شیراز بدل کرده است.
نخستین سلام به شیراز، بوی ناخوشایند فاضلاب
ورودی هر شهر، شناسنامه بصری و نخستین روایت آن برای مسافری است که از راه می‌رسد، روایتی که گاه پیش از دیدن بناها و جاذبه‌های تاریخی، در ذهن او ماندگار می‌شود.
از همین منظر، وضعیت محدوده پل فسا و کانال چنارراهدار تنها یک مشکل عمرانی یا گرفتگی یک مسیر آبی نیست، بلکه مسئله‌ای مرتبط با سیمای شهری، سلامت عمومی، محیط زیست و اعتبار گردشگری شیراز است.
مسافران و شهروندانی که از مسیر شرقی وارد شیراز می‌شوند، انتظار دارند با شهری مواجه شوند که عنوان پایتخت فرهنگی ایران و جایگاه زیست‌محیطی خود را در نخستین قاب ورود نیز به نمایش بگذارد، اما بوی نامطبوع ناشی از ورود فاضلاب و پساب به مسیر رودخانه، سال‌ها این انتظار را تحت‌تاثیر قرار داده است.
ریشه معضل کجاست؟؛ رودخانه‌ای که مسیر عبور پساب شد
ماجرای آلودگی محدوده پل فسا، موضوعی تازه و یک‌شبه نیست بلکه توسعه واحدهای صنعتی و کارگاهی در حاشیه شهر، ورود پساب برخی فعالیت‌ها و تخلیه فاضلاب‌های بالادست، به‌تدریج رودخانه چنارراهدار را با مشکلات زیست‌محیطی مواجه کرده است.
شهردار کلانشهر شیراز، نیز با اشاره به سابقه چند دهه‌ای این مشکل، منشأ بوی نامطبوع در این محدوده را مجموعه‌ای از عوامل از جمله فاضلاب‌های بالادست و پساب کارخانه‌ها و کارگاه‌هایی دانسته که روان‌آب‌های خود را به داخل رودخانه هدایت می‌کردند.
به گفته محمدحسن اسدی، افزایش پساب‌های تولیدی همزمان با توسعه فعالیت‌های صنعتی در حاشیه شیراز، این رودخانه را به‌تدریج به مسیری برای دفع غیربهداشتی فاضلاب تبدیل کرده است، وضعیتی که برای رفع آن، صرفا اجرای عملیات عمرانی در یک قطعه از رودخانه کافی نیست و کنترل منابع آلاینده در بالادست نیز ضرورتی انکارناپذیر به شمار می‌رود.
پنج دستگاه پای کار یک مطالبه قدیمی
در ماه‌های اخیر، ساماندهی کانال چنارراهدار در محدوده پل فسا با مشارکت دستگاه‌های مختلف اجرایی وارد مرحله تازه‌ای شده است.
اسدی با تاکید بر اینکه وضعیت کنونی نسبت به گذشته بهبود یافته است، تصریح کرد که این روند باید با همکاری دستگاه‌های مسئول در بالادست ادامه یابد تا از ورود مجدد فاضلاب و پساب به رودخانه جلوگیری شود.
از لجن‌برداری تا بتن‌ریزی؛ عملیات در بستر رودخانه
در محدوده‌ای به طول تقریبی ۴۰۰ تا ۵۰۰ متر در مجاورت پل فسا، عملیات عمرانی با مشارکت شهرداری شیراز و شرکت آب منطقه‌ای فارس در حال اجراست.
بر اساس توضیحات شهردار شیراز، در این پروژه دو پیمانکار، حدود ۱۰ دستگاه ماشین‌آلات شامل بیل مکانیکی و کامیون و جمعی از مهندسان و نیروهای اجرایی فعالیت دارند.
تاکنون لجن‌برداری در عمق متوسط سه متر، عرض ۳۵ متر و طول حدود ۲۵۰ متر انجام شده است و پس از این مرحله نیز اقداماتی در کف کانال برای افزایش پایداری بستر و کنترل تغییرات آن در دستور کار قرار گرفته و عملیات بدنه‌سازی و بتن‌ریزی این محدوده نیز در ادامه اجرا خواهد شد.
وی با اشاره به موانع اجرایی پروژه از جمله انتقال خط فیبر نوری، جابه‌جایی تاسیسات آب و فاضلاب و رفع معارضان، گفت: پس از انجام هماهنگی‌های لازم و جابه‌جایی تأسیسات مخابراتی، عملیات لایروبی و ساماندهی رودخانه و اجرای کانال بتنی انجام شده است.
به گفته مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای فارس، بخش قابل توجهی از این پروژه تکمیل و وارد مدار بهره‌برداری شده است.
اهمیت این اقدامات تنها به زیبایی بصری محدود نمی‌شود، به‌گونه‌ای که ساماندهی مسیر رودخانه، زمینه عبور ایمن سیلاب ناشی از بارندگی روز یکشنبه ۱۸ آبان‌ماه شیراز را نیز فراهم کرده است، موضوعی که ضرورت اجرای اصولی و فنی طرح را بیش از پیش نمایان می‌کند.
نزدیک به یک همت برای بازگشت هوای پاک به ورودی کلانشهر از شرق
یکی از مهم‌ترین بخش‌های این طرح، حجم اعتباری است که مدیریت شهری برای ساماندهی این محدوده اختصاص داده است.
شهردار شیراز با اشاره به اختصاص نزدیک به یک همت اعتبار از سوی شهرداری برای این پروژه، تاکید کرده است که حفظ سلامت شهروندان، بهداشت عمومی و صیانت از محیط زیست از اولویت‌های مدیریت شهری است و شهرداری حتی آمادگی دارد در صورت نیاز اقدامات بیشتری در این زمینه انجام دهد.
اسدی با بیان اینکه معضل فاضلاب محدوده پل فسا سال‌ها موجب نارضایتی شهروندان و مسافران شده است، اظهار امیدواری کرده که عملیات ساماندهی تا پیش از پایان سال به سرانجام برسد و در اسفندماه، ورودی شرقی شیراز چهره‌ای زیباتر و مطلوب‌تر به خود بگیرد.
وی همچنین با اشاره به اینکه ساماندهی این محدوده فراتر از وظایف ذاتی شهرداری تعریف می‌شود، همراهی مدیریت شهری با سایر دستگاه‌ها را اقدامی در راستای رفاه مردم و ارتقای شرایط بهداشتی و زیست‌محیطی منطقه دانسته است.
مطالبه‌ای فراتر از یک پروژه عمرانی
با وجود اقدامات انجام‌شده و پیشرفت عملیات اجرایی، آنچه می‌تواند موفقیت این طرح را تضمین کند، استمرار همکاری دستگاه‌های مسئول و جلوگیری از بازگشت منابع آلودگی به رودخانه است.
واقعیت آن است که لایروبی، بتن‌ریزی و ساماندهی کالبدی کانال، اگر با کنترل ورودی فاضلاب‌ها و پساب‌های بالادست همراه نباشد، ممکن است تنها بخشی از مشکل را برطرف کند.
از این رو، شناسایی و مدیریت منشأ آلودگی، نظارت مستمر بر واحدهای صنعتی و کارگاهی و جلوگیری از تخلیه غیرمجاز پساب، باید در کنار اقدامات عمرانی دنبال شود.
از سوی دیگر، ساماندهی رودخانه چنارراهدار می‌تواند در صورت تکمیل اقدامات و مدیریت صحیح جریان‌های آلاینده، آثار مثبت فراتری در حوزه محیط زیست داشته باشد، موضوعی که شهردار شیراز نیز در ارتباط با جایگاه این کلانشهر به‌عنوان نخستین پایتخت محیط زیست آسیا و ضرورت توجه به مسیر احیای دریاچه مهارلو بر آن تأکید کرده است.
شیراز در انتظار یک استقبال خوش‌بو
ورودی شرقی شیراز سال‌هاست میان دو تصویر متفاوت گرفتار مانده است؛ از یک سو، شهری با پیشینه‌ای درخشان در تاریخ، فرهنگ و گردشگری ایران و از سوی دیگر، کانالی که بوی نامطبوع آن نخستین خاطره برخی مسافران از ورود به این کلانشهر شده است.
اکنون اجرای پروژه ساماندهی چنارراهدار و اختصاص اعتباری نزدیک به یک همت، بارقه امیدی برای پایان دادن به این وضعیت قدیمی ایجاد کرده است، اما پایان واقعی این معضل زمانی رقم می‌خورد که نه‌تنها ظاهر کانال سامان یابد، بلکه منشأ آلودگی نیز به‌طور پایدار کنترل شود.
شیراز برای استقبال از مسافران نوروزی، بیش از هر چیز به ورودی‌هایی در شأن نام و آوازه خود نیاز دارد، ورودی‌هایی که به جای بوی ناخوشایند فاضلاب، عطر پاکیزگی، طراوت و مهمان‌نوازی را به همراه داشته باشند.
اکنون چشم شهروندان و مسافران به نتیجه اقداماتی دوخته شده است که می‌تواند پس از سال‌ها، نخستین سلام شیراز به مهمانانش را تغییر دهد.