یک فوق تخصص بیماری‌های گوارش می‌گوید: این بیماری در ابتدا به شکل یک پولیپ معمولی ظاهر می‌شود و اگر این پولیپ جراحی و برداشته نشود، به‌تدریج به سرطان تبدیل خواهد شد.
رویداد۲۴| سرطان‌های دستگاه گوارش در سال‌های اخیر روند افزایشی داشته‌اند و در این میان، سرطان روده بزرگ علاوه بر افزایش موارد ابتلا، با کاهش سن ابتلا نیز همراه شده است.
این سرطان که تا چندی پیش بیشتر در میان سالمندان شایع بود، حالا افراد جوان را هم گرفتار می‌کند. به‌طوری که ۲۰ درصد موارد جدید ابتلا در افراد زیر ۵۰ سال تشخیص داده می‌شود. پزشکان می‌گویند بسیاری از مردم با روش‌های غربالگری این بیماری آشنایی ندارند یا انجام آن را پشت گوش می‌اندازند و اغلب زمانی به پزشک مراجعه می‌کنند که بیماری پیشرفت کرده است.
دو عامل مهم ابتلا
شایع‌ترین سرطان‌ها در ایران در هر دو جنس زن و مرد سرطان‌های پستان، روده بزرگ، معده، پروستات و ریه هستند. دکتر ایرج خسرونیا، فوق تخصص بیماری‌های گوارش و کبد درباره افزایش موارد ابتلا به سرطان روده بزرگ می‌گوید: «سرطان روده بزرگ، یکی از شایع‌ترین سرطان‌های دستگاه گوارش است که متأسفانه هر سال بر تعداد مبتلایان آن افزوده می‌شود.»
به گفته خسرونیا، «مهم‌ترین علت ابتلا به این سرطان، عوامل ژنتیکی است، اما سبک زندگی نامناسب از جمله رژیم غذایی ناسالم، بی‌تحرکی و زیاد نشستن، مصرف سیگار و مواد مخدر به خصوص تریاک و همچنین عفونت‌های مکرر و بیماری‌هایی که ممکن است موجب التهاب روده بزرگ شوند، هم از دیگر دلایل ابتلا به این بیماری هستند. هرچند نمی‌توان با قطعیت آنها را علت دقیق ابتلا دانست.»
خسرونیا در عین حال اضافه می‌کند: «البته بررسی‌ها در ایران نشان می‌دهد که "عوامل وراثتی" و "زمینه ژنتیکی" نقش پررنگ‌تری در ابتلا به سرطان روده بزرگ دارند. در خانواده‌ای که سابقه ابتلا به سرطان کولون وجود دارد، ممکن است سایر اعضای خانواده هم به این بیماری مبتلا شوند. و اگر بیماری زودتر تشخیص داده شود، می‌توان از بروز آن پیشگیری کرد. البته انجام غربالگری را نباید به بروز علائم یا داشتن سابقه خانوادگی ابتلا محدود کرد.»
غربالگری را از ۴۵ سالگی جدی بگیرید
در سرطان روده بزرگ، سلول‌های غیرطبیعی در دیواره داخلی روده رشد می‌کنند و معمولا ابتدا به شکل پولیپ ظاهر می‌شوند. با پیشرفت بیماری، تومور بزرگ‌تر می‌شود، به بافت‌های اطراف نفوذ می‌کند و ممکن است از طریق خون یا غدد لنفاوی به اندام‌هایی مانند کبد و ریه گسترش یابد. این روند می‌تواند باعث خونریزی گوارشی، کم‌خونی، تغییر اجابت مزاج، انسداد روده و در مراحل پیشرفته، درگیری سایر اندام‌ها شود.
دکتر خسرونیا درباره روند بروز این سرطان توضیح می‌دهد: «این بیماری در ابتدا به شکل یک پولیپ معمولی ظاهر می‌شود و اگر این پولیپ جراحی و برداشته نشود، به‌تدریج به سرطان تبدیل خواهد شد.»
این فوق تخصص بیماری‌های گوارش تاکید می‌کند که «افراد از ۴۵ سالگی به بعد باید هر سه سال یک بار کولونوسکوپی انجام دهند تا در صورت وجود پولیپ در روده بزرگ، آن را بردارند و به این ترتیب احتمال ابتلا به سرطان روده کاهش یابد.
به گفته این متخصص بیماری‌های گوارش، «دلیل اینکه کشورهای دیگر کمتر با این سرطان مواجه‌اند، این است که افراد موظف‌اند از ۵۰ سالگی هر سه تا چهار سال یک بار کولونوسکوپی انجام دهند و در صورت وجود پولیپ، آن را بردارند. اما در ایران این اجبار وجود ندارد و بیشتر مردم هم آگاهی کافی در این زمینه ندارند و تا زمانی که عوارض بیماری ظاهر نشود و بیماری به مرحله سرطان، خونریزی و متاستاز نرسد، به پزشک مراجعه نمی‌کنند.»
خون در مدفوع را به حساب بواسیر نگذارید
سرطان روده بزرگ ممکن است در مراحل اولیه علائم مشخصی نداشته باشد، اما برخی نشانه‌ها نیازمند بررسی پزشکی هستند. خسرونیا می‌گوید: «مثلا در صورت مشاهده خون در مدفوع باید حتماً به پزشک مراجعه کرد. بسیاری از خانواده‌ها تصور می‌کنند وجود خون در مدفوع ناشی از بواسیر است و متأسفانه درمان بواسیر را آغاز می‌کنند. در حالی که ممکن است این خونریزی ناشی از وجود تومور در روده باشد و این تومور بعد از ۶ تا ۷ ماه به تمام بدن متاستاز بدهد. بنابراین با مشاهده خون در مدفوع حتماً باید به پزشک مراجعه کرد.»
این متخصص گوارش، کم‌خونی بدون علت مشخص را هم از نشانه‌هایی عنوان می‌کند که نباید نادیده گرفته شود. «در صورتی که فرد دچار کم‌خونی باشد و علت آن مشخص نباشد، اما به‌تدریج علائمی مانند ضعف عمومی، بی‌حالی و رنگ‌پریدگی در او ظاهر شود، حتماً باید برای تشخیص علت کم‌خونی به پزشک مراجعه کند. نباید به خوددرمانی، تزریق داروهای تقویتی یا مصرف ویتامین و ب‌کمپلکس و موارد مشابه رو آورد.»
خسرونیا می‌گوید: «متأسفانه بعضی همکاران ما زمانی که یک بیمار با علائم کم‌خونی مراجعه می‌کند، از همان ابتدا درمان کم‌خونی را آغاز می‌کنند. در حالی که ابتدا باید علت کم‌خونی مشخص شود و بعد درمان مناسب آغاز شود.»
چرا سن ابتلا پایین آمده است؟
میزان بروز سرطان روده بزرگ در مردان، در تمام مناطق جهان و گروه‌های سنی، بیشتر از زنان است. بیشترین میزان بروز این سرطان در مردان در گروه سنی ۶۵ تا ۶۹ سال و در زنان در گروه سنی ۸۰ تا ۸۴ سال مشاهده می‌شود. اما موضوعی که موجب نگرانی شده، پایین آمدن سن این بیماری در کشور است.
خسرونیا می‌گوید: «سن سرطان روده بزرگ در ایران رو به کاهش است و استعمال دخانیات، مصرف انواع مواد مخدر و داروهای گوناگون به خصوص مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک‌ها بر بیماری‌های دستگاه گوارش تأثیر می‌گذارند.»
به گفته این استاد دانشگاه، «سن معمول ابتلا به این سرطان، بالای ۵۰ سالگی است اما در حال حاضر موارد جدید این سرطان در افراد زیر ۵۰ سال تشخیص داده می‌شود.»
چندی پیش، دکتر رضا ملک‌زاده، محقق بین‌المللی سرطان و استاد ممتاز دانشگاه علوم پزشکی تهران از «افزایش ۲۰ درصدی بروز زودهنگام سرطان روده بزرگ از دهه ۹۰ در ایران» خبر داده بود. موضوعی که زنگ خطر افزایش ابتلا به این سرطان در سنین پایین‌تر را به صدا درمی‌آورد.
او گفته بود که «بر اساس تازه‌ترین تحقیقات، در حالی که میزان ابتلا به این سرطان در افراد ۵۰ سال به بالا در جهان روندی ثابت و حدود یک تا بیش از ۲ درصد دارد، بروز آن در افراد زیر ۵۰ سال با افزایش ۲۰ درصدی همراه است.»
به گفته دکتر ملک‌زاده، «این سرطان رتبه سوم ابتلا و رتبه دوم مرگ ناشی از کل سرطان‌ها را در بین هردو جنس در ایران دارد. به گفته این محقق سرطان، سالانه بیش از ۱۳ هزار نفر در ایران به سرطان روده بزرگ مبتلا می شوند و از این تعداد دست‌کم ۵ هزار نفر جان خود را از دست می‌دهند.» طبق پیش‌بینی این محقق سرطان، «تا سال ۲۰۳۰ این سرطان به مهم‌ترین علت مرگ ناشی از سرطان در افراد ۲۰ تا ۴۹ ساله در جهان تبدیل خواهد شد.»