تشدید حملات به کشتی‌های تجاری و نفتکش‌ها در تنگه هرمز، معادلات امنیت دریایی و انتقال انرژی در خلیج فارس را وارد مرحله تازه‌ای کرده است.
به گزارش خبرفوری، در شرایطی که آمریکا می‌کوشد با اقدامات دریایی، مسیرهای انتقال نفت را حفظ کند و فشار بر صادرات ایران را افزایش دهد، تهران نیز با هدف قرار دادن کشتی‌ها و تهدید مسیرهای جایگزین، هزینه عبورومرور دریایی را بالا برده است. این روند نشان می‌دهد که رقابت بر سر کنترل تنگه هرمز دیگر صرفاً به حضور ناوهای جنگی محدود نیست و شبکه انتقال نفت، شرکت‌های کشتیرانی و بیمه‌گران را نیز درگیر کرده است.
ابرنفتکش‌ها در کانون تنش
در هفته‌های اخیر، گزارش‌های متعددی از حمله به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز و آب‌های اطراف آن منتشر شده است. سپاه پاسداران اعلام کرده است که برخی شناورها به دلیل عبور از مسیرهای غیرمجاز یا نادیده گرفتن هشدارهای دریایی هدف قرار گرفته‌اند. در یکی از موارد، یک ابرنفتکش حامل بیش از دو میلیون بشکه نفت پس از برخورد با مین دریایی دچار انفجار و آتش‌سوزی شده است.
اهمیت این حوادث تنها به خسارت واردشده به یک کشتی محدود نیست. ابرنفتکش‌ها بخش مهمی از ظرفیت حمل نفت جهان را تشکیل می‌دهند و هرگونه اختلال در فعالیت آن‌ها می‌تواند زمان انتقال محموله‌ها را افزایش دهد، هزینه حمل را بالا ببرد و دسترسی صادرکنندگان به بازارهای جهانی را دشوارتر کند.
تغییر معادله انتقال نفت در خلیج فارس
یکی از تحولات مهم، شکل‌گیری شبکه‌ای از انتقال نفت است که در آن، کشتی‌های کوچک‌تر محموله‌ها را از بنادر خلیج فارس خارج می‌کنند و سپس نفت را در آب‌های دریای عمان به نفتکش‌های بزرگ‌تر تحویل می‌دهند. این الگو به کشورهای منطقه امکان داده است بخشی از صادرات خود را با وجود ناامنی مسیرهای اصلی ادامه دهند.
با این حال، حملات اخیر نشان داده‌اند که حتی این مسیرهای جایگزین نیز از خطر در امان نیستند. گزارش‌ها از گسترش حملات به آب‌های اطراف عمان و دیگر مناطق خارج از تنگه هرمز حکایت دارند؛ تحولی که می‌تواند کارایی شبکه انتقال نفت را کاهش دهد و شرکت‌های کشتیرانی را به تجدیدنظر در مسیرهای خود وادار کند.
افزایش هزینه‌ها و عقب‌نشینی شرکت‌های کشتیرانی
پیامد دیگر این وضعیت، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل دریایی است. با بالا رفتن خطر حمله، مالکان کشتی‌ها باید هزینه بیشتری برای بیمه، امنیت و تأخیرهای احتمالی بپردازند. برخی شرکت‌ها نیز ممکن است ترجیح دهند به‌جای عبور از منطقه پرخطر، مسیرهای طولانی‌تری را انتخاب کنند.
بر اساس گزارش فایننشال تایمز در ۱۳ اکتبر، درآمد روزانه ابرنفتکش‌ها در ۹ اکتبر به رکورد حدود ۸۰۵ هزار دلار رسید. طولانی‌تر شدن مسیرها و انتقال محموله میان کشتی‌ها، بخشی از ظرفیت ناوگان جهانی را نیز درگیر کرده است. در چنین شرایطی، حتی کشتی‌هایی که مستقیماً هدف حمله قرار نمی‌گیرند، از پیامدهای بحران آسیب می‌بینند.
رقابت تهران و واشنگتن بر سر کنترل آبراه
ایران و آمریکا هر دو تلاش می‌کنند بر نحوه عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز تأثیر بگذارند، اما روایت دو طرف درباره وضعیت این آبراه متفاوت است. تهران بر حق خود برای اعمال محدودیت بر مسیرهای دریایی مورد مناقشه تأکید می‌کند؛ در مقابل، فرماندهی مرکزی آمریکا مدعی است نیروهای آمریکایی و شرکای منطقه‌ای همچنان توانایی تأمین امنیت مسیرهای کشتیرانی را دارند.
در این میان، هدف قرار گرفتن کشتی‌ها می‌تواند به ابزاری برای افزایش فشار اقتصادی و سیاسی تبدیل شود. اگر شرکت‌های کشتیرانی و بیمه‌گران به این نتیجه برسند که عبور از خلیج فارس بیش از اندازه پرهزینه است، کاهش تردد کشتی‌ها می‌تواند حتی بدون مسدود شدن کامل تنگه، جریان صادرات نفت را مختل کند.
پیامدهای جهانی بحران هرمز
اهمیت این تحولات زمانی روشن‌تر می‌شود که نقش تنگه هرمز در بازار جهانی انرژی در نظر گرفته شود. کاهش انتقال نفت از این مسیر می‌تواند قیمت جهانی انرژی را افزایش دهد و هزینه سوخت، حمل‌ونقل و تولید را در کشورهای مختلف بالا ببرد.
در نهایت، معادله جدید در تنگه هرمز تنها درباره برتری نظامی ایران یا آمریکا نیست؛ بلکه درباره توان هر طرف برای تحمیل هزینه به طرف مقابل و حفظ جریان تجارت جهانی است. هرچه حملات به نفتکش‌ها ادامه یابد، احتمال افزایش هزینه‌های اقتصادی و گسترش بحران به بازارهای جهانی بیشتر خواهد شد.