دانشمندان یک سیگنال خونی را کشف کردهاند که میتواند سرطان تخمدان را قبل از تهاجمی شدن آن آشکار کند.
تشخیص زودهنگام سرطان تخمدان دشوار است. در حال حاضر، پزشکان افراد در معرض خطر بالای سرطان تخمدان را با استفاده از سونوگرافی ترانس واژینال شناسایی میکنند و با یک آزمایش خون به دنبال پروتئینی به نام CA-125 که توسط تومورها تولید میشود، میگردند.
البته دلایل دیگری غیر از سرطان وجود دارد که سطح CA-125 میتواند بالا برود، بنابراین تشخیص سرطان تخمدان واقعاً به آنچه پزشکان میتوانند در آن سونوگرافی ببینند و در نهایت، تأیید با بیوپسی بستگی دارد.
تحقیقات جدید نشان میدهد که میتوان با جستجوی یک نشانگر خاص در خون، راهی برای تشخیص سرطان تخمدان در مراحل بسیار زودتر وجود داشته باشد.
راجان گوگنا(Rajan Gogna)، زیستشناس سرطان از موسسه سرطان خانواده هوگ(Hoag Family) میگوید: سرطان تخمدان از روزی که تومور را کشف میکنیم، شروع نمیشود. اغلب خیلی زودتر، با تغییرات میکروسکوپی در لولههای فالوپ که نمیتوانیم در غربالگریهای معمول ببینیم، شروع میشود.
دانشمندان دههها است که به دنبال آن تومورهای کوچکتر هستند، اما موفقیت چندانی نداشتهاند.
گوگنا میگوید: ما یک پرسش اساساً متفاوت پرسیدیم. اینکه چه میشد اگر میتوانستیم اولین علائم هشداردهنده مولکولی را قبل از ایجاد سرطان تهاجمی شناسایی کنیم؟
این علائم هشداردهنده به شکل RNA هستند. اگر با RNA آشنا نیستید، کمی شبیه به دستورالعملی است که از پایگاه داده مرکزی سلول یعنی DNA منتشر میشود.
گوگنا و تیمش دریافتند که زنانی که در مراحل اولیه سرطان تخمدان سروز درجه بالا یا پیشساز آن، کارسینوم داخل اپیتلیال لولهای سروز(STIC) هستند، سطح بالایی از نوع خاصی از RNA به نام Tu-stroma را در خون خود دارند. این میتواند اولین نشانگر زیستی مبتنی بر خون برای STIC باشد.
به طور خاص، آن سطوح بالاتر Tu-stroma در سرم خون، در وزیکولهای خارج سلولی (بستههای کروی کوچکی از موادی که سلولها دائماً برای حذف مواد زائد و ارتباط با سلولهای دیگر پمپاژ میکنند) یافت میشوند.
محققان در تحقیقات قبلی ثابت کردند که وزیکولهای خارج سلولی حاوی Tu-stroma از سلولهای سرطانی تخمدان منشأ میگیرند. به نظر میرسد RNA موسوم به Tu-stroma با تضعیف سلولهای سالم، زمینه را برای گسترش سرطان فراهم میکند.
دانشمندان مدتهاست میدانند که وزیکولهای خارجسلولی حاوی زیستنشانگرهای (بیومارکرهای) بالقوه مفیدی هستند، اما تبدیل این یافتههای پژوهشی به کاربردهای بالینی همواره چالشبرانگیز بوده است.
در این مطالعه ۵۰۶ زن شرکت داشتند که شامل ۲۳۲ نفر مبتلا به مراحل مختلف سرطان تخمدان، ۴۳ نفر دارای ضایعات پیشسرطانی، ۸۸ نفر دارای تودههای خوشخیم تخمدانی و ۱۴۳ زن سالم (بهعنوان گروه مقایسه) بودند.
از آنجا که وضعیت تمام این افراد پیش از آغاز مطالعه مشخص و تأیید شده بود، هنوز توانایی «Tu-stroma» در شناسایی موارد تشخیصدادهنشده (تشخیص موارد جدید) مورد آزمایش قرار نگرفته است.
بهطور کلی، تا زمانی که این نتایج بتوانند در غربالگریهای معمول سرطان تخمدان (در مطب پزشکان) به کار گرفته شوند، راه درازی در پیش است؛ چرا که این روش باید در گروهی بسیار گستردهتر و در شرایط واقعی (خارج از محیط آزمایشگاهی) اعتبارسنجی شده و با روشهای غربالگری موجود مقایسه شود.
همچنین هنوز مشخص نیست که آیا «Tu-stroma» اختصاصیبودنِ کافی برای سرطان تخمدان و ضایعات STIC را دارد یا خیر؛ زیرا در این مطالعه، نتایج مثبت کاذبی در برخی بیماران مبتلا به سرطان ریه، برخی افراد دچار اندومتریوز و حتی تعدادی از شرکتکنندگان سالم مشاهده شد.
علاوه بر این، هنوز شواهدی وجود ندارد که نشان دهد تشخیص زودهنگام ضایعات STIC واقعاً به بهبود پیامدهای درمانی برای بیمار منجر میشود. گاهی اوقات، غربالگری بیشازحدِ مکرر یا زودهنگامِ افراد (با هدف ارزیابی خطر، نه تشخیص قطعی بیماری)، خود میتواند مشکلاتی بهویژه در مباحث مربوط به بیمه به همراه داشته باشد.
محققان میگویند: این دادهها نباید بهگونهای تفسیر شوند که گویی استانداردهای فعلی مدیریت خطر، از جمله عمل جراحی برداشتن لولههای رحمی و تخمدانها برای کاهش خطر در زنانِ در معرض خطرِ ارثی تغییر کردهاند.
گوگنا و همکارش «ایشا مادان»(Esha Madan)، زیستشناس حوزه سرطان، دو پیامد احتمالی را برای پژوهش خود متصور هستند.
مادان میگوید: هدف نهایی ما صرفاً تشخیص زودهنگام سرطان تخمدان نیست، بلکه میخواهیم از بروز سرطان تهاجمی (مهاجم) بهطور کلی پیشگیری کنیم. ما در حال حاضر روی رویکردهای نوآورانهای کار میکنیم که هدفشان جلوگیری از پیشرفت این ضایعات میکروسکوپی است و به طور بالقوه نیاز به جراحی پیشگیرانه را به طور کلی از بین میبرد.
وی افزود: امروزه تصمیمات مربوط به جراحی پیشگیرانه تا حد زیادی بر اساس خطر ارثی هدایت میشوند، بدون اینکه بدانیم آیا ضایعات پیشسرطانی واقعاً وجود دارند یا خیر و کشف ما در نهایت میتواند آن اطلاعات بیولوژیکی از دست رفته را فراهم کند.
این پژوهش در مجله Nature Medicine منتشر شده است.
