رسانه‌ها برای تخریب یک باور محکم با تزریق پیوسته و آرام داده‌های ناقص، شایعات و روایت‌های حاشیه‌ای، یقین صیقلی مخاطبان را به یک تردید زنگ‌زده تبدیل می‌کنند.
باشگاه خبرنگاران جوان؛سید رضا کریمی - گوی فلزی در ظرف آب، در ابتدا منسجم و براق است، اما تماس مداوم با آب، لایه‌ای از زنگار و رنگ بد را بر آن می‌نشاند. رسانه‌های معاند نیز برای تخریب باور و یقین مخاطبان، لزوما به حملات مستقیم و دروغ‌های بزرگ نیاز ندارند گاهی با قرار دادن باور و یقین مردم در یک ظرف رسانه‌ای، مخاطب را دچار زنگار فکری می‌کنند حالتی که در آن باور اصلی همچنان وجود دارد، اما دیگر زیبایی و قدرت ندارد.
تحلیل تکنیک
گوی زنگ‌زده بر پایه یک استعاره بصری بنا شده است و رسانه‌های بیگانه، باور‌های محکم مخاطب را به عنوان گوی‌های فلزی در نظر می‌گیرند و با تکرار فرسایشی یک پیام، اخبار حاشیه‌ای، شایعات بی اساس و روایت‌های گزینشی، جریان اطلاعاتی ایجاد می‌کنند که هدفشان تکذیب نیست، بلکه آلوده کردن یقین و باور قطعی مخاطبان است.
این جریان رسانه‌ای ابتدا باعث شک و سپس خستگی ذهنی مخاطبان می‌شود تا در نهایت، باور او مانند گوی زنگ‌زده از درون خورده و رنگ ببازد و شک به جای یک پرسش، به یک حالت روانی مزمن تبدیل شود.
نمونه‌های کاربردی
۱. بی‌تفاوتی سازمان‌یافته: در زمان‌های حساس سیاسی یا اجتماعی، رسانه به جای حمله به اصلِ مشارکت، بر روی ناکارآمدی‌های کوچک، حاشیه‌های اداری و بی‌ثمر بودن اقدامات فردی تمرکز می‌کند این حجم از اخبار مانند قطرات مداوم آب، زنگار تردید را بر باور مشارکت می‌نشاند تا فرد در نهایت با خود بگوید حضور من چه فرقی ایجاد می‌کند؟
۲. فرسایش اعتبار نهادها: رسانه با تمرکز افراطی بر استثنائات و خطا‌های گذری، تصویری از یک نهاد منظم می‌سازد که انگار همواره در حال لغزش است. تکرار مداوم این پیام باعث می‌شود مخاطب به جای ارزیابی عملکرد کلان، تنها زنگار خطا‌ها را ببیند و اعتبار کل ساختار در ذهن او فرسایش یابد.
چگونه از این تله بگذریم؟
نخست، میان یک رویداد حاشیه‌ای و روند کلی تفکیک قائل شویم؛ نباید اجازه دهیم استثنائات، جایگزین قواعد کلی شوند.
دوم، از خود بپرسیم آیا این حجم از اخبار، برای آگاهی‌رسانی است یا برای ایجاد خستگی و بی‌تفاوتی؟
سوم، در مواجهه با حجم انبوه اخبار منفی و بی‌ثمر، به دنبال معنای کلی بگردیم، نه اینکه در ریزترین جزئیات و حاشیه‌ها غرق شویم.
هر هفته دو یادداشت کوتاه از تکنیک‌های خبری رسانه‌های بیگانه در خبرگزاری صداوسیمای مازندران؛ تکنیک بعدی که از آن خواهیم نوشت تکنیک "هجو پنهان" است.
نویسنده: سید رضا کریمی