عمارت تاریخی فیل‌خانه تهران، واقع در خیابان خیام و نبش کوچه آل‌یاسین، که از آن به‌عنوان یکی از یادگارهای کمتر شناخته‌شده دوره قاجار و نخستین باغ‌وحش تهران یاد می‌شود، در شرایطی با سقف‌های فروریخته و آثار آتش‌سوزی دست‌وپنجه نرم می‌کند که به گفته پیگیران این میراث تاریخی، وعده خرید و مرمت آن طی هشت سال گذشته به نتیجه نرسیده و وضعیت ثبت ملی بنا نیز همچنان محل نگرانی است.
به گزارش سایت دیدبان ایران؛عمارت تاریخی فیل‌خانه تهران، از بناهای قدیمی پایتخت و یادگار دوره فتحعلی‌شاه قاجار، در معرض تخریب قرار دارد؛ بنایی که روایت‌های تاریخی، آن را محل نگهداری فیل‌های دربار قاجار و یکی از نخستین فضاهای نگهداری حیوانات در تهران معرفی می‌کنند.
این عمارت در خیابان خیام، نبش کوچه آل‌یاسین واقع شده و در روایت‌های مربوط به تهران قدیم، از آن به‌عنوان مکانی یاد می‌شود که فیل‌های درباری در آن نگهداری می‌شدند. همچنین روایت‌هایی درباره استفاده از فیل برای جابه‌جایی برخی عروس‌های دربار قاجار، از جمله دختران خاندان سلطنتی، در حافظه تاریخی این بنا نقل شده است.
با این حال، وضعیت کنونی فیل‌خانه فاصله زیادی با اهمیت تاریخی آن دارد. سقف‌های فروریخته، آثار آتش‌سوزی دی‌ماه ۱۳۹۷ و شرایط نامناسب بنا، نگرانی‌ها درباره احتمال ازدست‌رفتن این اثر تاریخی را افزایش داده است.
هشت سال وعده؛ سرنوشت نامعلوم مرمت
یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها درباره این عمارت، بلاتکلیفی در زمینه خرید، حفاظت و مرمت آن است. با وجود طرح وعده‌هایی برای خرید و مرمت بنا طی سال‌های گذشته، این اقدامات تاکنون به نتیجه‌ای که بتواند نگرانی‌ها درباره آینده فیل‌خانه را برطرف کند، نرسیده است.
از سوی دیگر، ثبت ملی و تعیین تکلیف حقوقی و حفاظتی بنا از موضوعاتی است که پیگیری جدی دستگاه‌های مسئول را می‌طلبد. ثبت ملی به‌تنهایی جایگزین مرمت اضطراری نیست، اما می‌تواند در چارچوب ضوابط قانونی، به حفاظت از ارزش‌های تاریخی و جلوگیری از تخریب اثر کمک کند.
مسئولیت دستگاه‌های متولی چیست؟
اکنون ضرورت دارد وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، شهرداری تهران، شورای اسلامی شهر تهران، شهرداری منطقه ۱۲ و دستگاه قضایی، با بررسی وضعیت مالکیت و شرایط حفاظتی عمارت، برای جلوگیری از تخریب بیشتر آن اقدام کنند.
تعیین تکلیف وضعیت حقوقی بنا، بررسی امکان تملک، تأمین اعتبار مرمت اضطراری و ارائه برنامه‌ای روشن برای حفاظت و احیای آن، از جمله اقداماتی است که می‌تواند از نابودی یکی از نشانه‌های تاریخی تهران قدیم جلوگیری کند.
فیل‌خانه تهران تنها یک ساختمان فرسوده نیست؛ بخشی از حافظه تاریخی پایتخت است که از زندگی درباری و تحولات تهران در دوره قاجار روایت می‌کند. ادامه بلاتکلیفی این بنا می‌تواند به ازدست‌رفتن بخشی از میراث معماری و تاریخی شهر منجر شود؛ میراثی که پس از تخریب، بازسازی اصالت آن به‌سادگی امکان‌پذیر نخواهد بود.
اکنون پرسش اصلی این است که مسئولیت نجات این عمارت بر عهده کدام دستگاه است و چه زمانی وعده‌های خرید و مرمت آن از مرحله اعلام و مکاتبه فراتر خواهد رفت؟
برای نجات فیل‌خانه تهران، تصمیم‌گیری و اقدام عملی بیش از هر وعده تازه‌ای ضرورت دارد.