حوزه/ حجت‌الاسلام والمسلمین مصباح یزدی با تبیین عوامل شکل‌گیری قدرت ملی، تربیت دینی را زمینه تبدیل ایمان به انگیزه عملی دانست و گفت: تربیت مستمر عالمان دین و اولیای الهی، به‌ویژه امامین انقلاب موجب نهادینه‌شدن ایمان دینی در جان مردم و تبدیل آرمان‌های الهی به طبیعت ثانوی جامعه شد؛ مسیری که به تعبیر امام شهید، مردم مؤمن ایران را برای به سرانجام رساندن حرکت انقلاب مبعوث کرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین علی مصباح یزدی عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه، با اشاره به مفهوم «محاسبات الهی» اظهار داشت: محاسبات الهی به معنای سنجش هر موضوع بر اساس نظام اعتقادی و ارزشی اسلام است؛ به این معنا که برای ارزیابی هر پدیده‌ای باید مشخص شود در این نظام ارزشی، چه اموری ملاک و اهمیت دارند.
ایمان به قدرت الهی، عامل قوت و شکست‌ناپذیری افراد و ملت‌هاست
وی با بیان اینکه در نظام اعتقادی اسلام، خداوند متعال مبدأ و منتهای وجود است، افزود: قدرت خداوند، تنها قدرت و کمال مستقل در هستی است و همه موجودات، قدرت‌ها و کمالات دیگر، شعاعی از وجود او به شمار می‌روند. بدون اراده و خواست خداوند، هیچ چیزی وجود ندارد و هیچ موجودی حتی توان کمترین تحرک و تأثیرگذاری را نخواهد داشت.
عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) ادامه داد: در این نظام هستی، وجود مقدس عترت طاهره(ع) واسطه‌های فیض خداوند به دیگر موجودات و انسان‌ها هستند و هر فیضی که از جانب خداوند در هستی جاری می‌شود، از طریق این اولیای الهی تحقق می‌یابد.
وی خاطرنشان کرد: خداوند متعال در جهان مادی، سلسله‌ای از اسباب و علل را برای ایجاد پدیده‌های فردی و اجتماعی قرار داده است که سررشته این سلسله در دست اوست و امور به اذن الهی و با اراده و دست باکفایت اولیای الهی جریان پیدا می‌کنند.
حجت‌الاسلام والمسلمین مصباح یزدی با اشاره به پیامدهای اعتقاد به این مبانی تصریح کرد: هر موجود، انسان یا جامعه‌ای که به این مراتب فیض و قدرت الهی و واسطه‌های فیض نزدیک‌تر باشد، به آنها ایمان داشته باشد و از آنان یاری بخواهد، قوی‌تر و شکست‌ناپذیرتر خواهد بود. چنگ زدن به ریسمان الهی، منشأ قدرتی است که شکست‌دادن و از بین بردن آن امکان‌پذیر نیست.
وی افزود: این مبانی به ما نوید می‌دهد که هر فرد یا ملتی که به چنین اعتقاداتی پایبند باشد، این حقایق را درک کند، به لوازم آن ملتزم شود و زندگی، تصمیم‌ها و اراده خود را بر اساس آن سامان دهد، به قدرت لایزالی متصل خواهد بود که هیچ قدرتی توان هماوردی با آن را ندارد.
قدرت الهی در طول قدرت‌های مادی است، نه در تقابل با آنها
عضو هیئت امنای مؤسسه امام خمینی(ره) در تبیین نسبت قدرت الهی با قدرت مادی گفت: منظور از قدرت در این بحث، ظاهراً قدرت سیاسی و بین‌المللی است؛ هرچند می‌توان درباره قدرت‌های شخصی، روان‌شناختی، اجتماعی، علمی و اقتصادی نیز بحث کرد.
وی با اشاره به وجود دو دیدگاه کلی درباره قدرت افزود: یک دیدگاه، گفتمان سکولار و غیرالهی است و دیدگاه دیگر بر گفتمان الهی مبتنی است. در نگاه سکولار، مؤلفه‌هایی مانند اقتصاد، علم، فناوری، قدرت نظامی، نفوذ سیاسی، جغرافیا، منابع طبیعی، فرهنگ و ارزش‌ها، دیپلماسی عمومی، قدرت شبکه‌سازی، قدرت منطقه‌ای و بین‌المللی و توان اطلاعاتی و کنترل اطلاعات، از عوامل شکل‌دهنده قدرت یک جامعه به شمار می‌روند.
حجت‌الاسلام والمسلمین مصباح یزدی ادامه داد: در این طرز تفکر، افزون بر دانش، ثروت و فناوری، راه‌هایی برای کسب و حفظ قدرت پیشنهاد و اعمال می‌شود که از جمله ویژگی‌های آن، فریب، زورگویی، ظلم، زدوبند با مراکز قدرت داخلی و خارجی، فریب افکار عمومی برای فریب‌دادن و بهره‌کشی از مردم و انحصارطلبی است.
وی با بیان اینکه در این نظام فکری، برای قدرت‌طلبی محدودیتی وجود ندارد، خاطرنشان کرد: این ویژگی‌ها از عوامل ذاتی قدرت‌های سکولار محسوب می‌شوند و به همین دلیل، سیاستمداران پیرو این نظام فکری و مکاتب سکولار سیاسی، از فاسدترین اقشار و اصناف جامعه به شمار می‌آیند.
عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) با تبیین تفاوت گفتمان الهی با این دیدگاه اظهار داشت: در گفتمان الهی، مؤلفه‌های قدرت از خداوند متعال و سلسله مراتب قدرتی که به آن اشاره شد، سرچشمه می‌گیرند. منبع قدرت در این نگاه، خداوند است و قدرت الهی، همانند دیگر صفات و اسماء جمال و جلال او، منشأ و مبدأ همه قدرت‌هاست؛ بنابراین، هیچ قدرت مستقلی در عالم امکان وجود ندارد.
وی تصریح کرد: همه قدرت‌ها تحت مشیت و اراده خداوند قرار دارند و از مسیرهایی که به تدبیر او تعیین شده و بر اساس شرایط مادی و معنوی‌ای که قرار داده است، جریان پیدا می‌کنند و محقق می‌شوند. این قدرت‌ها ممکن است تقویت یا تضعیف شوند و حتی در شرایطی بی‌اثر یا محو شوند.
حجت‌الاسلام والمسلمین مصباح یزدی با تأکید بر اینکه قدرت الهی در برابر قدرت‌های مادی قرار نمی‌گیرد، گفت: نسبت قدرت خداوند با قدرت‌های مادی، نسبتی طولی و از نوع رابطه علت و معلولی است؛ نه اینکه این قدرت‌ها در مقابل یکدیگر قرار بگیرند، با هم تعارض و تزاحم داشته باشند یا یکی جایگزین دیگری شود و قدرت‌های مادی بر قدرت الهی غلبه کنند.
ایمان و بندگی خدا؛ نخستین راه بهره‌مندی از قدرت الهی
عضو هیئت امنای مؤسسه امام خمینی(ره) با اشاره به راه‌های کسب قدرت در نظام ارزشی اسلام اظهار داشت: نخستین و مهم‌ترین راه کسب قدرت، ایمان و بندگی خداوند است. هر کسی که ایمان قوی‌تری داشته باشد و بندگی خالصانه‌تری انجام دهد، قدرتمندتر است؛ زیرا از منبع لایزال قدرت الهی بهره می‌گیرد.
وی افزود: بهره‌مندی از چنین قدرتی مستلزم آن است که انسان به قدرت بی‌پایان خداوند اعتماد و اعتقاد داشته باشد و حقیقتاً آن را باور کند. همچنین باید فقر و ناتوانی خود در برابر خداوند را درک کند و دریابد که همه موجودات عالم، حتی قدرتمندترین قلدرهای جهان، در برابر خداوند فقیر و ناتوان‌اند.
حجت‌الاسلام والمسلمین مصباح یزدی با تأکید بر اینکه این مسئله در سطح جامعه نیز اهمیت دارد، تصریح کرد: اگر درباره قدرت یک جامعه سخن می‌گوییم، باید اکثریت آن جامعه افزون بر اعتقاد به قدرت الهی، به آن قدرت توکل و اعتماد داشته باشند و از آن مطالبه کنند.
وی ادامه داد: دعا و توسل به اولیای الهی نیز همین معنا را بیان می‌کند؛ اینکه ما از خود چیزی نداریم و از منبع لایزال قدرت الهی درخواست می‌کنیم به ما قدرت بدهد، قدم گذاشتن در مسیر الهی و پیشرفت در این مسیر را برایمان فراهم کند و توان صبر و مقاومت در برابر دشواری‌ها و قدرت‌های پوشالی دیگر را به ما عنایت فرماید. صبر و مقاومت در این مسیر از لوازم دستیابی به این قدرت معنوی است.
ضرورت استفاده از امکانات مادی در کنار اتکا به قدرت الهی
عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) با تأکید بر ضرورت استفاده از امکانات مادی در کنار اتکا به قدرت الهی اظهار داشت: بهره‌مندی از قدرت معنوی به این معنا نیست که از ابزارها و راه‌های مشروع کسب قدرت استفاده نکنیم؛ بلکه باید از منابعی مانند دانش، فناوری، ثروت، امکانات و تسهیلات برای پیشبرد اهداف الهی بهره بگیریم.
وی افزود: خداوند متعال در جهان، سنت‌ها و ابزارهایی را برای پیشبرد اهداف قرار داده است و در یک نظام اسلامی نیز باید از همه این امکانات و ظرفیت‌ها، در چارچوب مشروع استفاده شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین مصباح یزدی رعایت ارزش‌های اسلامی را از لوازم کسب قدرت دانست و تصریح کرد: در مسیر کسب قدرت باید ارزش‌های اسلامی رعایت شود، حدود و حقوق دیگران مورد توجه قرار گیرد، عدالت زیر پا گذاشته نشود و به کسی ظلم نکنیم؛ در عین حال، باید از امکاناتی که خداوند در اختیار انسان قرار داده است، بهره ببریم.
وی خاطرنشان کرد: با وجود استفاده از این ابزارها، منشأ و بن‌مایه همه قدرت‌ها، قدرت الهی است و باید با توکل به خداوند و توجه به این حقیقت که ابزارها تنها در صورتی اثرگذارند که خداوند اراده کند، از آنها استفاده کرد.
تبدیل ایمان اجتماعی به قدرت ملی به تربیت دینی نیاز دارد
عضو هیئت امنای مؤسسه امام خمینی(ره) در تبیین چگونگی تبدیل ایمان اجتماعی به قدرت ملی اظهار داشت: تبدیل ایمان به عمل، به تربیت نیاز دارد. تربیت دینی مسیری است که انسان‌ها را به‌گونه‌ای پرورش می‌دهد که از نظر عقلی و ذهنی به حقایق دینی ایمان بیاورند و این ایمان ذهنی در آنان به انگیزه‌های عملی تبدیل شود.
وی افزود: در این فرآیند، ایمان باید به انگیزه‌هایی تبدیل شود که تدبیر، اراده و غرایز انسان را در دست بگیرند و آنها را در مسیر خاص و اراده الهی سامان دهند. در چنین شرایطی، قوای شهوی و غضبی انسان تحت سیطره عقل و هدایت قرار می‌گیرد و خواست الهی بر خواسته‌های حیوانی و شیطانی غلبه پیدا می‌کند.
حجت‌الاسلام والمسلمین مصباح یزدی با اشاره به تعبیر «مبعوث شدن مردم مؤمن ایران» از سوی امام شهید اظهار داشت: مردم مؤمن ایران برای به سرانجام رساندن این حرکت عظیم که با انقلاب اسلامی آغاز شده است، مبعوث شدند تا آن را به نتیجه مطلوب برسانند و این پرچم را به دست صاحب‌الامر(عج) بسپارند.
وی این روند را نتیجه تربیت مستمر عالمان دین و اولیای الهی، به‌ویژه امامین انقلاب، دانست و گفت: این تربیت موجب شد ایمان دینی در جان مردم جای بگیرد، این تفکر در جامعه نهادینه شود و اهداف و آرمان‌های الهی به طبیعت ثانوی مردم تبدیل شوند.
علمای دین حقایق اسلامی را متناسب با شرایط روز تبیین کنند
عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) با اشاره به وظیفه عالمان دین در استمرار این مسیر تصریح کرد: برای ادامه این روند، علمای دین وظیفه دارند ایمان و آرمان‌های الهی را هرچه بیشتر تعمیق و گسترش دهند. این هدف مستلزم آن است که حقایق دینی و ارزش‌های الهی را با زبانی قابل فهم برای نسل‌های جدید و به شکلی متناسب با شرایط روز تبیین کنند.
وی افزود: رفع شبهات و گره‌های ذهنی مردم و جوانان نیز از وظایف عالمان دینی است. آنان باید با رویکردی فعالانه، ارزش‌های نادرست و نقاط ضعف و اشکالات نظریه‌های غربی، نظریه‌های رقیب و دیدگاه‌های سکولار را مطرح و نقد کنند.
مصباح یزدی تأکید کرد: این اقدامات صرفاً جنبه نظری و تئوریک دارند و به‌تنهایی کفایت نمی‌کنند؛ ازاین‌رو، باید در کنار تبیین نظری، برای مقابله با مظاهر فساد، بی‌اخلاقی و عوامل تقویت‌کننده سبک زندگی غربی نیز به شکلی معقول اقدام شود.
تعمیق تربیت اخلاقی اسلامی زمینه‌ساز پیشرفت مادی و معنوی است
عضو هیئت امنای مؤسسه امام خمینی(ره) با اشاره به ضرورت مقابله عملی با عوامل تضعیف ارزش‌های دینی اظهار داشت: از شیطانی‌ترین روش‌هایی که شیاطین انس و جن برای منحرف کردن مردم و سلطه بر ملت‌ها به کار گرفته‌اند و در این زمینه بسیار مؤثر بوده است، مقابله عملی با ارزش‌های دینی و ترویج سبک زندگی شیطانی، بی‌اخلاقی و فساد است. باید با مظاهر این جریان در جامعه مقابله شود تا این ابزار از دست منحرفان گرفته شود. افزون بر این، تربیت اخلاقی اسلامی و آموزش ارزش‌های عملی اسلام باید با استفاده از روش‌های مختلف و ابزارهای مناسب در جامعه ترویج و تعمیق شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین مصباح یزدی خاطرنشان کرد: با فراهم شدن زمینه اخلاق انسانی و تعمیق ارزش‌های اسلامی در جامعه، امکان دستیابی به پیشرفت‌های مادی و معنوی فراهم می‌شود و تربیت دینی می‌تواند در جهت‌دهی به رفتار و عملکرد افراد نقش‌آفرین باشد.
گسترش بصیرت سیاسی و دشمن‌شناسی از وظایف نخبگان است
عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) یکی دیگر از زمینه‌های ضروری برای استمرار ایمان اجتماعی و تقویت قدرت ملی را تعمیق بصیرت سیاسی دانست و گفت: رهبران و نخبگان جامعه باید به گسترش بصیرت سیاسی، دشمن‌شناسی و شناخت ترفندهای دشمن توجه کنند.
وی با اشاره به تجربه دشمنان اسلام در منحرف کردن جوامع اظهار داشت: دشمنان برای انحراف جامعه، استعمار و استثمار ملت‌ها، غارت منابع و توانایی‌های کشورها و به ذلت کشاندن آنها، تجربه‌های فراوانی دارند.
حجت‌الاسلام والمسلمین مصباح یزدی تصریح کرد: بدون آگاهی بخشی از مردم و مقابله با این ترفندها، نمی‌توان امیدوار بود که یک جامعه از قید و بندها رهایی یابد و در مسیر سعادت قرار بگیرد. ازاین‌رو، آگاهی‌بخشی درباره دشمنان و روش‌های آنان باید به‌عنوان یکی از زمینه‌های مهم در تربیت اجتماعی مورد توجه قرار گیرد.
خودباوری ملت ایران، محصول تعالیم اسلام و تجربه مقاومت است
عضو هیئت امنای مؤسسه امام خمینی(ره) در تبیین مفهوم «ذلت‌ناپذیری» در فرمایش رهبر معظم انقلاب و اینکه چرا دوران گذشته دیگر تکرار نخواهد شد، اظهار داشت: منظور از گذشته‌ای که به خواست خداوند دیگر تکرار نمی‌شود، دورانی تاریک و آکنده از فلاکت بود که در آن، اکثریت مردم از حقایق دینی غافل بودند و خودباوری در جامعه در سطح پایینی قرار داشت.
وی افزود: در آن دوران، خودباختگی در برابر دشمنان و زرق‌وبرق و قدرت ظاهری آنان در بالاترین سطح بود و به دلیل همین فقدان خودباوری و وابستگی فکری و عملی، رشد علمی نیز در سطح پایینی قرار داشت. اعتماد مردم به قدرت الهی و قدرت متکی به خداوند نیز با مشکل روبه‌رو بود.
حجت‌الاسلام والمسلمین مصباح یزدی با اشاره به نقش حاکمان جور و طواغیت در شکل‌گیری آن شرایط ادامه داد: حاکمان جور و طاغوت‌های خودباخته و نوکرصفت مانع رشد فکری مردم و شکل‌گیری اعتمادبه‌نفس در جامعه می‌شدند. از سوی دیگر، سلطه خفقان‌بار طاغوت اجازه نمی‌داد اکثریت جامعه دوست و دشمن خود را به‌درستی تشخیص دهند و هر صدای حق‌طلبانه‌ای که از شناخت درست سرچشمه می‌گرفت، در گلو خفه می‌شد.
وی خاطرنشان کرد: دشمنان نیز با استفاده از این عوامل داخلی، به تحقیر هرچه بیشتر مردم، غارت منابع و محو هویت و فرهنگ اصیل اسلامی می‌پرداختند. این همان دورانی است که دشمنان در آرزوی بازگشت به آن هستند تا مسیر گذشته دوباره احیا شود و چپاول منابع و امکانات کشور ادامه پیدا کند.
عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) با بیان اینکه انقلاب اسلامی شرایط گذشته را دگرگون کرد، تصریح کرد: بیداری‌ای که در مردم مؤمن ایران اسلامی پدید آمد و تعالیم حیات‌بخش اسلام، زمینه این تغییر را فراهم کرد. حرکت عظیم انقلاب اسلامی و پیروزی بر ابرقدرت‌ها نیز اعتمادبه‌نفسی در مردم به وجود آورد که با تجربه ملت ایران در ۴۷ سال گذشته و مقابله با قدرت‌های پوشالی مادی جهان تقویت شد.
وی افزود: این تجربه، خودباوری مردم را افزایش داد و موجب شد با مشاهده قدرتی که از اتکا به خداوند به دست آمده است، اعتماد آنان به قدرت الهی نیز بیشتر شود.
تقویت مؤلفه‌های قدرت الهی، وظیفه نخبگان و مردم است
حجت‌الاسلام والمسلمین مصباح یزدی با اشاره به پیشرفت‌های اخیر علمی، سیاسی و نظامی اظهار داشت: پیشرفت‌های حیرت‌انگیز علمی، سیاسی و نظامی امت اسلامی تحت رهبری امامین انقلاب و مقاومت جانانه ملت ایران به رهبری امام سیدمجتبی خامنه‌ای در رویارویی اخیر با نظام سلطه اهریمنی، به پیروزی‌های شگرفی انجامیده است.
وی ادامه داد: مجموعه این عوامل موجب می‌شود ابزارهایی که قدرت‌های بزرگ و شیطانی برای سلطه بر ملت‌ها و بهره‌کشی از آنها در اختیار دارند، از دستشان گرفته شود و دست برتر به ملت شریف ایران برسد.
عضو هیئت امنای مؤسسه امام خمینی(ره) با ابراز امیدواری نسبت به استمرار این شرایط خاطرنشان کرد: امیدواریم خداوند متعال به ملت توفیق دهد که پیروزی‌ها و قدرتی را که به دست آورده‌اند، حفظ کنند و مؤلفه‌های قدرت الهی را بیش از پیش تقویت کنند تا آن دوران سیاه هرگز تکرار نشود.
حجت‌الاسلام والمسلمین مصباح یزدی در پایان با تأکید بر مسئولیت نخبگان و مردم در ادامه این مسیر خاطرنشان کرد: نخبگان باید برای تقویت مؤلفه‌های ظهور قدرت الهی در جامعه تلاش کنند و مردم نیز موظف‌اند برای استمرار این مسیر و تقویت این مؤلفه‌ها از همه امکانات به بهترین شکل بهره ببرند.
عضو هیئت امنای مؤسسه امام خمینی(ره) در پایان افزود: مهم‌ترین این مؤلفه‌ها، اعتماد به خداوند، توسل به اهل‌بیت(ع)، اراده، صبر و توکل است؛ مؤلفه‌هایی که آثار آنها در شرایط کنونی احساس می‌شود و با استمرار و تقویتشان می‌توان این مسیر را تا پایان ادامه داد.