نتیجه انتخابات میان‌دوره‌ای اخیر نشان از بحرانی عمیق در سطوح مختلف جامعه این کشور و افول قدرت آن در سطح بین‌المللی و جهانی است.
عابد اکبری، کارشناس مسائل بین‌الملل طی یادداشتی برای میزان به انتخابات میان‌دوره‌ای اخیر در آمریکا و تشریح پیامدهای شکست جمهوری‌خواهان در آن پرداخت.
این یادداشت را در ادامه می‌خوانید:
انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا را نباید صرفاً رقابتی پارلمانی میان دو حزب جمهوری‌خواه و دموکرات تلقی کرد. آنچه در انتخابات نوامبر ۲۰۲۶ اتفاق افتاد، فراتر از جابه‌جایی اکثریت در کنگره، بیانگر شکل‌گیری شکافی عمیق میان دولت دونالد ترامپ و بخش قابل‌توجهی از جامعه آمریکاست. شکست جمهوری‌خواهان و از دست رفتن اکثریت هر دو مجلس نمایندگان و سنا، ضربه‌ای جدی به اعتبار سیاسی رئیس‌جمهوری بود که با ادبیاتی مبتنی بر اقتدارگرایی، خودبرتربینی و وعده بازگرداندن عظمت آمریکا به قدرت رسید. پیروزی دموکرات‌ها در هر دو مجلس، نشان داد که حتی ماشین تبلیغاتی قدرتمند کاخ سفید نیز نمی‌تواند برای مدت طولانی نارضایتی‌های انباشته اقتصادی، اجتماعی و سیاسی را از عرصه عمومی پنهان کند.
ترامپ این انتخابات را عملاً به نوعی همه‌پرسی درباره عملکرد شخصی خود تبدیل کرده بود؛ بنابراین نتیجه آن را نمی‌توان صرفاً شکست یک حزب در رقابت‌های انتخاباتی دانست. این شکست، نوعی رأی منفی به شیوه حکمرانی ترامپ و سیاست‌های پرهزینه داخلی و خارجی اوست. افزایش هزینه‌های زندگی، نگرانی‌های اقتصادی، مناقشات سیاسی و پیامدهای جنگ با ایران از جمله عواملی بودند که در شکل‌گیری این نتیجه نقش داشتند. گزارش‌های انتخاباتی نیز از کاهش محسوس محبوبیت ترامپ و انتقال ده‌ها کرسی جمهوری‌خواهان به دموکرات‌ها حکایت دارند. از این منظر، انتخابات میان‌دوره‌ای را می‌توان نشانه‌ای از محدود شدن سرمایه سیاسی ترامپ و دشوارتر شدن مسیر تحقق برنامه‌های او در دو سال پایانی ریاست‌جمهوری دانست.
بااین‌حال، اهمیت عمیق‌تر این انتخابات در تشدید گسل‌های درونی جامعه آمریکاست. آمریکا امروز با مجموعه‌ای از شکاف‌های هم‌زمان مواجه است؛ شکاف طبقاتی و اقتصادی، قطبی‌شدن هویتی و فرهنگی، اختلافات نسلی، بحران اعتماد عمومی به نهاد‌های سیاسی و تعارض فزاینده میان نخبگان حاکم و بخش‌هایی از جامعه. انتخابات اخیر نه‌تنها این شکاف‌ها را برطرف نکرد، بلکه آنها را به سطح جدیدی از رقابت و منازعه سیاسی منتقل کرد. جمهوری‌خواهان اکنون با مسئله ریاست حزب، آینده ترامپیسم و نسبت خود با جریان‌های سنتی محافظه‌کار مواجه‌اند و دموکرات‌ها نیز با مسئولیت دشوار تبدیل پیروزی انتخاباتی به برنامه‌ای برای حل مشکلات ساختاری جامعه روبه‌رو هستند.
این تحولات را باید در چارچوب گسترده‌تری از بحث افول قدرت آمریکا بررسی کرد. افول آمریکا الزاماً به معنای فروپاشی اقتصادی، نظامی یا پایان فوری برتری بین‌المللی این کشور نیست؛ بلکه بیش از هر چیز به کاهش ظرفیت آن برای تبدیل منابع قدرت به نتایج سیاسی مطلوب اشاره دارد. قدرتی که در داخل با بحران مشروعیت، قطبی‌شدن اجتماعی و بی‌اعتمادی سیاسی روبه‌روست، در خارج نیز برای ایجاد اجماع، مدیریت متحدان و تحمیل اراده خود با محدودیت‌های بیشتری مواجه خواهد شد. شکست انتخاباتی ترامپ به‌تنهایی نشانه پایان هژمونی آمریکا نیست، اما می‌تواند یکی از نشانه‌های دشوارتر شدن مدیریت هم‌زمان بحران‌های داخلی و تعهدات بین‌المللی این کشور باشد.
در این میان، برای ایران نباید تفاوت بنیادینی میان جمهوری‌خواهان و دموکرات‌ها قائل شد. تجربه چند دهه گذشته نشان داده است که اختلاف این دو حزب بیشتر در روش‌ها، ابزار‌ها و ادبیات سیاست خارجی است تا در مبانی راهبردی آنها نسبت به جایگاه مستقل ایران در منطقه و نظام بین‌الملل. جمهوری‌خواهان ممکن است از فشار حداکثری، تهدید نظامی و ادبیات تقابلی استفاده کنند و دموکرات‌ها ابزار دیپلماسی، تحریم‌های چندجانبه و ائتلاف‌سازی را در اولویت قرار دهند؛ اما این تفاوت تاکتیکی نباید موجب خطای محاسباتی شود. منافع راهبردی آمریکا و تلاش این کشور برای حفظ برتری منطقه‌ای، مستقل از اینکه کدام حزب در کاخ سفید یا کنگره حضور داشته باشد، استمرار پیدا می‌کند. بنابراین، پیروزی دموکرات‌ها به معنای تغییر ماهوی سیاست آمریکا یا شکست جمهوری‌خواهان به معنای کاهش دائمی تهدیدات واشنگتن تلقی نمی‌شود. سیاست خارجی ایران بر مبنای شناخت ساختار منافع و قدرت در آمریکا تنظیم می‌شود، نه امید بستن به جابه‌جایی احزاب.
- بیشتر بخوانید:
- کارشناس مسائل بین‌الملل: تفاوتی میان دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان وجود ندارد/ تغییر ناپذیری دشمنی احزاب آمریکا با ملت ایران
- سیاست‌های ترامپ چگونه شکست بی‌سابقه جمهوری‌خواهان را در انتخابات ۲۰۲۶ رقم زد
از سوی دیگر، یکی از مهم‌ترین فرصت‌های راهبردی ایران در شرایط کنونی، تقویت بازدارندگی روانی و رسانه‌ای در برابر آمریکاست. بازدارندگی صرفاً به توانمندی‌های نظامی و دفاعی محدود نمی‌شود؛ بلکه بخش مهمی از آن به ادراک طرف مقابل از هزینه‌های اقدام نظامی و میزان تحقق‌پذیری اهداف سیاسی و امنیتی آن بازمی‌گردد. آمریکا در دهه‌های اخیر بار‌ها نشان داده است که میان برخورداری از قدرت نظامی برتر و توانایی دستیابی به نتایج سیاسی مطلوب فاصله قابل‌توجهی وجود دارد.
تجربه افغانستان، عراق و مجموعه تحولات غرب آسیا، از محدودیت قدرت نظامی در مهندسی نظم سیاسی و اجتماعی منطقه حکایت دارد. همچنین تجربه رویارویی‌های منطقه‌ای نشان داده است که برتری تسلیحاتی به‌تنهایی تضمین‌کننده پیروزی راهبردی نیست.
ایران باید این واقعیت تاریخی را به بخشی از روایت راهبردی خود تبدیل کند. پیام اصلی این روایت آن است که هرگونه محاسبه نظامی علیه ایران، با هزینه‌ها، عدم قطعیت‌ها و پیامد‌هایی فراتر از برآورد‌های اولیه واشنگتن همراه خواهد بود. در این چارچوب، یادآوری ناکامی‌های تاریخی آمریکا در منطقه، تبیین ظرفیت‌های دفاعی و بازدارنده ایران، برجسته‌سازی پیچیدگی‌های ژئوپلیتیکی غرب آسیا و نشان دادن محدودیت‌های سیاسی و اقتصادی آمریکا در ورود به یک بحران جدید، می‌تواند در شکل‌دهی به محاسبات طرف مقابل مؤثر باشد.
هنر سیاست‌گذاری در این شرایط، تبدیل واقعیت‌های دفاعی، ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی و تجربه تاریخی به یک روایت معتبر و اقناع‌کننده است.
در نهایت، انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا را باید فرصتی برای بازخوانی تحولات قدرت در واشنگتن دانست، نه دلیلی برای خوش‌بینی راهبردی یا انتظار تغییر بنیادین در رفتار آمریکا. شکست جمهوری‌خواهان، بحران‌های اجتماعی و سیاسی آمریکا را عمیق‌تر کرده و دست ترامپ را برای پیشبرد بخشی از برنامه‌های داخلی و خارجی‌اش بسته‌تر می‌کند؛ اما این تحول به معنای پایان تقابل ساختاری آمریکا با ایران نیست.
راهبرد مؤثر ایران نه انتظار برای تغییر رئیس‌جمهور آمریکا، بلکه افزایش هزینه محاسبات غلط واشنگتن، تقویت ظرفیت‌های ملی و منطقه‌ای و تثبیت این درک است که هیچ دولتی در آمریکا نمی‌تواند بدون پرداخت هزینه‌های سنگین، اراده سیاسی خود را بر ایران تحمیل کند.