نفت خاورمیانه همچنان یکی از منابع حیاتی انرژی برای بسیاری از کشورهای جهان است، اما میزان وابستگی به آن در نقاط مختلف دنیا تفاوت دارد.
نکات کلیدی:
- ژاپن معادل ۷۷ درصد از نفت مصرفی خود را از خاورمیانه تأمین میکند که نشاندهنده وابستگی بالای شرق آسیا به این منطقه است.
- آمریکا و کانادا در میان اقتصادهای بزرگ، کمترین وابستگی را به نفت خاورمیانه دارند؛ بهترتیب تنها ۳ درصد و ۱ درصد از مصرف نفت آنها به واردات از این منطقه وابسته است.
- کشورهایی که وابستگی زیادی به نفت خاورمیانه دارند، در برابر اختلالات عرضه و شوکهای ژئوپلیتیکی آسیبپذیرتر هستند.
نفت خاورمیانه همچنان یکی از منابع حیاتی انرژی برای بسیاری از کشورهای جهان است، اما میزان وابستگی به آن در نقاط مختلف دنیا تفاوت چشمگیری دارد.
این اینفوگرافی کشورها را بر اساس سهم نفت وارداتی از خاورمیانه در تأمین مصرف داخلی نفت رتبهبندی میکند. دادهها بر پایه آمار سال ۲۰۲۴ از IEA World Energy Statistics تهیه شدهاند.
در حالی که آمریکای شمالی بخش بسیار کمی از نفت خود را از خاورمیانه تأمین میکند، چندین اقتصاد آسیایی همچنان وابستگی شدیدی به این منطقه دارند. ژاپن معادل ۷۷ درصد از مصرف نفت خود را از خاورمیانه وارد میکند و پس از آن تایوان، کره جنوبی، هند و چین نیز در میان اقتصادهای بزرگ با بیشترین میزان وابستگی قرار دارند.
در سوی دیگر، کشورهایی مانند کانادا، آمریکا و برزیل به لطف تولید داخلی و منابع جایگزین تأمین نفت، وابستگی بسیار کمی به خاورمیانه دارند.
آفریقا و آسیا در صدر وابستگی به نفت خاورمیانه
اقتصادهای کوچکتر در صدر این رتبهبندی قرار دارند. اریتره با ۹۱ درصد و ماداگاسکار با ۸۹ درصد بیشترین وابستگی را دارند.
با این حال، از منظر بازار جهانی انرژی، کشورهای آسیایی اهمیت بیشتری دارند.
ژاپن در رتبه چهارم قرار دارد و واردات نفت از خاورمیانه معادل ۷۷ درصد مصرف داخلی این کشور است. تایوان (۶۳ درصد)، کره جنوبی (۵۷ درصد)، هند (۴۵ درصد) و چین (۳۸ درصد) نیز بخش قابلتوجهی از نفت موردنیاز خود را از این منطقه تأمین میکنند؛ موضوعی که شرق آسیا را به یکی از مهمترین مقاصد نفت خام خاورمیانه تبدیل کرده است.
| کشور | سهم واردات نفت از خاورمیانه از کل مصرف |
| 🇪🇷 اریتره | ۹۱٪ |
| 🇲🇬 ماداگاسکار | ۸۹٪ |
| 🇵🇰 پاکستان | ۷۸٪ |
| 🇯🇵 ژاپن | ۷۷٪ |
| 🇰🇪 کنیا | ۷۷٪ |
| 🇹🇼 تایوان | ۶۳٪ |
| 🇰🇷 کره جنوبی | ۵۷٪ |
| 🇿🇦 آفریقای جنوبی | ۵۴٪ |
| 🇹🇿 تانزانیا | ۵۳٪ |
| 🇳🇦 نامیبیا | ۵۰٪ |
| 🇱🇰 سریلانکا | ۵۰٪ |
| 🇹🇭 تایلند | ۵۰٪ |
| 🇮🇳 هند | ۴۵٪ |
| 🇱🇹 لیتوانی | ۴۰٪ |
| 🇨🇳 چین | ۳۸٪ |
| 🇻🇳 ویتنام | ۳۶٪ |
| 🇮🇸 ایسلند | ۳۴٪ |
| 🇵🇭 فیلیپین | ۳۴٪ |
| 🇵🇱 لهستان | ۳۴٪ |
| 🇬🇷 یونان | ۳۳٪ |
| 🇸🇩 سودان | ۳۱٪ |
| 🇪🇬 مصر | ۳۰٪ |
| 🇸🇬 سنگاپور | ۲۸٪ |
| 🇷🇸 صربستان | ۲۵٪ |
| 🇲🇾 مالزی | ۲۲٪ |
| 🇧🇩 بنگلادش | ۲۰٪ |
| 🇲🇿 موزامبیک | ۲۰٪ |
| 🇧🇳 برونئی | ۱۹٪ |
| 🇫🇷 فرانسه | ۱۸٪ |
| 🇮🇹 ایتالیا | ۱۶٪ |
| 🇸🇮 اسلوونی | ۱۲٪ |
| 🇹🇷 ترکیه | ۱۱٪ |
| 🇮🇩 اندونزی | ۱۰٪ |
| 🇳🇱 هلند | ۱۰٪ |
| 🇦🇹 اتریش | ۹٪ |
| 🇪🇸 اسپانیا | ۹٪ |
| 🇧🇪 بلژیک | ۸٪ |
| 🇬🇧 بریتانیا | ۸٪ |
| 🇩🇪 آلمان | ۶٪ |
| 🇧🇷 برزیل | ۳٪ |
| 🇺🇸 آمریکا | ۳٪ |
| 🇳🇬 نیجریه | ۲٪ |
| 🇨🇦 کانادا | ۱٪ |
پاکستان نیز با ۷۸ درصد وابستگی در میان کشورهای صدر جدول قرار دارد. سریلانکا، تایلند و هند نیز وابستگی قابلتوجهی به نفت خاورمیانه دارند.
چرا شرق آسیا به نفت خاورمیانه وابسته است؟
وابستگی شرق آسیا به یک واقعیت ساده بازمیگردد: بسیاری از بزرگترین اقتصادهای منطقه بسیار بیشتر از میزان تولید داخلی خود نفت مصرف میکنند.
در نتیجه، این کشورها برای تأمین نیازهای حملونقل، صنعت و صنایع پتروشیمی به واردات وابسته هستند و خاورمیانه نیز بزرگترین مرکز صادرات نفت خام جهان بهشمار میرود.
ژاپن یکی از روشنترین نمونههاست. این کشور منابع فسیلی داخلی بسیار محدودی دارد و برای تأمین انرژی خود بهشدت به واردات متکی است.
هند و چین از نظر درصد وابستگی پایینتر از ژاپن قرار دارند، اما با توجه به اندازه عظیم اقتصادهایشان، حجم واقعی واردات نفت آنها بسیار بزرگ است.
وابستگی کمتر اروپا و آمریکای شمالی
کشورهای اروپایی عمدتاً در میانه یا بخشهای پایینتر این رتبهبندی قرار گرفتهاند.
لیتوانی با ۴۰ درصد بیشترین وابستگی را در میان کشورهای اروپایی حاضر در فهرست دارد. پس از آن ایسلند و لهستان با ۳۴ درصد قرار گرفتهاند.
اقتصادهای بزرگ اروپایی مانند فرانسه، ایتالیا، اسپانیا، بریتانیا و آلمان وابستگی کمتری دارند. آلمان تنها ۶ درصد از مصرف نفت خود را از طریق واردات نفت خاورمیانه تأمین میکند.
آمریکای شمالی کمترین وابستگی را دارد. سهم آمریکا تنها ۳ درصد و سهم کانادا فقط ۱ درصد است؛ موضوعی که ناشی از تولید داخلی بالا و دسترسی به تأمینکنندگان منطقهای است.
امنیت انرژی همچنان یک مسئله راهبردی است
این رتبهبندی تصویری از میزان آسیبپذیری ژئوپلیتیکی کشورها نیز ارائه میدهد.
بخش بزرگی از نفت صادراتی خاورمیانه از گلوگاههای راهبردی مانند تنگه هرمز عبور میکند؛ یکی از پرترددترین مسیرهای انرژی جهان. هرگونه اختلال در این مسیرها میتواند کشورهای وابسته به نفت خاورمیانه را تحت تأثیر قرار دهد.
هرچند بازار جهانی نفت در بلندمدت امکان تغییر مسیر جریانهای تجاری را فراهم میکند، اما کشورهایی که منابع تأمین متنوعتری دارند یا از تولید داخلی قابلتوجه برخوردارند، در دورههای تنش و بحران انعطافپذیری بیشتری خواهند داشت.