بررسی احکام کمیته انضباطی فدراسیون فوتبال در سال‌های اخیر نشان می‌دهد حواشی مربوط به شعارهای توهین‌آمیز در مسابقات تراکتور سابقه‌ای طولانی دارد؛ اتفاقاتی که بارها به جریمه نقدی، محرومیت تماشاگران و حتی ناتمام ماندن مسابقات منجر شده، اما همچنان یکی از موضوعات بحث‌برانگیز فوتبال ایران است.
به گزارش ایلنا، حواشی تازه دیدار ملوان و تراکتور در انزلی و اعتراض تیم تبریزی به شعارهای منتسب به بخشی از تماشاگران میزبان، بار دیگر موضوع توهین‌های سکوها و برخورد با رفتارهای خارج از چارچوب هواداری را به صدر اخبار فوتبال ایران بازگردانده است. این اتفاق در شرایطی رخ داده که بررسی سوابق چند فصل گذشته نشان می‌دهد تراکتور بارها در جایگاه شاکی چنین رفتارهایی قرار گرفته و در سوی مقابل، خود این باشگاه نیز به دلیل شعارهای توهین‌آمیز تماشاگران منتسب به آن با احکام انضباطی روبه‌رو شده است.
مسئله‌ای که در این میان جلب توجه می‌کند، تکرار تخلفات با وجود صدور احکام مختلف است؛ از جریمه‌های چند ده میلیون تومانی گرفته تا محرومیت تماشاگران، احکام انضباطی علیه لیدرها و حتی اعلام شکست سه بر صفر در یک مسابقه نیمه‌تمام.
سال ۱۴۰۱؛ مسابقه‌ای که با شعارها و پرتاب اشیا نیمه‌تمام ماند
یکی از مهم‌ترین پرونده‌های انضباطی تراکتور به دیدار این تیم مقابل پرسپولیس در اردیبهشت ۱۴۰۱ بازمی‌گردد؛ مسابقه‌ای که به دلیل حوادث روی سکوها و نبود شرایط لازم برای ادامه بازی، از دقیقه ۷۱ به بعد برگزار نشد.
کمیته انضباطی در رأی مربوط به این مسابقه، پرتاب سنگ و بطری آب، استفاده از لیزر و الفاظ موهن از سوی تماشاگران منتسب به تراکتور را از جمله تخلفات ثبت‌شده دانست. این کمیته در نهایت باشگاه تراکتور را مسئول فراهم نشدن امنیت لازم برای ادامه مسابقه تشخیص داد و حکم به شکست سه بر صفر این تیم صادر کرد.
تراکتور همچنین به پرداخت ۳۵۰ میلیون تومان جریمه نقدی و محرومیت از حضور تماشاگران در دو مسابقه خانگی محکوم شد که یک جلسه از آن تعلیقی بود. کمیته انضباطی با اشاره به سابقه تخلفات مشابه دو تیم، برگزاری مسابقات رودرروی تراکتور و پرسپولیس در فصل بعد را نیز بدون حضور تماشاگران مقرر کرد. در این رأی حتی به پرونده انضباطی شماره ۴۰۸ مورخ ۱۲ اسفند ۱۳۹۸ اشاره شده بود؛ موضوعی که نشان می‌دهد سابقه برخورد قضایی با حواشی مسابقات دو تیم به سال‌های قبل‌تر بازمی‌گردد.
سال ۱۴۰۳؛ جدال پرسپولیس و تراکتور و بازگشت پرونده شعارهای توهین‌آمیز
دیدار پرسپولیس و تراکتور در هفتم بهمن ۱۴۰۳ نیز یکی دیگر از مسابقاتی بود که حواشی سکوها به تشکیل پرونده انضباطی منجر شد.
در حکم منتشرشده درباره این مسابقه، از استفاده از الفاظ توهین‌آمیز، پرتاب اشیا، پاشیدن مایعات نامشخص، استفاده از لیزر، تخریب و ورود بیش از ظرفیت تماشاگران به ورزشگاه به‌عنوان تخلفات منتسب به هواداران تراکتور یاد شد.
کمیته انضباطی برای باشگاه تراکتور یک میلیارد تومان جریمه تعیین کرد و محرومیت تماشاگران این تیم از مسابقات رودررو با پرسپولیس در دو فصل آینده را در نظر گرفت که محرومیت فصل دوم تعلیقی بود.
در همین پرونده، برای تخلفات مربوط به هواداران پرسپولیس نیز مجازات‌هایی از جمله محرومیت تماشاگران و جریمه نقدی مقرر شد. موضوع شعارهای قومیتی و نژادپرستانه نیز در متن احکام مورد توجه قرار گرفت و برای جلوگیری از تکرار چنین رفتارهایی، تدابیر انضباطی پیش‌بینی شد.
مرداد ۱۴۰۴؛ حواشی سوپرجام و توهین به بانوان هوادار استقلال
دیدار سوپرجام میان تراکتور و استقلال نیز بدون حاشیه انضباطی پایان نیافت. پس از مسابقه، باشگاه استقلال با انتشار بیانیه‌ای به رفتارهای توهین‌آمیز علیه زنان هوادار این تیم اعتراض کرد و خواستار برخورد قانونی با افراد خاطی شد. کمیته انضباطی در رأی صادرشده در ۲۹ مرداد ۱۴۰۴، تراکتور را به دلیل مجموعه‌ای از تخلفات شامل رفتار ناشایست تماشاگران نسبت به بانوان هوادار، استفاده از مواد آتش‌زا و عدم حضور مربی در نشست خبری پیش از مسابقه به پرداخت ۱۱۰ میلیون تومان جریمه نقدی محکوم کرد. همچنین مقرر شد یک مسابقه رسمی تراکتور بدون حضور تماشاگران مرد و صرفاً با حضور بانوان برگزار شود.
آذر ۱۴۰۴؛ سنگین‌ترین احکام و محرومیت ۱۲ لیدر تراکتور
یکی از جدی‌ترین برخوردهای انضباطی با باشگاه تراکتور پس از مسابقه ۲۷ آذر ۱۴۰۴ مقابل پرسپولیس در جام حذفی صورت گرفت. کمیته انضباطی در رأی منتشرشده سوم دی، استفاده یکپارچه از الفاظ موهن علیه بازیکنان و اعضای کادر فنی پرسپولیس، توهین به داور، استفاده از مواد دودزا و لیزر و همچنین ضعف در کنترل و مدیریت سکوها را از تخلفات این مسابقه دانست.
بر همین اساس، تراکتور به پرداخت سه میلیارد تومان جریمه نقدی محکوم شد. محرومیت تماشاگران این تیم از مسابقات خانگی جام حذفی در فصل جاری و حضور هواداران منتسب به آن در مسابقات خارج از خانه این رقابت‌ها نیز در حکم قرار گرفت. برای تقابل احتمالی دو تیم در جام حذفی فصل آینده هم محدودیت تماشاگران پیش‌بینی شد.
در بخش دیگری از رأی، ۱۲ نفر از سرمشوقان تراکتور به مدت شش ماه از حضور در ورزشگاه‌های محل برگزاری مسابقات این تیم محروم شدند.
باشگاه تراکتور نسبت به شدت حکم اعتراض کرد و سعید مظفری‌زاده، مدیرعامل وقت باشگاه، آن را نامتناسب با موارد مشابه دانست. با این حال، متن رأی اولیه نشان می‌داد کمیته انضباطی علاوه بر رفتار تماشاگران، عملکرد کانون هواداران و مشوقان را نیز مورد بررسی قرار داده است.
سال ۱۴۰۵؛ ادامه محکومیت‌ها در فصل جدید
با شروع فصل ۱۴۰۶-۱۴۰۵ نیز پرونده شعارهای توهین‌آمیز از مسابقات تراکتور کنار نرفت. در دیدار ۲۳ مرداد ۱۴۰۵ مقابل پیکان، باشگاه تراکتور به دلیل شعارهای موهن علیه مقام رسمی مسابقه، استفاده از لیزر که به توقف بازی منجر شد و ورود تماشاگر به زمین، به پرداخت ۱۱۰ میلیون تومان محکوم شد. این رأی پس از اعتراض باشگاه تراکتور در کمیته استیناف بررسی شد، اما روز ۱۴ شهریور عیناً به تأیید رسید و قطعی شد.
در پرونده دیگری مربوط به مسابقه خانگی تراکتور و گل‌گهر سیرجان، کمیته انضباطی به دلیل شعارهای موهن تماشاگران، استفاده از مواد محترقه و مغایرت تعداد بلیت‌های فروخته‌شده با تعداد تماشاگران حاضر، جریمه یک میلیارد تومانی برای باشگاه تراکتور در نظر گرفت. این پرونده با محرومیت چهارماهه خداداد عزیزی و جریمه دو میلیارد تومانی او به دلیل رفتار و الفاظ توهین‌آمیز علیه بازیکن حریف نیز همراه بود و در شهریورماه مورد رسیدگی استیناف قرار گرفت.
تازه‌ترین نمونه نیز به مسابقه تراکتور و استقلال در هفته هشتم لیگ برتر مربوط می‌شود. مطابق رأی منتشرشده در ۲۵ مهر ۱۴۰۵، باشگاه تراکتور بابت مجموعه‌ای از تخلفات شامل شعارهای توهین‌آمیز علیه مقامات رسمی و غیررسمی، پرتاب بطری، استفاده از لیزر و مواد دودزا و آتش‌زا و تخلفات مربوط به بلیت‌فروشی، به پرداخت ۸۰ میلیون تومان جریمه شد.
به این ترتیب، تنها در فاصله مرداد تا مهر امسال، چند پرونده انضباطی مرتبط با رفتار تماشاگران منتسب به تراکتور در مسابقات مختلف ثبت شده است.
تراکتور در جایگاه شاکی؛ از قزوین و یزد تا انزلی
در کنار احکام صادرشده علیه تراکتور، این باشگاه نیز بارها نسبت به توهین به بازیکنان، اعضای تیم و هویت قومی هواداران خود اعتراض کرده است.
باشگاه تراکتور در دی ۱۴۰۴ با ارسال نامه‌ای به مهدی تاج، رئیس فدراسیون فوتبال، مدعی شد که در مسابقات این تیم رفتارهایی از جمله فحاشی سازمان‌یافته، توهین‌های قومیتی و شعارهای تبعیض‌آمیز رخ داده است. تراکتور در این نامه خواستار برخورد با عوامل چنین رفتارهایی و دریافت تضمین رسمی برای اجرای مقررات ضدتبعیض شد و حتی حق عدم حضور در مسابقات را برای خود محفوظ دانست.
این باشگاه در پرونده مسابقه با شمس‌آذر قزوین نیز مدعی شده بود تصاویر قابل شناسایی از تماشاگرانی که شعارهای توهین‌آمیز داده‌اند، در اختیار دارد.
بررسی آرای انضباطی نشان می‌دهد شکایت‌های مرتبط با تراکتور نیز نتایج یکسانی نداشته‌اند. برای نمونه، کمیته استیناف در شهریور ۱۴۰۵ جریمه ۱۱۰ میلیون تومانی شمس‌آذر به دلیل شعارهای موهن تماشاگران این تیم علیه بازیکن تراکتور را تأیید کرد. در مقابل، شکایت تراکتور از پرسپولیس و گل‌گهر بابت توهین هواداران در آبان ۱۴۰۴ به دلیل کافی نبودن مدارک اثبات تخلف رد شد.
در یک پرونده دیگر، کمیته استیناف در ۱۳ بهمن ۱۴۰۴ رأی اولیه علیه تراکتور بابت استفاده از الفاظ موهن در مسابقه با شمس‌آذر را نقض کرد و حکم برائت این باشگاه را صادر کرد. این نکته نشان می‌دهد صرف ثبت یک گزارش انضباطی یا صدور رأی اولیه، لزوماً به معنای اثبات نهایی تخلف نیست.
چرا مجازات‌ها مانع تکرار شعارهای توهین‌آمیز نشده‌اند؟
مرور این پرونده‌ها پرسشی را مطرح می‌کند که پاسخ آن فراتر از اختلاف میان دو باشگاه یا هواداران یک تیم است: چرا با وجود جریمه‌های نقدی، محرومیت تماشاگران و احکام انضباطی متعدد، همچنان در برخی مسابقات شاهد تکرار چنین رفتارهایی هستیم؟
در آرای کمیته انضباطی، بارها به مسئولیت باشگاه‌ها در مدیریت رفتار تماشاگران اشاره شده است. مقررات انضباطی، مسئولیت مشخصی برای باشگاه میزبان در قبال نظم و امنیت ورزشگاه در نظر گرفته و باشگاه‌ها را در برابر رفتار تماشاگران منتسب به خود نیز مسئول می‌شناسد. با این وجود، اعتراض‌های متقابل باشگاه‌ها به شدت یا نحوه اجرای مجازات‌ها نشان می‌دهد مسئله برخورد یکسان با تخلفات مشابه همچنان محل اختلاف است.
در چنین شرایطی باید میان شعارهای اعتراضی و تشویق‌های متعارف با توهین به اشخاص، خانواده بازیکنان یا هویت قومی و زبانی افراد تفاوت قائل شد. همچنین مسئولیت رفتار بخشی از تماشاگران را نمی‌توان به تمام هواداران یک باشگاه تعمیم داد.
حواشی تازه دیدار ملوان و تراکتور در انزلی، صرف‌نظر از نتیجه بررسی‌های احتمالی کمیته انضباطی، بار دیگر همان مسئله قدیمی را مطرح کرده است. تراکتور که در سال‌های اخیر هم موضوع شکایت بابت شعارهای توهین‌آمیز بوده و هم از رفتار هواداران تیم‌های مقابل شکایت کرده، اکنون بار دیگر در مرکز یکی از همین مناقشات قرار گرفته است.
آنچه از بررسی احکام رسمی به دست می‌آید این است که برخورد انضباطی با این تخلفات سابقه‌ای چندساله دارد، اما ادامه صدور احکام مشابه نشان می‌دهد مسئله همچنان حل نشده است؛ موضوعی که مسئولیت رسیدگی به آن بر عهده فدراسیون فوتبال، ارکان انضباطی، برگزارکنندگان مسابقات و باشگاه‌هاست.