توصیه به خلاص‌کردن خودرو برای کاهش مصرف سوخت، ریشه در فناوری موتورهای قدیمی دارد. در خودروهای مجهز به کاربراتور، کنترل ورود سوخت به موتور به دقت سیستم‌های انژکتوری امروزی نبود.
شاید هنوز هم این توصیه را شنیده باشید که برای صرفه‌جویی در مصرف بنزین، هنگام حرکت در سرازیری خودرو را خلاص کنید. اما این روش که ریشه در فناوری خودروهای قدیمی دارد، در خودروهای انژکتوری امروزی نه‌تنها لزوماً مصرف سوخت را کاهش نمی‌دهد، بلکه می‌تواند کنترل خودرو را نیز دشوارتر کند. در بسیاری از خودروهای مدرن، برداشتن پا از روی پدال گاز در حالی که خودرو در دنده قرار دارد، باعث قطع کامل پاشش سوخت می‌شود.
به گزارش فرارو به نقل از اتو نکست، برای درک بهتر این موضوع کافی است یک آزمایش ساده انجام دهید. در جاده‌ای خلوت، خودرو را در دنده مناسب به سرعت ثابت ۸۰ کیلومتر بر ساعت برسانید و سپس بدون فشردن کلاچ، پای خود را به‌آرامی از روی پدال گاز بردارید. اگر کامپیوتر سفری خودرو روی نمایش مصرف لحظه‌ای تنظیم شده باشد، عدد مصرف سوخت به صفر می‌رسد و تا زمانی که دور موتور از محدوده مشخصی پایین‌تر نیامده، همان‌جا باقی می‌ماند.
حالا کلاچ را فشار دهید یا گیربکس را در حالت خلاص قرار دهید. عدد مصرف سوخت دوباره مقداری هرچند اندک را نشان خواهد داد.
دلیل این تفاوت به نحوه عملکرد موتورهای انژکتوری بازمی‌گردد. در خودروهای مدرن، وقتی راننده پای خود را از روی پدال گاز برمی‌دارد و خودرو همچنان در دنده است، سامانه مدیریت موتور می‌تواند تزریق سوخت را به‌طور کامل متوقف کند. در این وضعیت، چرخ‌ها از طریق گیربکس موتور را به گردش درمی‌آورند و موتور بدون دریافت سوخت به چرخیدن ادامه می‌دهد.
اما در حالت خلاص، ارتباط موتور با چرخ‌ها قطع می‌شود و موتور برای روشن‌ماندن باید همچنان سوخت مصرف کند.
قطع سوخت هنگام کاهش سرعت چگونه کار می‌کند؟
این قابلیت در خودروهای انژکتوری با عنوان «قطع سوخت هنگام کاهش سرعت» شناخته می‌شود. این سامانه یک ترفند اقتصادی یا ویژگی اختصاصی برخی خودروهای گران‌قیمت نیست، بلکه در بسیاری از موتورهای بنزینی و دیزلی مجهز به سیستم تزریق الکترونیکی وجود دارد.
فعال‌شدن این قابلیت به برقرار بودن چند شرط بستگی دارد: پدال گاز باید کاملاً رها شده باشد، موتور به دمای کاری رسیده باشد، خودرو در دنده قرار داشته باشد و دور موتور نیز بالاتر از محدوده دور آرام باشد. این محدوده معمولاً در بسیاری از خودروها حدود ۱۲۰۰ تا ۱۵۰۰ دور در دقیقه است، هرچند مقدار دقیق آن به طراحی و تنظیمات سازنده بستگی دارد.
هنگامی که این شرایط برقرار باشد، واحد کنترل الکترونیکی موتور یا ECU دستور توقف پاشش سوخت را به انژکتورها می‌دهد. در نتیجه، موتور بدون دریافت سوخت و با نیرویی که از چرخ‌ها و از مسیر گیربکس منتقل می‌شود، به گردش ادامه می‌دهد.
با کاهش سرعت خودرو و پایین‌آمدن دور موتور به محدوده نزدیک دور آرام، سیستم دوباره تزریق سوخت را آغاز می‌کند تا موتور خاموش نشود. همچنین با فشردن دوباره پدال گاز، سوخت‌رسانی از سر گرفته می‌شود و خودرو برای شتاب‌گیری آماده خواهد بود.
بنابراین، نمایش عدد صفر روی کامپیوتر سفری در این شرایط صرفاً یک خطای محاسباتی نیست؛ بلکه نشان‌دهنده توقف واقعی تزریق سوخت است.
چرا خودرو در حالت خلاص همچنان بنزین مصرف می‌کند؟
وقتی راننده کلاچ را فشار می‌دهد یا دنده را خلاص می‌کند، ارتباط میان موتور و چرخ‌ها از بین می‌رود. در این حالت، موتور دیگر از حرکت خودرو برای چرخیدن استفاده نمی‌کند و باید به‌تنهایی روشن بماند.
واحد کنترل موتور برای جلوگیری از خاموش‌شدن، مقدار مشخصی سوخت تزریق می‌کند تا موتور در دور آرام به کار خود ادامه دهد. این سوخت برای غلبه بر اصطکاک داخلی موتور و تأمین انرژی مورد نیاز تجهیزات وابسته، از جمله دینام و پمپ آب، مصرف می‌شود.
یک موتور بنزینی یا دیزلی گرم معمولی در حالت درجا ممکن است حدود نیم تا یک لیتر سوخت در ساعت مصرف کند. این مقدار در موتورهای بزرگ‌تر یا زمانی که موتور هنوز سرد است، می‌تواند بیشتر باشد.
البته مصرف سوخت در یک بازه کوتاه بسیار ناچیز است. برای مثال، اگر خودرو ۳۰ ثانیه در حالت خلاص حرکت کند و موتور در هر ساعت ۰.۷ لیتر سوخت مصرف کند، مقدار سوخت مصرف‌شده در این مدت حدود شش میلی‌لیتر خواهد بود.
این میزان به‌تنهایی رقم قابل‌توجهی نیست، اما نکته اصلی تفاوت میان دو وضعیت است: در حالت دنده و با فعال‌بودن سیستم قطع سوخت، تزریق سوخت متوقف می‌شود؛ در حالی که در حالت خلاص، موتور برای روشن‌ماندن همچنان سوخت مصرف می‌کند.
چرا توصیه به خلاص‌کردن خودرو در سرازیری قدیمی شده است؟
در بسیاری از این خودروها، حتی زمانی که راننده پای خود را از روی پدال گاز برمی‌داشت، سوخت همچنان وارد موتور می‌شد. به همین دلیل، خلاص‌کردن خودرو در برخی شرایط می‌توانست از نظر مصرف سوخت مزیت داشته باشد.
اما با گسترش سیستم‌های تزریق الکترونیکی و توسعه واحدهای کنترل موتور، این وضعیت تغییر کرده است. خودروهای انژکتوری جدید می‌توانند هنگام کاهش سرعت و در شرایط مشخص، پاشش سوخت را کاملاً متوقف کنند. به همین دلیل، روش قدیمی خلاص‌کردن خودرو در سرازیری دیگر راهکار مناسبی برای کاهش مصرف سوخت محسوب نمی‌شود.
در واقع، فناوری خودروها تغییر کرده، اما برخی توصیه‌های قدیمی رانندگی همچنان میان رانندگان تکرار می‌شوند.
ترمز موتوری؛ مزیت دیگری که با خلاص‌کردن خودرو از دست می‌رود
موضوع تنها به مصرف سوخت محدود نمی‌شود. زمانی که خودرو در دنده قرار دارد و راننده پای خود را از روی پدال گاز برمی‌دارد، مقاومت داخلی موتور از طریق گیربکس به چرخ‌ها منتقل می‌شود و به کاهش سرعت خودرو کمک می‌کند. این پدیده با عنوان «ترمز موتوری» شناخته می‌شود.
در این وضعیت، بخشی از انرژی حرکتی خودرو صرف چرخاندن موتور و غلبه بر تلفات داخلی آن می‌شود. در نتیجه، خودرو بدون نیاز به استفاده مداوم از ترمزهای چرخ، سرعت خود را کاهش می‌دهد.
این ویژگی به‌خصوص در سرازیری‌های طولانی اهمیت دارد. اگر راننده خودرو را خلاص کند، موتور دیگر از طریق چرخ‌ها به حرکت درنمی‌آید و خودرو می‌تواند سرعت بیشتری بگیرد. در چنین شرایطی، راننده ناچار خواهد بود بیشتر از ترمز پایی استفاده کند که ممکن است در سرازیری‌های طولانی باعث افزایش دمای ترمزها و کاهش کارایی آن‌ها شود.
علاوه بر این، باقی‌ماندن خودرو در دنده مناسب به راننده امکان می‌دهد در صورت نیاز سریع‌تر شتاب بگیرد و واکنش مناسبی به شرایط پیش‌بینی‌نشده نشان دهد. در حالت خلاص، برای بازگشت نیروی موتور باید ابتدا دنده مناسب انتخاب شود.
در سرازیری با چه دنده‌ای حرکت کنیم؟
در خودروهای انژکتوری امروزی، حرکت در سرازیری با دنده مناسب معمولاً هم از نظر مصرف سوخت به‌صرفه‌تر است و هم کنترل بیشتری در اختیار راننده قرار می‌دهد.
انتخاب دنده باید به‌گونه‌ای باشد که خودرو در محدوده سرعت ایمن باقی بماند و راننده مجبور به ترمزگیری مداوم و شدید نشود. در سرازیری‌های طولانی، استفاده از ترمز موتوری می‌تواند فشار واردشده به سیستم ترمز را کاهش دهد.
البته باید توجه داشت که شرایط عملکرد سیستم قطع سوخت در همه خودروها یکسان نیست و به نوع موتور، دمای آن، دور موتور و تنظیمات سازنده بستگی دارد. بنابراین، بهترین راهکار آن است که راننده ضمن رعایت توصیه‌های دفترچه راهنمای خودرو، از خلاص‌کردن آن هنگام پایین‌آمدن از سرازیری خودداری کند.
در مجموع، برخلاف تصور رایج، در بسیاری از خودروهای انژکتوری مدرن، نگه‌داشتن خودرو در دنده و برداشتن پا از روی پدال گاز می‌تواند مصرف سوخت را به صفر برساند؛ در حالی که خلاص‌کردن خودرو باعث می‌شود موتور برای روشن‌ماندن همچنان سوخت مصرف کند.