گسترش انتقادها به گزارش نیویورکتایمز درباره سدهای ایران، نویسنده ایرانیالاصل و سخنگوی این روزنامه را به واکنش واداشت. واکنشی که هرچند عقبنشینی از مسئولیت...
اقتصادآنلاین: گسترش انتقادها به گزارش نیویورکتایمز درباره سدهای ایران، نویسنده ایرانیالاصل و سخنگوی این روزنامه را به واکنش واداشت. واکنشی که هرچند عقبنشینی از مسئولیت گزارش بود اما همچنان ابهامها زیادی را بدون پاسخ میگذارد.
گروه سیاسی؛ گزارش نیویورکتایمز آنقدر در فضای داخلی و خارجی جنجال به پا کرده که حالا این روزنامه ناچار به توضیح درباره محتوای آن شده است. با افزایش انتقادها، هم سخنگوی این روزنامه و هم یکی از نویسندگان گزارش به دفاع از کار خود برخاستهاند؛ دفاعی که اگرچه بر مخالفت با حمله به زیرساختهای غیرنظامی تأکید دارد، به پرسشهای اصلی درباره شواهد و استدلالهای گزارش پایان نمیدهد.
گزارش چه میگفت؟
گزارش نیویورکتایمز به بررسی گسترش شبکه سدها، خطوط انتقال آب و تونلها در ایران پرداخت؛ پروژههایی که به اعتقاد برخی کارشناسان محیطزیست، در شماری از مناطق توجیه اقتصادی و زیستمحیطی روشنی نداشتهاند.
صنم ماحوزی و اریکا سولومون، نویسندگان گزارش با استناد به تحلیلهای جغرافیایی و اظهارات هفت کارشناس حوزه آب و مسائل نظامی، مدعی شدند که بخشی از زیرساختهای آبی ایران ممکن است برای پشتیبانی از تأسیسات نظامی و شهرهای موشکی زیرزمینی نیز مورد استفاده قرار گرفته یا اساساً با چنین ملاحظاتی طراحی شده باشند.
یکی از مبانی اصلی این فرضیه، همپوشانی جغرافیایی محل احداث برخی سدها با مناطقی بود که در حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به تأسیسات موشکی ایران هدف قرار گرفتند.
نیما شکری، پژوهشگر امنیت آب در دانشگاه فناوری هامبورگ، که تیم تحقیقاتی او دستکم ۵۳۳ سد در ایران را بررسی کرده بود، از جمله کارشناسان مورد استناد گزارش بود. او به شباهت میان نقشه پراکندگی سدها و محل حملات هوایی اشاره کرده بود.
اعتراض کارشناسان؛ همجواری، دلیل رابطه نیست
با انتشار گزارش، شماری از کارشناسانی که نام یا تحقیقاتشان در آن مورد استناد قرار گرفته بود، به نحوه بازتاب دیدگاههایشان اعتراض کردند.
صادق الحسینی، اقتصاددان با انتشار پشتی در شبکه ایکس نوشت: «از نقشه ۵۳۳ سد در مقاله گفته میشود در حالیکه فقط ۶۵ عدد این سدها توربین دارند و نیروگاههای برقآبی هستند و برق تولید میکنند! اول مشخص کنید کدام سدهای مورد ادعایتان اصلا نیروگاه دارند! بعید است حتی بدانید!»
کاوه مدنی، رئیس مؤسسه آب، محیطزیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل و از کارشناسان مورد اشاره در گزارش، در واکنش به آن نوشت: «حدس و گمان مدرک نیست؛ نزدیکی جغرافیایی نیز رابطه علت و معلولی ایجاد نمیکند.»
او همچنین تأکید کرد که اظهاراتش در گفتوگو با نیویورکتایمز اساساً درباره ارتباط سدها و موشکها نبوده است. مدنی این روایت را تقلیلگرایانه و جنجالآفرین توصیف کرد و هشدار داد که چنین رویکردی میتواند پیامدهای خطرناکی برای زیرساختهای غیرنظامی آب داشته باشد.
نیما شکری نیز در توضیحی جداگانه تلاش کرد مرز میان یافتههای پژوهشی خود و برداشت ارائهشده از آن را روشن کند. به گفته او، نزدیکی سدها به اهداف نظامی نه دلیل مشخصی برای چرایی احداث آنهاست و نه حمله به این زیرساختها را توجیه میکند. او تصریح کرد که با هرگونه حمله به سدها و زیرساختهای غیرنظامی آب مخالف است؛ زیرساختهایی که نقش حیاتی در تأمین آب، کشاورزی و تولید برق دارند.
امیر آغاکوچک، کارشناس منابع آب دانشگاه کالیفرنیا، ارواین نیز با حمایت از موضع شکری تأکید کرد که زیرساختهای آبی، فارغ از موقعیت جغرافیایی یا اهمیت احتمالی راهبردیشان، باید از حملات نظامی مصون بمانند.
واکنش تهران؛ اتهام زمینهسازی برای حمله
در داخل ایران نیز گزارش با واکنش تند مقامهای سیاسی روبهرو شد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، ادعاهای مطرحشده را بیاساس خواند و با اشاره به تجربه جنگ عراق در سال ۲۰۰۳، نسبت به تکرار روایتسازیهای رسانهای برای توجیه اقدامات نظامی هشدار داد.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، نیز با کنایه به منطق مطرحشده در گزارش نوشت اگر نزدیکی سدهای ایران به تأسیسات موشکی آنها را در دسته اهداف دوگانه قرار میدهد، باید همین منطق درباره سدها، بنادر و نیروگاههای نزدیک پایگاههای آمریکا و اسرائیل نیز اعمال شود.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، نیز این ادعاها را بخشی از تلاش برای ایجاد بهانههای امنیتی و تبلیغاتی بهمنظور توجیه حمله به زیرساختهای حیاتی ایران دانست.
در همین حال، انتشار گزارش در شرایطی صورت گرفت که خبر سفر اخیر رئیس موساد، رومن گافمن، به واشنگتن و دیدار او با جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، برای گفتوگو درباره ایران نیز منتشر شده بود. این سفر که رسانههایی از جمله اکسیوس به آن پرداخته بودند، بر حساسیت فضای سیاسی و امنیتی پیرامون گزارش نیویورکتایمز افزوده است؛ هرچند مدرکی دال بر ارتباط میان این دیدار و تهیه گزارش منتشر نشده است.
دفاع نیویورکتایمز؛ گزارش را منصفانه نقد کنید
در واکنش به گسترش انتقادها، نیکول تیلور، سخنگوی نیویورکتایمز، بیانیهای رسمی منتشر کرد و گفت این گزارش بهدرستی به تحقیقات و تحلیلهای هفت کارشناس بینالمللی درباره محیطزیست ایران و حضور نظامی در این کشور استناد کرده است.
او همچنین تأکید کرد که هدف روزنامهنگاران این رسانه، ارائه تصویری عمیقتر از سرمایهگذاریهای زیرساختی ایران و پیامدهای حملات آمریکا و اسرائیل بر غیرنظامیان بوده است. تیلور در پایان هشدار داد که معرفی یک گزارش مستقل روزنامهنگارانه بهعنوان زمینهساز خشونت، اقدامی خطرناک است.
صنم ماحوزی نیز با بازنشر این بیانیه در شبکه ایکس، از حملات گسترده به گزارش انتقاد کرد و مدعی شد که بخشی از واکنشها ناشی از سوءبرداشت از پیام اصلی مقاله است. او تأکید کرد که نه خودش و نه گزارش منتشرشده، حمله به سدها یا دیگر زیرساختها را تأیید یا توجیه نمیکنند و از نقد دقیق و سازنده استقبال میکند.
با این حال، دفاع نیویورکتایمز هنوز به پرسش اصلی منتقدان پاسخ نداده است: آیا همپوشانی جغرافیایی میان سدها و تأسیسات نظامی، برای طرح فرضیهای درباره اهداف احداث این زیرساختها کافی است؟
در واقع، اختلاف بر سر این گزارش صرفاً به مخالفت با حمله به زیرساختهای غیرنظامی محدود نمیشود؛ بلکه به مسئولیت رسانهها در تفکیک دادههای قابل اثبات از فرضیههای امنیتی نیز بازمیگردد. در شرایطی که زیرساختهای حیاتی ایران در معرض تهدید نظامی قرار دارند، انتشار چنین فرضیههایی بدون شواهد روشن و قابل راستیآزمایی میتواند حساسیتهایی فراتر از یک مناقشه رسانهای ایجاد کند. از همین رو، تأکید نویسندگان بر مخالفت با حمله به سدها، اگرچه موضعی روشن است، جای پاسخگویی درباره استحکام شواهد و دقت در بازتاب دیدگاه کارشناسان را نمیگیرد.
