فرسودگی اتصالات، کشیدگی سیم یا کاهش ضخامت لنت‌ها مهم‌ترین عوامل اختلال در عملکرد ترمز دستی هستند که بی‌توجهی به آن‌ها خطرات ایمنی دارد
شل شدن ترمز دستی یا آزاد نشدن آن، از مشکلاتی است که می‌تواند هم ایمنی خودرو را هنگام پارک کردن به خطر بیندازد و هم باعث آسیب به مجموعه ترمز شود. گاهی راننده برای ثابت نگه داشتن خودرو مجبور است اهرم ترمز دستی را بیش از حد بالا بکشد؛ در شرایطی دیگر نیز با وجود پایین آوردن اهرم، چرخ‌های عقب همچنان درگیر می‌مانند. شناخت علت این دو وضعیت، نخستین قدم برای برطرف کردن درست مشکل است.
چرا ترمز دستی شل می‌شود؟
در خودروهایی که ترمز دستی مکانیکی دارند، نیروی اهرم از طریق سیم‌ها و اتصالات به ترمز چرخ‌های عقب منتقل می‌شود. با گذشت زمان، کشیدگی سیم ترمز، فرسودگی قطعات یا خارج شدن اتصالات از محل خود می‌تواند عملکرد این مجموعه را مختل کند. در چنین شرایطی، اهرم هنگام کشیدن بیش از اندازه بالا می‌آید، اما نیروی کافی برای ثابت نگه داشتن خودرو ایجاد نمی‌کند.
تمام شدن یا کاهش ضخامت لنت‌ها و کفشک‌های ترمز عقب نیز ممکن است فاصله میان سطح اصطکاکی و قطعات ترمز را افزایش دهد و باعث بلندتر شدن دامنه حرکت اهرم شود. البته میزان حرکت استاندارد اهرم در خودروهای مختلف یکسان نیست و نمی‌توان تعداد مشخصی از دندانه‌ها یا کلیک‌ها را برای همه مدل‌ها در نظر گرفت. تنظیم ترمز دستی باید مطابق دستورالعمل سازنده و پس از بررسی سلامت قطعات انجام شود.
علت گیر کردن و آزاد نشدن ترمز دستی چیست؟
یکی از دلایل رایج گیر کردن ترمز دستی، زنگ‌زدگی یا خوردگی سیم آن است. این اتفاق به‌ویژه زمانی رخ می‌دهد که روکش محافظ سیم آسیب دیده باشد و رطوبت و آلودگی به داخل آن نفوذ کند. در نتیجه، سیم هنگام کشیدن یا آزاد کردن اهرم به‌راحتی حرکت نمی‌کند. یخ‌زدگی در هوای سرد نیز می‌تواند حرکت سیم را مختل کند.
گاهی ایراد از خود سیم نیست و قطعات متحرک مجموعه ترمز، فنرهای برگشت یا اهرم‌های متصل به کالیپر و کفشک‌ها دچار خوردگی، شکستگی یا گیرپاژ شده‌اند. در خودروهایی که ترمز دستی در کالیپر عقب تعبیه شده است، گیر کردن مکانیسم داخلی کالیپر نیز می‌تواند مانع آزاد شدن کامل ترمز شود.
چگونه مشکل ترمز دستی را برطرف کنیم؟
اگر اهرم ترمز دستی بیش از حد بالا می‌آید، ابتدا باید سیم‌ها، اتصالات، لنت‌ها یا کفشک‌های عقب و مکانیسم تنظیم بررسی شوند. در صورت سالم بودن قطعات، ممکن است تنظیم مجدد مجموعه مشکل را برطرف کند؛ اما اگر سیم کش آمده، رشته‌های آن آسیب دیده یا قطعات داخلی فرسوده شده باشند، تعویض قطعه معیوب ضروری است. سفت کردن بی‌دلیل مهره تنظیم، بدون بررسی ترمزهای عقب، می‌تواند باعث تماس دائمی لنت یا کفشک با سطح ترمز و داغ شدن چرخ‌ها شود.
اگر ترمز دستی آزاد نمی‌شود، نباید با حرکت دادن خودرو و فشار آوردن به موتور، چرخ‌های قفل‌شده را به حرکت وادار کرد. در چنین وضعیتی، بررسی سیم، فنرهای برگشت و مکانیسم ترمز عقب ضروری است. همچنین اگر پس از آزاد کردن ترمز، خودرو به‌سختی حرکت می‌کند یا از چرخ عقب بوی سوختگی و حرارت غیرعادی احساس می‌شود، ادامه رانندگی می‌تواند به لنت، دیسک یا کاسه ترمز آسیب بزند. خودرو باید در اولین فرصت و با رعایت ایمنی به تعمیرگاه منتقل شود.
در خودروهای مجهز به ترمز دستی برقی نیز روشن ماندن چراغ هشدار یا عمل نکردن ترمز می‌تواند به ایراد موتورهای الکتریکی، سیم‌کشی، حسگرها یا واحد کنترل مربوط باشد. عیب‌یابی این سیستم به تجهیزات تخصصی نیاز دارد و نباید روش‌های تنظیم ترمز دستی مکانیکی برای آن به کار گرفته شود. در هر دو نوع سیستم، عملکرد صحیح ترمز دستی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا این مجموعه برای ثابت نگه داشتن خودرو در حالت توقف طراحی شده و اختلال در آن می‌تواند خطر حرکت ناخواسته خودرو را به همراه داشته باشد.
