یک تهیه کننده و مدیر رسانه ای با اشاره به صحنه های وایرال شده از سریال «یل» بیان کرد که گاهی هنرمندان تصور می کنند عبور از خطوط قرمز فرهنگی، شجاعت هنری است در حالیکه این چنین نیست.
سیدعباس فاطمی تهیه کننده و مدیر رسانه ای درباره استفاده از صحنههای وایرالشونده در برخی تولیدات شبکه نمایش خانگی مثل «یل» به خبرنگار مهر بیان کرد: به نظرم مشکل عمیق تر از این امر است که یک تهیه کننده یا گروه فیلمساز از سر عمد یک سکانس چند ثانیه ای را در کار داشته باشد تا با مشاهده مخاطبان، مورد نقد و جنجال و دوقطبی سازی قرار بگیرند و لاجرم در شبکه های اجتماعی و فضای مجازی پر بیننده شده و سود مادی بیشتری نصیب گروه شود.
وی اضافه کرد: البته این نظر می تواند بخشی از موضوع باشد ولی موضوع اصلی این نیست. دیده شدن برخی صحنههای تابوشکنانه در آثار نمایشی امروز به ویژه در تئاتر و سینمای خانگی، لزوماً از سر علاقه به نوآوری و تلاش برای بیشتر دیده شدن (وایرالشدن) نبوده و نیست؛ باید ریشه این اتفاق را در نوعی نگرانی و عدم اطمینان سازندگان نسبت به قدرت اثرگذاری اثر جستوجو کرد.
نمایش صحنه آغوش «یل» یا در آغوش گرفتن دختر به بهانه بستن دهان او تحت تاثیر چه بود؟
این تهیه کننده درباره این سکانس ها اظهار کرد: نمایش در آغوش گرفتن زن و مرد در سریال «یل» و یا بغل کردن بازبگر دختر به بهانه بستن دهان و ممانعت از فریاد زدن او در سریالی دیگر و حتی موارد دیگر به یک باره بهوجود نیامده و همه تحت تاثیر عملکرد گذشته مسئولان و متولیان امر رخ داده است. از طرفی وقتی کارگردان یا فیلمنامهنویس به ظرفیتهای دراماتیک اثرش اطمینان کافی ندارد، ممکن است به سراغ عناصری برود که بهواسطه حساسیتهای فرهنگی و اجتماعی جامعه، توجه مخاطب را جلب کند. در چنین شرایطی، یک صحنه نامتعارف ممکن است بتواند به ابزار جبران ضعفهای روایت تبدیل شود؛ ابزاری برای ایجاد کنجکاوی و برانگیختن واکنش هیجانی برای جذب مخاطب جدید و حفظ مخاطب قبلی.
فاطمی اضافه کرد: در واقع، گاهی مخاطب بهجای آنکه به دلیل کیفیت داستان، شخصیتپردازی یا غنای محتوایی یک اثر را دنبال کند، به واسطه مواجهه با صحنهای غیرمتعارف درگیر آن میشود. اینجاست که حاشیه بر متن غلبه میکند و جذابیت ناشی از شکستن یک محدودیت، جای جذابیت هنری و روایی اثر را میگیرد. از طرفی هر صحنهای که در آن هنجارهای رایج جامعه زیر سوال می رود، الزاماً یک تابوشکنی محسوب نمیشود و باید میان شکستن یک تابوی واقعی و استفاده نمایشی از حساسیتهای فرهنگی مخاطب تفاوت قائل شد.
وی با اشاره به تغییر روش ها در بازنمایی روابط عنوان کرد: پیش از این هنرمندان با شیوههای مختلفی به بازنمایی غیرمستقیم برخی روابط و موقعیتها میپرداختند؛ گاهی با حذف تصویر، گاهی با استفاده از نشانههای صوتی، گاهی با نمایش غیرمستقیم یک موقعیت یا عبور دوربین از کنار یک اتفاق و یا از نگاه دیگر شخصیت ها و یا با حرکت به سمت نفر مقابل و فید شدن تصویر، فیلمساز بدون نمایش صریح موقعیت، حس آن برخورد را به خوبی به ذهن مخاطب منتقل می کرد. بنابراین، اصل پرداختن به این موقعیتها موضوع تازهای نیست. آنچه تغییر کردهاست، کم کاری و دم دستی تر کردن انعکاس این نوع رابطه است که با صراحت بیشتر در نمایش انجام می گیرد. البته این نوع عمل را ایستادگی در برابر ضوابط نمایشی و محدودیتهای فرهنگی می دانند.
گاهی هنرمندان ما جسارت در هنر را با عبور از خطوط قرمز فرهنگی یکسان میدانند
این مدیر رسانه ای در بخش دیگری از صحبتهایش تصریح کرد: به اعتقاد من، مسئله اصلی این است که گاهی هنرمندان ما جسارت در هنر را با عبور از خطوط قرمز فرهنگی یکسان میدانند. شجاعت هنری زمانی معنا پیدا میکند که فیلمساز به سراغ موضوعات دشوار، مسائل مغفولمانده، آسیبهای اجتماعی و پیچیدگیهای مسائل انسانی برود و آنها را با نگاهی عمیق، مسئولانه و خلاقانه روایت کند. گاهی تصور میشود اگر در کنار نمایش تلخیها و آسیبهای اجتماعی، برخی رفتارهای نامتعارف به تصویر کشیده شوند، این اثر به واقعگرایی نزدیکتر می شود اما واقعگرایی صرفاً به معنای نمایش هر آن چیزی نیست که در جامعه اتفاق میافتد. هنر، انتخاب و اولویتبندی دارد. فیلمساز باید بتواند تشخیص دهد کدام موقعیت در خدمت روایت، شخصیتپردازی و پیشبرد مفهوم اثر است و کدام موقعیت صرفاً برای تحریک کنجکاوی مخاطب به داستان.
وی با اشاره به رواج این صحنه ها در سریال های شبکه نمایش خانگی عنوان کرد: صحنه های عاطفی و احساسی نباید به نحوی ارائه شود که احساس اروتیک بودن و سوء استفاده از موقعیت جنسی زن برای مخاطب پیش بیاید. ضمن اینکه هنرمند وظیفه دارد به مقررات عمومی و سنت های اجتماعی جامعه خود احترام بگذارد. وقتی میتوان یک موقعیت عاطفی یا خانوادگی را با زبان هنر و تصویر، میزانسن، نشانهگذاری و روایت غیرمستقیم به مخاطب منتقل کرد، چه ضرورت دراماتیکی برای نمایش صریح آن موقعیت وجود دارد؟ آیا این انتخاب به فهم بهتر داستان کمک میکند یا قرار است ما شاهد بازگشت نوعی نگاه ابزاری سخیف به زن برای جذب مخاطب و یا افزایش جذابیت کلی اثر باشیم؟
فاطمی تصریح کرد: فیلمنامه های ضعیف و فاقد جذابیت های حرفهای و داستانهای دم دستی وقتی نتواند مخاطب را درگیر کند با ایجاد صحنه های خاص به سراغ مخاطب میرود. معتقد هستم باید میان نوآوری، جسارت هنری و هنجارشکنی نمایشی مرزبندی قائل شد. هر امر نامتعارفی الزاماً خلاقانه نیست و هر عبور از یک محدودیت نیز نشانه شجاعت هنرمند محسوب نمیشود. گاهی هنر واقعی در این است که فیلمساز بتواند بدون تکیه بر شوکآفرینی و جلب توجههای مقطعی، مخاطب را با قدرت داستان، عمق شخصیتها و کیفیت روایت خود همراه کند.
تهیه کننده ای که از توقیف اثرش استقبال کرد
وی با اشاره به سواستفاده تبلیغاتی از عنوان توقیف برای سازندگان آثار در کشور عنوان کرد: در مواردی شاهد بودیم تهیه کننده ای از توقیف اثرش استقبال کردهاست و بعد از رفع توقیف از فروش بیشتر اثر متاثر از توقیف در محافل خصوصی با خرسندی سخن می گفت.
این تهیه کننده در ادامه درباره صحنه های مختلف از استعمال مواد و کشیدن سیگار تا نمایش دیگر ناهنجاری ها برای نوجوانان عنوان کرد: قطعا نمایش این صحنه ها جز در مواردی که به دنبال بیان آسیب های اجتماعی و ریشه یابی انحرافات و در جهت نکوهش سبک زندگی ناسالم باشد به ارکان جامعه و خانواده و به ویژه کودکان و نوجوانان آسیب می زند. نظام مدیریت بر رسانه های صوتی و تصویری باید به دور از افراط و تفریط، به طور قاطع و بدون لکنت ضوابط و مقررات را برای جامعه هدف (تهیه کنندگان، کارگردانان، طراحان صحنه و لباس و گریم و به ویژه فیلمنامه نویسان) تبیین کند و در مسیر تولید از تصویب تا مراحل مختلف ساخت، نظارت کافی داشته و اگر بعد از همه مراحل خطایی سر زد به هیج وجه نباید از مقررات عقب نشینی کرد.
وی در پایان گفت: این مدل مدیریت ما را مقایسه کنید با مدیریت های پلتفرم های غربی در اعمال سیاست هایشان. آنجا که اگر به ظلم و جفا نام سردار دلها و سرداران و شهیدان ما و مقاومت را ممنوع کرده باشند کمترین تساهل و تسامح را مجاز نمی دانند. ضمن حذف قاطعانه پست و محتوا، به صاحب پیج اخطار می دهند و در صورت تکرار فعالیت، او را محدود و سپس صفحه را از دسترس خارج می کنند. همین برخورد را در مسائل انتظامی و امنیتی هم می بینید. باید در موارد فرهنگی درست تصمیم گیری و قاطع عمل کرد
