عصرایران- زخم معده و زخم دوازدهه از مشکلات دستگاه گوارش هستند که در اثر آسیب به لایه محافظ مخاط و ایجاد زخم در دیواره داخلی این اندام ها شکل می گیرند. عفونت باکتری هلیکوباکتر پیلوری و مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن و آسپرین از مهم ترین علت های این عارضه هستند.
بعضی افراد هیچ علامتی ندارند، اما در برخی دیگر درد بالای شکم و ناراحتی های گوارشی ظاهر می شود. شناخت نشانه ها می تواند به تشخیص زودهنگام و جلوگیری از عوارض کمک کند.
درد یا سوزش در ناحیه بالای شکم، میان ناف و استخوان جناغ، از علائم رایج زخم پپتیک است. این درد ممکن است حالت رفت و برگشتی داشته باشد و در بعضی افراد هنگام خالی بودن معده یا شب ها تشدید شود. با این حال، ارتباط درد با غذا خوردن در همه بیماران یکسان نیست و این علامت به تنهایی زخم را اثبات نمی کند.
برخی افراد مبتلا به زخم معده یا دوازدهه دچار تهوع می شوند. این علامت اختصاصی نیست و ممکن است در مشکلات گوارشی دیگری نیز دیده شود. تهوع مداوم یا همراه با درد شکم باید بررسی شود.
استفراغ می تواند در بعضی بیماران رخ دهد، به ویژه اگر زخم موجب التهاب یا انسداد مسیر خروجی معده شده باشد. استفراغ مکرر یا ناتوانی در نگه داشتن مایعات نیازمند ارزیابی سریع پزشکی است. وجود خون روشن یا مواد شبیه تفاله قهوه در استفراغ، نشانه احتمالی خونریزی گوارشی و یک وضعیت اورژانسی است.
مدفوع سیاه، براق و قیری ممکن است نشانه خونریزی از زخم معده یا دوازدهه باشد. خونریزی گوارشی گاهی با استفراغ خونی، سرگیجه، ضعف یا غش همراه می شود. در چنین شرایطی باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد؛ حتی اگر درد شکم خفیف باشد یا وجود نداشته باشد.
درد ناشی از دستگاه گوارش گاهی در قسمت بالای شکم یا پشت استخوان جناغ احساس می شود. با این حال، درد قفسه سینه را نباید بدون بررسی به زخم معده نسبت داد. درد یا فشار جدید در قفسه سینه، به ویژه همراه با تنگی نفس، تعریق سرد یا انتشار درد به بازو، فک یا پشت، نیازمند ارزیابی فوری از نظر بیماری قلبی است.
بعضی افراد احساس نفخ، پری یا ناراحتی پس از غذا خوردن دارند. این علائم ممکن است همراه زخم پپتیک دیده شوند، اما علت های متعددی دارند و به تنهایی نشانه قابل اعتمادی برای تشخیص زخم نیستند.
درد و ناراحتی پس از غذا خوردن ممکن است باعث شود فرد کمتر غذا بخورد. در نتیجه، کاهش وزن ناخواسته ممکن است رخ دهد. کاهش وزن بی دلیل، به ویژه اگر با استفراغ مکرر یا احساس سیری زودرس همراه باشد، باید توسط پزشک بررسی شود.
در برخی افراد، درد زخم زمانی که معده خالی است ظاهر می شود و پس از غذا خوردن برای مدتی کاهش می یابد. این الگو بیشتر در بعضی موارد زخم دوازدهه گزارش می شود، اما در همه بیماران وجود ندارد و برای تشخیص کافی نیست.
گاهی درد ناشی از زخم به پشت احساس می شود، اما این حالت معمول نیست و می تواند دلایل دیگری نیز داشته باشد. درد شدید و مداوم شکم که به پشت انتشار پیدا می کند، به ویژه اگر با استفراغ همراه باشد، نیازمند بررسی فوری است؛ زیرا مشکلات دیگری مانند التهاب لوزالمعده نیز ممکن است چنین علائمی ایجاد کنند.
آروغ زدن ممکن است همراه با سوءهاضمه یا نفخ رخ دهد، اما علامت اختصاصی زخم معده نیست. اگر این مشکل به طور مداوم تکرار می شود یا با درد بالای شکم، استفراغ، کاهش وزن یا مشکل در بلع همراه است، بهتر است علت آن بررسی شود.
پزشک با بررسی علائم، سابقه مصرف داروها و عوامل خطر تصمیم می گیرد که چه آزمایش هایی لازم است. برای شناسایی هلیکوباکتر پیلوری ممکن است از آزمایش تنفسی، آزمایش مدفوع یا روش های دیگر استفاده شود. در برخی بیماران نیز آندوسکوپی برای مشاهده مستقیم زخم و بررسی علت علائم ضرورت دارد.
درمان به علت زخم بستگی دارد و ممکن است شامل داروهای کاهنده اسید معده و در صورت وجود هلیکوباکتر پیلوری، ترکیبی از آنتی بیوتیک ها و داروهای دیگر باشد. درمان باید طبق نظر پزشک انجام شود و در صورت تجویز درمان عفونت، تکمیل دوره دارویی اهمیت دارد.
درد مکرر بالای شکم، تهوع مداوم، کاهش اشتها یا کاهش وزن ناخواسته نیازمند بررسی پزشکی است. استفراغ خونی، مدفوع سیاه و قیری، غش یا ضعف شدید می تواند نشانه خونریزی گوارشی باشد و به مراجعه فوری به اورژانس نیاز دارد.
از مصرف خودسرانه ایبوپروفن، ناپروکسن یا آسپرین برای تسکین درد خودداری کنید؛ البته اگر آسپرین یا داروی دیگری برای بیماری قلبی یا عروقی تجویز شده است، بدون مشورت پزشک آن را قطع نکنید. برای تشخیص علت علائم و انتخاب درمان مناسب با پزشک مشورت کنید.