دانشمندان سازمان ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA) و ناسا امروز اعلام کردند شرایط جوی غیرمعمول باعث شد حفره اوزون قطب جنوب در سال ۲۰۲۶ به ابعادی بسیار بزرگ‌تر از حد معمول برسد. با وجود این، آن‌ها تأکید کردند لایه محافظ اوزون همچنان طبق پیش‌بینی‌ها تا اواخر قرن جاری روند بهبودی خود را ادامه خواهد داد.
بر اساس تحلیل میانگین مساحت فصلی توسط دانشمندان ناسا و سازمان ملی اقیانوسی و جوی آمریکا، حفره اوزون سال ۲۰۲۶ تحت تأثیر گردباد قطبی قدرتمند به هفتمین حفره بزرگ ثبت‌شده طی ۴۸ سال گذشته تبدیل شد. با وجود این، دانشمندان خاطرنشان کردند اگر میزان مواد شیمیایی تخریب‌کننده اوزون به کمک همکاری‌های بین‌المللی کاهش پیدا نمی‌کرد، وسعت این حفره باز هم بیشتر می‌شد.
در دوره اوج تخریب اوزون، از ۷ سپتامبر تا ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶، میانگین وسعت این حفره به حدود ۲۵ میلیون کیلومتر مربع رسید؛ مساحتی که بیش از دو برابر خاک ایالات متحده محسوب می‌شود. دانشمندان به‌طور مداوم میزان اوزون موجود در استراتوسفر را بررسی می‌کنند، زیرا این لایه مانند ضدآفتاب طبیعی زمین عمل کرده و از موجودات زنده در برابر تابش‌های زیان‌آور خورشید محافظت می‌کند. این نوع اوزون با اوزون موجود در سطح زمین تفاوت دارد؛ اوزون سطحی یک آلاینده هوا محسوب می‌شود که معمولاً در نتیجه فعالیت‌های انسانی به وجود می‌آید.
پل نیومن، دانشمند ارشد دانشگاه مریلند و مسئول باسابقه گروه پژوهشی اوزون ناسا در مرکز پروازهای فضایی گادرد، گفت:
در سال‌های اخیر، حفره اوزون هر سال دیرتر از زمان معمول شکل می‌گیرد که نشان‌دهنده روند ترمیم لایه اوزون است. با این حال، گردباد قطبی به‌شدت قدرتمند امسال باعث طولانی‌تر شدن روند تخریب اوزون در قطب جنوب شد و اجازه داد این حفره به ابعادی برسد که طی یک دهه گذشته مشاهده نکرده بودیم.
بیشترین وسعت حفره اوزون در سال جاری، در تاریخ ۱۸ سپتامبر ثبت شد و به ۲۷.۱ میلیون کیلومتر مربع رسید. این میزان حدود ۹۰ درصد از بزرگ‌ترین حفره اوزون ثبت‌شده در تاریخ مشاهدات است که در ۹ سپتامبر سال ۲۰۰۰ به وجود آمده بود.
پل نیومن در ادامه گفت:
حفره اوزون سال ۲۰۲۶ ابعاد بزرگی دارد، اما اگر مواد تخریب‌کننده اوزون به اندازه اوج ثبت‌شده در سال ۲۰۰۰ در جو زمین وجود داشتند، مساحت این حفره بین ۳.۵ تا ۵.۲ میلیون کیلومتر مربع بیشتر می‌شد.
فرایند کاهش اوزون با انتشار ترکیبات ساخته دست بشر که حاوی کلر و برم هستند، آغاز می‌شود. جریان‌های هوا این گازها را به سمت استراتوسفر منتقل می‌کنند؛ جایی که تابش فرابنفش خورشید باعث تجزیه آن‌ها می‌شود. سپس اتم‌های آزادشده کلر و برم با ذرات موجود در ابرهای استراتوسفری قطب جنوب واکنش می‌دهند و شرایط لازم برای نابودی اوزون را فراهم می‌کنند.
گردباد قطبی استراتوسفری نیز که جریانی فصلی از باد در اطراف قطب جنوب به شمار می‌رود، نقش مهمی در این فرایند دارد. این جریان هوایی، هوای بسیار سرد موردنیاز برای تشکیل ابرهای استراتوسفری قطبی را در منطقه محصور نگه می‌دارد.
دانشمندان چگونه حفره اوزون را اندازه‌گیری و رصد می‌کنند؟
شدت کاهش اوزون در حفره امسال به اندازه نمونه‌های رکوردشکنی که ۱۰ یا ۲۰ سال پیش مشاهده شده بودند، نرسید. دانشمندان سازمان ملی اقیانوسی و جوی آمریکا با استفاده از ابزارهای نصب‌شده روی بالن‌های هواشناسی در رصدخانه پایه جوی قطب جنوب و همچنین دستگاه نوری طیف‌سنج اوزون دابسون، میزان اوزون را اندازه‌گیری کردند.
نتایج نشان داد غلظت اوزون در بالای قطب جنوب در تاریخ ۱۷ اکتبر به کمترین میزان سالانه خود، یعنی ۱۰۵ واحد دابسون، رسید. واحد دابسون معیار استاندارد و رایج برای اندازه‌گیری غلظت اوزون محسوب می‌شود. ۱۰۰ واحد دابسون نشان‌دهنده ستونی از اوزون با ضخامت یک میلی‌متر است.
از سال ۱۹۷۹ تاکنون، ماهواره‌ها نیز نقش مهمی در بررسی وضعیت سلامت لایه اوزون ایفا کرده‌اند. ابزارهای نصب‌شده روی ماهواره آئورا ناسا، ماهواره‌های NOAA-20 و NOAA-21 و ماهواره مشارکت ملی مدار قطبی سوئومی که به‌صورت مشترک توسط ناسا و سازمان ملی اقیانوسی و جوی آمریکا اداره می‌شود، در پایش سالانه اوزون مشارکت داشته‌اند.
دانشمندان ناسا و سازمان ملی اقیانوسی و جوی آمریکا اعلام کردند بررسی‌های مستمر نشان می‌دهد محدودیت‌های تعیین‌شده در پروتکل مونترال سال ۱۹۸۷ همچنان عامل اصلی بهبود بلندمدت لایه اوزون استراتوسفر هستند.