شانه کردن موها می‌تواند به درمان طاسی کمک کند؟ یک فناوری جدید موسوم به دیتنگل با ترکیب تحریک الکتریکی و انتقال مواد ژنتیکی به فولیکول‌های مو، توانسته در آزمایش روی موش‌ها طی یک ماه تقریباً تمام موهای ازدست‌رفته را بازگرداند؛ دستاوردی که اگر در مطالعات انسانی نیز تأیید شود، می‌تواند مسیر تازه‌ای برای درمان ریزش مو باز کند.
به گزارش سلامت نیوز به نقل از Advanced Healthcare Materials، حدود ۳۵۰۰ سال پیش، مصریان باستان برای مقابله با ریزش مو از ترکیبی گیاهی حاوی چربی اسب آبی و تمساح استفاده می‌کردند. مشخص نیست این روش تا چه اندازه مؤثر بوده است؛ اما از آن زمان تاکنون، روش‌های متعددی برای درمان ریزش مو توسعه یافته‌اند که با وجود داروهای تأییدشده، درمان‌های بازساختی و جراحی‌های مختلف، همچنان نتایج محدودی داشته‌اند.
اکنون یک شانه برقی جدید در آزمایش روی موش‌ها نتایج چشمگیری نشان داده است؛ این دستگاه توانسته در مدت یک ماه تقریباً تمام موهای ازدست‌رفته موش‌ها را بازگرداند و حتی عملکرد بهتری نسبت به درمان متداول ماینوکسیدیل داشته باشد.
این دستگاه که «دیتنگل» (Detangle) نام دارد، توسط گروهی از پژوهشگران چینی طراحی شده است. فناوری آن بر پایه تحریک الکتریکی است و با کمک میدان الکتریکی، مواد ژنتیکی درمانی را به عمق فولیکول‌های مو منتقل می‌کند تا ضمن تحریک رشد مجدد مو، برخی از عوامل زیستی مؤثر در ریزش مو را نیز هدف قرار دهد.
در صورت موفقیت این روش در آزمایش‌های انسانی، می‌تواند تحول مهمی در درمان آلوپسی آندروژنتیک ایجاد کند؛ نوعی ریزش مو که به عوامل ژنتیکی و هورمونی وابسته است و بیش از ۱.۵ میلیارد نفر در سراسر جهان را تحت تأثیر قرار داده است. در این بیماری، فولیکول‌های مو به‌تدریج کوچک می‌شوند، تارهای مو نازک‌تر می‌شوند و در نهایت رشد مو در نواحی درگیر متوقف می‌شود.
پژوهشگران در مقاله خود توضیح داده‌اند که درمان‌های دارویی فعلی آلوپسی آندروژنتیک با محدودیت‌هایی روبه‌رو هستند؛ داروهای خوراکی ممکن است عوارض جانبی سیستمیک ایجاد کنند و اثربخشی داروهای موضعی نیز به دلیل دشواری انتقال مواد مؤثر به عمق پوست محدود است. به همین دلیل، آن‌ها سامانه زیست‌الکترونیکی شانه‌مانندی طراحی کرده‌اند که امکان انتقال مواد درمانی را هنگام شانه کردن روزانه مو فراهم می‌کند.
شانه برقی چگونه عمل می‌کند؟
دیتنگل یک سامانه زیست‌الکترونیکی به شکل شانه است که دو عملکرد اصلی دارد: تحریک فولیکول‌های مو با میدان الکتریکی و انتقال مستقیم مواد درمانی به سلول‌های فولیکولی.
برخلاف شانه‌های معمولی، دندانه‌های این دستگاه به الکترودهایی با ارتفاع‌های متفاوت مجهز شده‌اند و ماژول‌هایی برای نگهداری مواد درمانی در آن تعبیه شده است. این طراحی به ایجاد میدان الکتریکی متمرکز در اطراف فولیکول‌های مو کمک می‌کند؛ در نتیجه، مواد درمانی برخلاف داروهای موضعی معمول، برای رسیدن به بافت‌های عمقی پوست صرفاً به جذب طبیعی از سطح پوست وابسته نیستند.
این دستگاه با ایجاد میدان الکتریکی، نفوذپذیری غشای سلول‌ها را افزایش می‌دهد و ورود مواد درمانی از محیط خارج سلول به داخل آن را آسان‌تر می‌کند.
به این ترتیب، تحریک الکتریکی بخشی از موانع زیستی را که معمولاً مانع رسیدن داروها و مواد ژنتیکی به لایه‌های عمیق‌تر پوست می‌شوند، پشت سر می‌گذارد. پژوهشگران توانسته‌اند با این روش، مواد درمانی را به سلول‌های فولیکول مو در عمق تقریبی ۶۶۰ میکرومتری سطح پوست برسانند.
به گفته محققان، الکترودهای تعبیه‌شده در دندانه‌های شانه، میدان الکتریکی تقویت‌شده‌ای ایجاد می‌کنند که می‌تواند تا حدود ۹ برابر عمیق‌تر از روش‌های متداول استفاده از مواد موضعی به نواحی فولیکولی نفوذ کند.
با این حال، رساندن مواد درمانی به فولیکول‌ها تنها بخشی از چالش پژوهشگران بود. آن‌ها باید فرایندهای زیستی مسئول ریزش مو را نیز هدف قرار می‌دادند.
مقابله با سازوکارهای زیستی ریزش مو
آلوپسی آندروژنتیک ارتباط نزدیکی با هورمون دی‌هیدروتستوسترون (DHT) دارد. این هورمون از تستوسترون و با کمک آنزیمی به نام ۵-آلفا ردوکتاز نوع ۲ تولید می‌شود.
DHT می‌تواند به‌تدریج باعث کوچک شدن فولیکول‌های موی مستعد شود. در نتیجه، فولیکول‌ها موهایی نازک‌تر و کوتاه‌تر تولید می‌کنند و در نهایت ممکن است تولید موهای قابل مشاهده در آن‌ها متوقف شود.
برای مقابله با این فرایند، دستگاه دیتنگل دو نوع مداخله ژنتیکی را به‌طور هم‌زمان به فولیکول‌های مو منتقل می‌کند.
روش نخست، استفاده از یک پلاسمید DNA است که دستورالعمل تولید پروتئینی به نام فاکتور رشد اندوتلیال عروقی A یا VEGF-A را در اختیار سلول‌ها قرار می‌دهد. این پروتئین به تشکیل رگ‌های خونی جدید کمک می‌کند.
پژوهشگران از این روش برای افزایش رشد عروق خونی در اطراف فولیکول‌های مو استفاده کردند تا شرایط مناسب‌تری برای بازسازی و رشد مجدد مو فراهم شود.
روش دوم، استفاده از RNA مداخله‌گر کوچک (siRNA) است که برای کاهش تولید آنزیم مسئول ساخت DHT طراحی شده است. این ماده با مداخله در فرایند تولید آنزیم، تلاش می‌کند ساخت DHT را محدود کند و یکی از عوامل هورمونی مؤثر در کوچک شدن فولیکول‌ها را مهار کند.
این دو روش در کنار یکدیگر، دو جنبه متفاوت از بازسازی مو را هدف قرار می‌دهند: افزایش رشد عروق خونی در اطراف فولیکول‌ها و کاهش فعالیت هورمونی مؤثر در تحلیل رفتن آن‌ها.
علاوه بر این، تحریک الکتریکی به هماهنگ شدن فعالیت فولیکول‌های مو نیز کمک می‌کند. پژوهشگران دریافتند که مجموع این تأثیرات می‌تواند بر نحوه پردازش انرژی و عملکرد سلول‌ها اثر بگذارد و شرایط را برای بازسازی مو بهبود دهد.
بازگشت تقریباً تمام موهای ازدست‌رفته موش‌ها در یک ماه
پژوهشگران برای ارزیابی عملکرد دیتنگل، آن را روی موش‌هایی آزمایش کردند که به‌صورت تجربی به آلوپسی آندروژنتیک مبتلا شده بودند.
در این آزمایش، نواحی درگیر موش‌ها هر سه روز یک‌بار با دستگاه شانه شدند و روند بازگشت موها به مدت یک ماه مورد بررسی قرار گرفت.
نتایج نشان داد نواحی طاس‌شده تقریباً ۱۰۰ درصد موهای خود را بازیابی کردند؛ به‌طوری‌که تشخیص نواحی درمان‌شده از پوست اطراف که دچار ریزش مو نشده بود، دشوار شد.
برای مقایسه، گروه دیگری از موش‌ها با ماینوکسیدیل معمولی درمان شدند. پژوهشگران روزانه ۰.۲ میلی‌لیتر از این دارو را برای آن‌ها استفاده کردند؛ اما میزان بازگشت مو در این گروه تنها به حدود ۷۰ درصد سطح طبیعی رسید.
به گفته پژوهشگران، این فناوری علاوه بر درمان ریزش مو، می‌تواند به‌عنوان روشی ایمن و مؤثر برای انتقال مواد ژنتیکی و سایر عوامل درمانی به بافت‌های عمقی پوست در حوزه بیماری‌های پوستی نیز مورد استفاده قرار گیرد.
آیا شانه برقی می‌تواند درمان طاسی را متحول کند؟
اهمیت این پژوهش در آن است که دستگاه دیتنگل صرفاً یک ماده محرک رشد مو را به پوست منتقل نمی‌کند؛ بلکه تحریک الکتریکی، انتقال مؤثرتر مواد ژنتیکی و دو مداخله درمانی برای مقابله با عوامل زیستی مؤثر در ریزش مو را با یکدیگر ترکیب کرده است.
یکی از مزیت‌های احتمالی این فناوری، امکان استفاده از آن در برنامه روزمره مراقبت از مو است؛ به‌طوری‌که افراد بتوانند هنگام شانه کردن موها، مواد درمانی را نیز به فولیکول‌ها منتقل کنند.
کاربردهای احتمالی این فناوری به درمان ریزش مو محدود نمی‌شود. همین روش انتقال مواد می‌تواند در آینده برای رساندن مواد ژنتیکی و سایر ترکیبات درمانی به لایه‌های عمیق پوست و مقابله با برخی بیماری‌های پوستی نیز مورد بررسی قرار گیرد.
با این حال، باید توجه داشت که نتایج تقریباً کامل این پژوهش در موش‌ها به دست آمده است، نه انسان‌ها. فولیکول‌های موی انسان، الگوهای حساسیت هورمونی و واکنش بدن به درمان می‌توانند تفاوت‌های قابل‌توجهی با مدل‌های حیوانی داشته باشند.
بنابراین، پژوهشگران باید در مطالعات بعدی مشخص کنند که آیا این دستگاه در انسان نیز می‌تواند نتایج مشابهی ایجاد کند یا خیر. همچنین تعیین دفعات و دوز مناسب استفاده و بررسی ایمنی بلندمدت آن ضروری است.
این مطالعه یک اثبات اولیه امیدوارکننده برای فناوری جدید انتقال مواد درمانی به فولیکول‌های مو محسوب می‌شود؛ اما هنوز نمی‌توان آن را درمان قطعی طاسی یا روشی آماده برای استفاده بالینی دانست.