رمان «تیرک‌ها چهارگوش بودند» نوشته لوران سِیه، از یک مسابقه تاریخی فوتبال آغاز می‌شود، اما خیلی زود از زمین بازی فاصله می‌گیرد و به زندگی نوجوانی می‌رسد که در میان جدایی والدینش قرار دارد.
به گزارش خبرنگار مهر، در نگاه نخست، «تیرک‌ها چهارگوش بودند» از مجموعه «دست خدا»، رمانی درباره فوتبال به نظر می‌رسد؛ داستانی که در شب فینال جام باشگاه‌های اروپا در سال ۱۹۷۶ میان دو تیم سن‌اتین و بایرن مونیخ جریان دارد. مسابقه‌ای که در ورزشگاه همپدن پارک گلاسگو برگزار شد و نتیجه آن، با دو بار برخورد توپ به تیرک دروازه سن‌اتین، در حافظه فوتبال‌دوستان فرانسوی ماندگار شد.
اما لوران سِیه، نویسنده فرانسوی، از همان صفحات نخست نشان می‌دهد که قرار نیست صرفاً گزارشگر یک مسابقه باشد. فوتبال در این رمان نقطه شروعی است برای ورود به دنیای درونی یک نوجوان؛ دنیایی که در آن خاطرات، ترس‌ها، امیدها و بحران‌های خانوادگی، هم‌زمان با لحظه‌های حساس بازی پیش می‌روند.
راوی داستان، نیکلا لاروش، نوجوانی سیزده‌سال‌ونیمه است که زندگی‌اش با جدایی والدین و ورود نامادری به خانه دستخوش تغییر شده است. او در شرایطی قرار گرفته که دیگر نمی‌تواند خانواده را به شکل پیشین تجربه کند و احساس تنهایی، بیش از هر چیز بر زندگی‌اش سایه انداخته است. در چنین موقعیتی، سن‌اتین برای او فقط یک تیم فوتبال نیست؛ تیمی است که می‌تواند به جای خالی تعلق و همراهی پاسخ دهد.
سن‌اتین؛ خانواده‌ای در دل مستطیل سبز
برای نیکلا، علاقه به سن‌اتین از جنس یک سرگرمی ساده نیست. او با این تیم زندگی می‌کند، شکست‌ها و پیروزی‌هایش را جدی می‌گیرد و در لحظه‌های دشوار به آن پناه می‌برد. وقتی روابط خانوادگی از تعادل خارج شده و خانه دیگر فضای امن گذشته را ندارد، فوتبال به جهانی تبدیل می‌شود که هنوز می‌توان در آن به چیزی دل بست.
نویسنده از همین پیوند میان فوتبال و زندگی شخصی، برای ساختن شخصیت اصلی داستان استفاده می‌کند. نیکلا در جریان تماشای مسابقه، فقط نگران نتیجه بازی نیست؛ هر حرکت بازیکنان و هر موقعیت حساس، با احساسات و تجربه‌های شخصی او گره می‌خورد. به این ترتیب، مسابقه‌ای که میلیون‌ها نفر آن را به‌عنوان یک رویداد ورزشی به خاطر سپرده‌اند، برای او معنایی کاملاً شخصی پیدا می‌کند.
این نگاه، فوتبال را از جایگاه یک موضوع مستقل بیرون می‌آورد و آن را به بخشی از تجربه زیسته شخصیت تبدیل می‌کند. زمین بازی، در واقع امتداد زندگی نیکلاست؛ جایی که امید و ناامیدی، پیروزی و شکست و انتظار و اضطراب، شکل دیگری از همان اتفاق‌هایی هستند که در خانه و روابط خانوادگی او جریان دارند.
نود دقیقه برای روایت سال‌ها تنهایی
یکی از ویژگی‌های قابل توجه رمان، ساختار روایی آن است. لوران سِیه توانسته نود دقیقه یک مسابقه فوتبال را به بستری برای روایت بخش مهمی از زندگی یک نوجوان تبدیل کند. زمان بازی پیش می‌رود، اما ذهن نیکلا در همان محدوده باقی نمی‌ماند؛ خاطرات گذشته، اتفاق‌های خانوادگی و احساساتی که در زندگی روزمره فرصت بروز پیدا نکرده‌اند، در خلال مسابقه به سطح می‌آیند.
در این ساختار، گذشته و حال به‌صورت پیوسته در هم تنیده می‌شوند. لحظه‌ای از بازی می‌تواند خاطره‌ای را زنده کند و اتفاقی در زندگی خانوادگی، معنای تازه‌ای به یک موقعیت ورزشی ببخشد. نویسنده از این رفت‌وبرگشت‌ها استفاده می‌کند تا نشان دهد آنچه در ظاهر یک شب فوتبالی است، برای نیکلا به تجربه‌ای فراتر از تماشای مسابقه تبدیل شده است.
اهمیت این شیوه روایت در آن است که خواننده برای همراه شدن با داستان، لزوماً نباید از هواداران فوتبال باشد یا جزئیات مسابقه سن‌اتین و بایرن مونیخ را بداند. مسئله اصلی، سرنوشت نوجوانی است که می‌خواهد در میان تغییرات ناخواسته زندگی، جایگاه خود را پیدا کند. فوتبال فقط زبان مشترکی است که نویسنده از طریق آن، احساسات و بحران‌های شخصیت را به تصویر می‌کشد.
تیرک‌هایی که از مرز زمین عبور کردند
عنوان کتاب به یکی از ماندگارترین لحظه‌های آن مسابقه بازمی‌گردد؛ برخورد توپ به تیرک دروازه سن‌اتین. این اتفاق در حافظه جمعی فوتبال فرانسه جایگاهی ویژه پیدا کرد و به نمادی از حسرت و ناکامی بدل شد. برای هواداران سن‌اتین، آن دو برخورد فقط دو موقعیت از دست‌رفته نبود؛ خاطره‌ای بود که سال‌ها بعد نیز با حسرت به یاد آورده می‌شد.
اما در رمان، این خاطره تاریخی تنها بهانه‌ای برای بازسازی یک مسابقه نیست. «تیرک‌ها چهارگوش بودند» از همین لحظه ورزشی استفاده می‌کند تا درباره تجربه شکست، انتظار و مواجهه با واقعیت حرف بزند. گاهی آنچه در ذهن انسان باقی می‌ماند، نه فقط نتیجه نهایی، بلکه لحظه‌ای است که می‌توانست مسیر اتفاق‌ها را تغییر دهد.
در زندگی نیکلا نیز چنین لحظه‌هایی وجود دارد؛ موقعیت‌هایی که او نمی‌تواند آنها را کنترل کند، اما ناچار است با پیامدهایشان کنار بیاید. از این منظر، مسابقه فوتبال و زندگی خانوادگی او در یک نقطه به هم می‌رسند: هر دو با امیدهایی همراه‌اند که ممکن است به نتیجه دلخواه نرسند.
سکوتی که بعد از پایان بازی باقی می‌ماند
در بخشی از کتاب، راوی پس از پایان مسابقه از لحظه‌ای می‌گوید که همراه دوستش، گیوم، به پشت دراز کشیده‌اند و سقف اتاق را نگاه می‌کنند. لبخندی محو و مبهوت بر چهره‌شان نشسته است؛ گویی چیزی فراتر از یک مسابقه را تجربه کرده‌اند. او در ادامه به سکوت پس از بازی اشاره می‌کند؛ سکوتی که بخشی از خود بازی است.
این تصویر، از لحظه‌هایی است که فضای عاطفی رمان را آشکار می‌کند. فوتبال گاهی چنان با زندگی هوادار پیوند می‌خورد که پایان مسابقه، پایان احساسات و هیجان‌ها نیست. آنچه باقی می‌ماند، سکوتی است که در آن می‌توان به اتفاق‌های گذشته فکر کرد و معنای تجربه‌ای را که پشت سر گذاشته‌ایم، دوباره سنجید.
نویسنده با چنین صحنه‌هایی نشان می‌دهد که تجربه فوتبال فقط در هیجان لحظه‌ای خلاصه نمی‌شود. گاهی یک مسابقه می‌تواند به خاطره‌ای مشترک تبدیل شود؛ خاطره‌ای که دو نفر را به هم نزدیک می‌کند و برای مدتی، تنهایی و آشفتگی جهان بیرون را به حاشیه می‌راند.
لوران سِیه بیش از هر چیز به‌خاطر نوشته‌هایش در حوزه ورزش، به‌ویژه فوتبال، شناخته می‌شود. در آثار او، فوتبال اغلب از چارچوب یک رویداد ورزشی فراتر می‌رود و به فرصتی برای پرداختن به هویت فردی، روابط انسانی و تجربه‌های اجتماعی تبدیل می‌شود. در این نگاه، ورزش فقط موضوع روایت نیست؛ بستری است که شخصیت‌ها در آن خودشان و جهان پیرامونشان را بهتر می‌شناسند.
«تیرک‌ها چهارگوش بودند» نخستین رمان این نویسنده است که در سال ۲۰۱۰ منتشر شد. سِیه در این اثر، به‌جای آنکه مسیر معمول یک داستان ورزشی را دنبال کند، مسابقه‌ای شناخته‌شده را با روایت زندگی نوجوانی تنها پیوند می‌زند. نتیجه، داستانی است که هم به فضای فوتبال وفادار می‌ماند و هم از ظرفیت‌های ادبیات برای پرداختن به مسائل انسانی استفاده می‌کند.
در این رمان، عشق به فوتبال در کنار عشق، ایمان، رنج و نیاز به تعلق قرار می‌گیرد. نیکلا در مواجهه با تغییرات زندگی، به چیزی نیاز دارد که بتواند به آن تکیه کند؛ چیزی که در جهان متزلزل او همچنان معنا داشته باشد. سن‌اتین برای او چنین جایگاهی پیدا می‌کند، هرچند این دلبستگی نیز نمی‌تواند همه دشواری‌های زندگی را از میان ببرد.
کتاب«تیرک‌ها چهارگوش بودند» نوشته لوران سِیه با ترجمه ابوالفضل الله‌دادی در 144صفحه از سوی انتشارات افق منتشر شده است.