یک بلوک شهری در پراگ قرار است با معماری رنگارنگ، فضای سبز مرکزی و سطوح نفوذپذیر بیشتر، ارتباط تازه‌ای میان ساختمان‌ها و شهر ایجاد کند.
دفتر معماری پرتغالی OODA طرحی برای بازآفرینی یک بلوک شهری در پراگ، پایتخت جمهوری چک، ارائه کرده است. پروژه کودانسکا ۱۴۴۱ (Kodaňská 1441) مجموعه‌ای چندمنظوره با واحدهای مسکونی، فضاهای تجاری، مسکن اجتماعی و میدان مرکزی سرسبز است که با مسیرهای پیاده، فضای جمعی و راهکارهای مدیریت آب باران، ارتباط ساختمان‌ها با محیط شهری را تقویت می‌کند. (ArchDaily)
این طرح با هدف افزایش دسترسی‌پذیری فضای شهری، توسعه جابه‌جایی سبز و گسترش فضاهای عمومی شکل گرفته است. معماران با ایجاد گذرگاه‌هایی در بلوک موجود و طراحی حیاطی سبز در مرکز مجموعه، تلاش می‌کنند ارتباط میان ساختمان و بافت اطراف را بهبود دهند. طراحی منظر نیز با افزایش ۲۱٫۵ درصدی سطوح نفوذپذیر حیاط، امکان نفوذ آب باران به زمین را بیشتر می‌کند.
حجمی که با برش‌های معماری به شهر راه می‌دهد
معماران حجم اصلی مجموعه را به بلوک‌های مسکونی تقسیم کرده‌اند و در مرکز آن فضایی خالی با فرمی ارگانیک در نظر گرفته‌اند. این گشودگی، علاوه بر ایجاد ارتباط بصری و شهری میان بخش‌های مختلف، به بهبود تهویه طبیعی و ورود نور کمک می‌کند.
حجم ساختمان به‌تدریج به سمت فضای خالی مرکزی ارتفاع کمتری پیدا می‌کند و تراس‌هایی پلکانی به وجود می‌آورد. این تغییر ارتفاع، گذار میان ساختمان و حیاط را نرم‌تر می‌کند و امکان استفاده از فضاهای بیرونی را افزایش می‌دهد.
نمای بیرونی مجموعه با ترازوی رنگارنگ در طیف‌های صورتی، کرم، سبز، طلایی و آبی پوشیده می‌شود. در مقابل، نمای رو به حیاط هندسه و مصالح متفاوتی دارد تا فضای داخلی مجموعه هویت مستقلی پیدا کند.
بالکن‌ها، ایوانک‌ها، سایه‌بان‌ها، گلدان‌ها و عناصر سایه‌انداز نیز به تنوع نما کمک می‌کنند. این جزئیات در کنار رنگ‌های متفاوت، از یکنواختی حجم بزرگ ساختمان می‌کاهند و به آن ظاهری پویاتر می‌دهند.
میدان مرکزی؛ فضایی برای زندگی جمعی
میدان مرکزی بخش مهمی از طرح بازآفرینی این بلوک شهری را تشکیل می‌دهد. معماران این فضا را به مجموعه‌ای از میدانچه‌ها، باغ‌ها، زمین‌های بازی، محل‌های نشستن و مسیرهای پیاده تقسیم کرده‌اند تا ساکنان بتوانند در محیطی سبز و آرام وقت بگذرانند.
در مرکز مجموعه، میدانگاهی برای ساکنان و زمین بازی کودکان قرار دارد. مسیر دسترسی به این بخش از گذرگاهی کنترل‌شده می‌گذرد که در طول روز باز است و شب‌ها بسته می‌شود. به این ترتیب، پروژه میان دسترسی عمومی و حفظ حریم خصوصی ساکنان تعادل برقرار می‌کند.
طراحی کاشت نیز از الگویی شعاعی پیروی می‌کند. در این الگو، ۸۰ درصد پوشش گیاهی را کاشت‌های ساختاری و ۲۰ درصد را گیاهان شاخص و تأکیدی تشکیل می‌دهند. این ترکیب به طراحان کمک می‌کند میان شکل کلی فضای سبز و تنوع بصری گیاهان تعادل برقرار کنند.
مدیریت آب باران در طراحی فضای سبز
در پروژه کودانسکا ۱۴۴۱، فضای سبز فقط نقش زیبایی‌شناختی ندارد و بخشی از سامانه مدیریت آب مجموعه را تشکیل می‌دهد. معماران از باغ‌های نفوذی، سطوح نفوذپذیر، سامانه‌های جمع‌آوری آب و بام‌های زیست‌پالایشی استفاده می‌کنند تا آب باران بهتر مدیریت شود.
این راهکارها به نفوذ آب در خاک کمک می‌کنند و رواناب سطحی را کاهش می‌دهند. طراحان همچنین در نظر دارند در مرحله دوم پروژه، سطوح نفوذپذیر بیشتری اضافه کنند تا ظرفیت جذب آب باران افزایش یابد.
چنین رویکردی در شهرهای متراکم اهمیت دارد؛ زیرا سطوح سخت و غیرقابل‌نفوذ می‌توانند جریان رواناب را افزایش دهند و فشار بیشتری بر شبکه جمع‌آوری آب شهری وارد کنند.
ترکیب مسکن اجتماعی، خانه و فضای تجاری
برنامه‌ریزی مجموعه به‌گونه‌ای انجام شده است که واحدهای تجاری در امتداد پیرامون بلوک قرار بگیرند و واحدهای مسکونی طبقه همکف رو به حیاط داخلی باشند. این چیدمان، فعالیت‌های شهری را در لبه‌های مجموعه نگه می‌دارد و فضای داخلی آرام‌تری برای ساکنان ایجاد می‌کند.
مسکن اجتماعی در گوشه بلوک قرار دارد و با وجود پیروی از شبکه هندسی کلی مجموعه، بیان معماری متفاوتی دارد. نمای بتنی نمایان، سطوح صاف و آج‌دار و گوشه‌ای تراش‌خورده، ظاهر این بخش را از سایر ساختمان‌ها متمایز می‌کند.
در بخش تراش‌خورده، فضاهای اشتراکی و باغ‌های اجتماعی قرار دارند تا ساکنان فرصت بیشتری برای تعامل با یکدیگر داشته باشند. به این ترتیب، پروژه علاوه بر تأمین فضاهای مسکونی و تجاری، به ایجاد محیطی برای زندگی جمعی نیز توجه می‌کند.
گذرگاه‌های مجموعه در طول روز امکان عبور و ارتباط با بافت اطراف را فراهم می‌کنند؛ اما در شب دسترسی عمومی به آن‌ها محدود می‌شود. این ویژگی، مفهوم نفوذپذیری شهری را با نیازهای امنیتی و حریم خصوصی ساکنان پیوند می‌دهد.
پروژه کودانسکا ۱۴۴۱ نمونه‌ای از رویکردهای جدید بازآفرینی شهری است که در آن معماری، فضای عمومی، مسکن اجتماعی و مدیریت منابع طبیعی را در قالب یک طرح واحد کنار هم قرار می‌دهند. OODA با ایجاد حیاطی سبز در دل بلوک و باز کردن مسیرهای ارتباطی تازه، می‌کوشد محیطی بسازد که هم به نیازهای روزمره ساکنان پاسخ دهد و هم رابطه شهر با طبیعت را تقویت کند.