ترامپ در برابر جنگی که نه توان پیروزی در آن را دارد و نه هزینه ادامهاش را میپذیرد، بهدنبال راه فراری آبرومندانه است؛ توافقی پرحفره که آتش جنگ را موقتاً خاموش میکند، اما بحران ایران و آمریکا را حلنشده باقی میگذارد.
ترامپ میان ازسرگیری جنگی پرهزینه و توافقی که شکست راهبرد نظامی آمریکا را آشکار میکند، به دنبال مسیر سومی است؛ عقبنشینی تدریجی، حفظ ظاهری تحریمها و واگذاری میدان اقتصادی به ایران، بدون آنکه واشنگتن رسماً شکست را بپذیرد.
جنگ یا توافق؛ دو گزینه پرهزینه ترامپ
آنطور که فارین پالیسی مینویسد: دونالد ترامپ پس از رد گزینههای نظامی و نپذیرفتن بسته پیشنهادی مذاکرات، همچنان جنگ اقتصادی و محاصره ایران را ادامه میدهد؛ تصمیمی که لزوماً به معنای کنار گذاشتن گزینه نظامی نیست. با این حال، پنجره سیاسی واشنگتن برای ازسرگیری جنگ ممکن است بهسرعت محدود شود. طی سه تا چهار هفته آینده، احتمال تغییر معادلات سیاسی آمریکا و اسرائیل میتواند محاسبات کاخ سفید را دگرگون کند.
اکثریت دموکراتها در کنگره، احتمال برکناری پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا و احتمال پایان نخستوزیری بنیامین نتانیاهو، سه عاملی هستند که قدرت مانور ترامپ را کاهش میدهند. در اسرائیل نیز احتمال تشکیل دولت به رهبری گادی آیزنکوت میتواند به معنای کنار رفتن یکی از اصلیترین حامیان تقابل نظامی با ایران باشد.
صلحی که هزینه سیاسی دارد
اما کاهش احتمال جنگ الزاماً به معنای افزایش شانس توافق نیست. ذخایر اورانیوم غنیشده ۶۰ درصدی ایران، آینده برنامه غنیسازی، آتشبس منطقهای و رفع تحریمها همچنان موانع اصلی مذاکرات هستند. افزون بر این، ترامپ با مسئلهای سیاسی روبهروست؛ هر توافقی که نتواند امتیازات حداکثری مورد ادعای او را تأمین کند، ممکن است بهعنوان اعتراف به شکست جنگ معرفی شود.
وسواس رئیسجمهور آمریکا برای عبور از میراث برجام و بیمیلی تهران به فراهم کردن یک خروجی آبرومندانه برای او، دستیابی به توافق را پیچیدهتر کرده است.
محاصرهای که بهتدریج فرسوده میشود
در چنین شرایطی، سناریوی «پنیر سوئیسی» مطرح میشود؛ وضعیتی که در آن واشنگتن بدون لغو رسمی تحریمها و محاصره، اجرای آنها را بهتدریج تضعیف میکند. در این الگو، آمریکا همچنان مدعی حفظ ساختار فشار اقتصادی خواهد بود، اما کشورهای آسیایی و خاورمیانه بهتدریج تجارت و سرمایهگذاری با ایران را گسترش میدهند.
این سازوکار به تهران امکان میدهد بدون واگذاری ذخایر اورانیوم غنیشده یا پذیرش امتیازات هستهای جدید، از کاهش عملی فشار اقتصادی بهرهمند شود. در مقابل، ترامپ نیز میتواند مدعی حفظ سیاست فشار حداکثری باشد، بیآنکه هزینه ادامه محاصره و خطر جنگی تازه را بپردازد.
همه بازندهاند، اما از بدترین سناریو میگریزند
این وضعیت برای هیچیک از طرفها پیروزی کامل نیست، اما میتواند از کابوسهای بزرگتر جلوگیری کند. ترامپ از توافقی تحقیرآمیز و جنگی فرسایشی فاصله میگیرد؛ ایران از حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به زیرساختهای حیاتی و شریانهای انرژی خود مصون میماند و اسرائیل نیز از شکلگیری آشتی راهبردی میان تهران و واشنگتن جلوگیری میکند؛ البته اظهارات اخیر مقامات سیاسی و نظامی ایران حاکی از آن است که تهران نسخه نه جنگ و نه صلح مدنظر ترامپ را برنخواهد تابید و در صدد تغییر شرایط کنونی برخواهد آمد.
با این حال، این تعادل شکننده ممکن است تا سال ۲۰۲۹ ادامه یابد و رئیسجمهور بعدی آمریکا را میان تشدید دوباره تقابل یا پذیرش واقعیت جدید قرار دهد. انتخاب احتمالی ترامپ نه حاصل یک راهبرد موفق، بلکه نتیجه محاسبه هزینههاست: او ممکن است نه برای پیروزی، بلکه برای فرار از شکست از جنگ خارج شود.
