ساری - مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران گفت: درختان شکسته و افتاده پسماند جنگل نیستند بلکه بخشی از ساختار و فرآیندهای طبیعی این زیست‌بوم به شمار می‌روند.
به گزارش خبرنگار مهر، محمدرضا کنعانی صبح چهارشنبه در نشست حفاظت از جنگل های هیرکانی با اشاره به تجربه بین‌المللی حفاظت از لایه اُزن، این تجربه را نمونه‌ای موفق از پیوند دانش علمی با حکمرانی مؤثر دانست و اظهار کرد: حفاظت از لایه اُزن تنها دستاورد علم نبود، بلکه نتیجه تبدیل یافته‌های علمی به تعهدات اجرایی، اقدامات هماهنگ و نتایج قابل ارزیابی بود.
وی افزود: شناسایی خطر تخریب لایه اُزن به‌تنهایی برای حل این معضل کافی نبود، بلکه پروتکل مونترال توانست شواهد علمی را به چارچوبی عملی برای همکاری و اقدام مشترک تبدیل کند. این روند علاوه بر تحقق هدف اصلی، منافع اقلیمی قابل توجهی نیز به همراه داشت و نشان داد سیاست‌گذاری مؤثر محیط‌زیستی می‌تواند نتایجی فراتر از اهداف اولیه ایجاد کند.
مدیرکل حفاظت محیط‌زیست مازندران در ادامه، با اشاره به مباحث مطرح‌شده درباره طرح جنگلداری نوین و برداشت درختان شکسته و افتاده، موضع این سازمان را بر ضرورت صیانت از کارکردهای طبیعی جنگل استوار دانست و تصریح کرد: درختان شکسته و افتاده پسماند جنگل نیستند، بلکه بخشی از ساختار و فرآیندهای طبیعی این زیست‌بوم به شمار می‌روند.
کنعانی تأکید کرد: هرگونه تصمیم درباره برداشت این درختان باید در چارچوب قوانین و با بررسی ضرورت اقدام و پیامدهای اکولوژیک آن اتخاذ شود؛ چراکه ارزیابی این موضوع صرفاً از منظر اقتصادی نمی‌تواند مبنای کافی برای تصمیم‌گیری درباره منابع طبیعی باشد.
وی در تحلیل اختلاف‌نظرهای موجود درباره جنگلداری نوین بیان کرد: در این بحث باید سه موضوع مرتبط اما متمایز، شامل ضرورت مدیریت جنگل، ضرورت برداشت چوب و ضرورت تأمین مالی حفاظت، از یکدیگر تفکیک شوند.
وی ادامه داد: اگرچه این سه موضوع با هم ارتباط دارند، اما نمی‌توان از ضرورت مدیریت جنگل، ضرورت برداشت چوب را نتیجه گرفت یا تأمین مالی حفاظت را به‌تنهایی دلیلی برای اثبات ضرورت اکولوژیک برداشت دانست.
مدیرکل حفاظت محیط‌زیست مازندران با اشاره به اینکه ارزیابی اعتبار فنی دیدگاه‌های موافق و مخالف در حوزه تخصصی جنگل‌شناسی قرار دارد، گفت: از منظر مدیریتی، پیش از رسیدن به توافق درباره راهکار، باید مشخص شود اختلاف‌نظرها به کدام بخش از فرآیند تصمیم‌گیری مربوط است؛ تعریف مسئله، تشخیص ضرورت مداخله، ارزیابی پیامدها یا انتخاب روش اجرا.
کنعانی در تشریح اصول حکمرانی حفاظت، «عقلانیت مداخله» را یکی از مبانی اصلی تصمیم‌گیری در حوزه محیط‌زیست دانست و اظهار کرد: در حکمرانی حفاظت، مسئله باید تعیین‌کننده راه‌حل باشد، نه اینکه راه‌حلی از پیش انتخاب شود و سپس مسئله بر اساس آن تعریف شود.
وی افزود: مداخله در طبیعت به‌خودی‌خود هدف مدیریت نیست، بلکه یکی از گزینه‌های احتمالی برای دستیابی به اهداف مدیریتی است. بر همین اساس، ابتدا باید مسئله اکولوژیک شناسایی و ضرورت اقدام بررسی شود و سپس گزینه‌های مختلف، از جمله عدم مداخله، مورد ارزیابی قرار گیرند.
مشروعیت تصمیم در گرو شفافیت و پاسخ‌گویی
مدیرکل حفاظت محیط‌زیست مازندران اصل دوم حکمرانی حفاظت را مشروعیت تصمیم عنوان کرد و گفت: اعتبار حکمرانی در حذف اختلاف‌نظرهای علمی نیست، بلکه در توانایی تبدیل شواهد متفاوت و عدم‌قطعیت‌ها به تصمیمی شفاف، محتاطانه و پاسخ‌گوست.
کنعانی با بیان اینکه اختلاف‌نظر علمی بخشی طبیعی از فرآیند تولید دانش است، افزود: مشروعیت تصمیم تنها به پشتوانه علمی آن وابسته نیست، بلکه صلاحیت قانونی، شفافیت فرآیند تصمیم‌گیری، مشارکت ذی‌نفعان، مدیریت تعارض منافع و پاسخ‌گویی نسبت به پیامدها نیز در آن نقش دارند.
وی تصریح کرد: اختیار قانونی نمی‌تواند جایگزین اعتبار علمی شود و در مقابل، اختلاف‌نظر میان متخصصان نیز نباید به عاملی برای کنار گذاشتن مسئولیت تصمیم‌گیری تبدیل شود. در چنین شرایطی، ضروری است هم مبانی علمی تصمیم روشن باشد و هم مسئولیت قانونی و مدیریتی اجرای آن مشخص بماند.
کنعانی در جمع‌بندی مباحث خود، دانش حفاظت و حکمرانی حفاظت را دو مؤلفه مکمل در مدیریت محیط‌زیست دانست و اظهار کرد: دانش حفاظت، پشتوانه عقلانیت تصمیم است و حکمرانی حفاظت، چارچوب مشروعیت و پاسخ‌گویی آن را فراهم می‌کند.
وی توضیح داد: دانش حفاظت به شناسایی مسائل، ارزیابی شواهد و بررسی پیامدهای مداخله یا عدم مداخله کمک می‌کند؛ اما حکمرانی حفاظت مشخص می‌سازد که این دانش چگونه وارد فرآیند تصمیم‌گیری شود، اختلاف‌نظرهای علمی چگونه مدیریت شوند و کدام نهاد در برابر نتایج تصمیم‌ها مسئولیت داشته باشد.
مدیرکل حفاظت محیط‌زیست مازندران تأکید کرد: دستیابی به تصمیم‌های مؤثر در حوزه محیط‌زیست مستلزم پیوند میان شواهد علمی، رعایت الزامات قانونی، شفافیت در فرآیند تصمیم‌گیری و پاسخ‌گویی نسبت به پیامدهاست؛ رویکردی که می‌تواند مبنای مدیریت مسئولانه منابع طبیعی و صیانت پایدار از کارکردهای اکولوژیک جنگل قرار گیرد.