تهران- ایرنا- صنعت انرژی‌های تجدیدپذیر ایران در حالی با یک شیب هدف‌گذاری شده به سمت دستیابی به ظرفیت ۱۲ هزار مگاوات پیش از رسیدن به فصل اوج مصرف سال آینده می رود که متولیان بخش انرژی و پژوهشگران این حوزه بر ضرورت گذار از توسعه کمی به سمت برنامه‌ریزی یکپارچه، انعطاف‌پذیری شبکه، ارتقای استانداردهای کیفی و رفع چالش‌های مالی و زنجیره تامین تاکید دارند.
به گزارش خبرنگار اقتصادی ایرنا، تغییر نگرش مسئولان و متولیان تامین انرژی به مقوله تولید برق و توجه بیشتر به انرژی های تجدیدپذیر را می توان یکی از محاسن ناترازی انرژی در سال های اخیر دانست زیرا تا پیش از آن یا محلی از اِعراب نداشت یا تصور بر این بود که می توان با همین روند به بهره گیری از منابع انرژی تجدید ناپذیر ادامه داد و با مشکلی هم مواجه نشد.
همسویی ناترازی گاز در کنار تامین انرژی، طی سال های گذشته نشان داد که تعریف سبد انرژی برای همه مردم در اقصی نقاط کشور اشتباهی راهبردی بوده از همین رو باید به سمت راهکارهای نوین رفت یا از تجارب جهانی در مدیریت انرژی بهره گرفت.
امروز کشور با همین نگرش، با شتاب چشم گیری به سمت توسعه انواع نیروگاه های تجدید پذیر می رود و در این میان سرعت تاسیس نیروگاه‌های خورشیدی بیش از بقیه نیروگاه‌های تجدید پذیر است.
در این شرایط در شرایطی که ناترازی‌های انرژی و محدودیت‌های سوخت‌های فسیلی، توسعه انرژی‌های نو را از یک انتخاب حاشیه‌ای به یک ضرورت راهبردی تبدیل کرده است، وزارت نیرو و سازمان‌های پژوهشی کشور رویکردی دوجانبه را در پیش گرفته‌اند.
از یک‌سو، با تکیه بر منابع صندوق توسعه ملی، حمایت از بخش خصوصی، توسعه بازار برق سبز و تسهیل تامین تجهیزات، شتاب‌دهی به پروژه‌های خورشیدی و بادی در ۳۱ استان کشور با هدف رسیدن به کانال ۱۲ هزار مگاوات در دستور کار قرار گرفته است و از سوی دیگر، زنگ هشدار برای صیانت از پایداری شبکه، توسعه متوازن، ایجاد سامانه‌های ذخیره‌ساز، کنترل کیفیت تجهیزات و آمادگی در برابر مخاطرات جوی به صدا درآمده است.
این هم‌افزایی میان توسعه کمی و الزامات فنی، نشان‌دهنده ورودی نوین به فصلی تازه از حکمرانی انرژی در کشور است که پایداری بلندمدت و کیفی زیرساخت‌های حیاتی را در کنار رشد شتابان مگاوات‌ها پیگیری می‌کند.
هشتمین کنفرانس و نمایشگاه نیروگاه‌های خورشیدی کشور که روز سه‌شنبه - 21 مهر - به همت سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره وری انرژی برق و پژوهشگاه نیرو برگزار شد، فرصتی بود تا پژوهشگران در آن به طرح و تبادل نظر و بررسی وضعیت کنونی و چشم انداز آینده بپردازند.
تلاش برای دستیابی به ۱۲ هزارمگاوات ظرفیت در نیروگاه‌های تجدیدپذیر
محسن طرزطلب معاون وزیر نیرو و رئیس سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا) در این رویداد از هدف‌گذاری برای افزایش ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور به ۱۲ هزار مگاوات تا پیش از اوج مصرف برق سال آینده خبر داد و بر لزوم رفع موانع اجرایی و تسهیل اتصالات شبکه تاکید کرد.
وی با اعلام عبور ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور از مرز ۶۲۰۰ مگاوات، توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در ۳۱ استان را از دستاوردهای مهم سال‌های اخیر برشمرد و افزود: برنامه افزایش ظرفیت به ۱۲ هزار مگاوات با محوریت مشارکت بخش خصوصی و بر اساس پروژه‌های در حال اجرا و برنامه‌های تامین تجهیزات تدوین شده است.
طرزطلب با اشاره به محدودیت‌های موجود در زنجیره تامین تجهیزات و نقدینگی، اولویت اصلی وزارت نیرو را رفع چالش‌های پیش‌روی این پروژه‌ها دانست و اظهار داشت: شرکت‌های برق منطقه‌ای و توزیع، ساتبا و دیگر مجموعه‌های مرتبط موظفند در حوزه‌های تامین زمین، تخصیص ارز، تامین تجهیزات و تسهیل اتصال به شبکه، همکاری بی‌وقفه‌ای داشته باشند.
وی با یادآوری اینکه از مجموع ۱.۸۴ میلیارد دلار منابع ارزی پیش‌بینی شده از محل منابع صندوق توسعه ملی تاکنون بیش از ۱.۱ میلیارد دلار دریافت شده است، اظهار داشت: نیروگاه‌های احداث شده یا در حال احداث با این منابع، به بخش خصوصی واگذار شده یا در فرایند واگذاری قرار دارند. همچنین پیگیری برای پرداخت بخش عمده مطالبات سرمایه‌گذاران از محل ظرفیت‌های قانونی پیش بینی شده، در دستور کار قرار دارد و طی یک تا ۲ ماه آینده محقق خواهد شد.
معاون وزیر نیرو از طرح توسعه نیروگاه‌های خورشیدی مقیاس کوچک و خانگی و تجهیز بخشی از نیروگاه‌های بزرگ به سامانه‌های ذخیره‌ساز انرژی خبر داد و گفت: برنامه توسعه نیروگاه‌های خانگی در مرحله ارائه به وزیر نیرو است و تجهیزات ذخیره‌سازی نیز از اواخر سال جاری وارد کشور خواهد شد.
طرزطلب توسعه بازار برق سبز و افزایش عمق معاملات در بورس انرژی را از اولویت‌های راهبردی این سازمان برشمرد و بر ضرورت ایجاد اطمینان بیشتر برای سرمایه‌گذاران و تقویت تقاضا در این بازار تاکید کرد.
وی همچنین از سیاست حمایتی ساتبا برای خرید تضمینی پنل‌های تولیدی کارخانه‌های جدید با نشان های تجاری معتبر خبر داد و گفت: در صورت تأیید طرح‌ها، امکان تامین منابع ارزی از صندوق توسعه ملی برای این واحدهای تولیدی فراهم خواهد بود.
طرزطلب با اشاره به شرایط تامین سوخت و گاز در کشور، بر تسریع در تکمیل پروژه‌های نیروگاهی در مناطق شمالی و افزایش توجه به توسعه نیروگاه‌های بادی تأکید کردئیس سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق، با یادآوری الزامات ایمنی نیروگاه‌ها در برابر مخاطرات جوی، از تمامی سرمایه‌گذاران و پیمانکاران خواست تا با بازبینی دقیق مسیرهای سیلاب، آبراهه‌ها و رعایت الزامات بیمه‌ای و ایمنی، تمهیدات لازم را برای حفاظت از زیرساخت‌های انرژی کشور در برابر حوادث طبیعی اتخاذ کنند.
انرژی خورشیدی دیگر یک انتخاب حاشیه‌ای نیست
امیر دودابی‌نژاد رئیس پژوهشگاه نیرو نیز در این مراسم با تاکید بر لزوم عبور از فاز توسعه کمی و ورود به مرحله توسعه متوازن و پایدار در صنعت انرژی‌های تجدیدپذیر، از ارائه نقشه راه توسعه انرژی خورشیدی و ادغام منابع تجدیدپذیر در شبکه قدرت به نهادهای سیاست‌گذار خبر داد.
وی با اشاره به جهش بی‌سابقه در ظرفیت‌سازی‌های اخیر کشور در این عرصه، اعلام کرد: برای تداوم این روند و جلوگیری از بروز چالش‌های آتی، اتخاذ رویکردهای جامع و همه‌جانبه ضروری است.
امیر دودابی‌نژاد با تبیین اولویت‌های اصلی برای دستیابی به توسعه پایدار، بر ضرورت برنامه‌ریزی یکپارچه تاکید کرد و یادآورشد: توسعه ظرفیت خورشیدی نباید فقط به معنای نصب پنل باشد، بلکه باید همزمان با نیازهای مصرف، آمادگی شبکه، امکان ذخیره‌سازی، انعطاف‌پذیری شبکه و محدودیت‌های مکانی به شکلی دقیق و هماهنگ پیش برود. در غیر این صورت، کشور با عدم توازن میان ظرفیت سرمایه‌گذاری شده و نیازهای واقعی در نقاط مختلف جغرافیایی مواجه خواهد شد.
وی در خصوص مقوله فناوری و ساخت داخل نیز رویکرد مبتنی بر درصد ساخت داخل را ناکافی دانست و اظهار کرد: توسعه فناوری باید با رویکردی رقابتی و با تمرکز بر کیفیت مطلوب و قیمت مناسب انجام گیرد. بسته به نوع تجهیزات، باید ترکیبی از حمایت‌های سرمایه در گردش، سرمایه‌گذاری‌های فناورانه و در صورت نیاز، انتقال فناوری و سرمایه‌گذاری‌های مشترک بین‌المللی اتخاذ شود.
دودابی نژاد اعلام کرد: در همین زمینه، ضرورت ایجاد نظام منسجم ارزیابی تضمین کیفیت با تکیه بر شبکه آزمایشگاه‌های تخصصی و مرجع نیز به عنوان ضرورتی انکارناپذیر مطرح است تا اطمینان فنی از تجهیزات متنوع به‌کار رفته در شرایط آب‌وهوایی گوناگون کشور حاصل شود؛ موضوعی که پژوهشگاه نیرو با راه‌اندازی آزمایشگاه اینورتر و در آینده آزمایشگاه ماژول‌ساز، در مسیر تحقق آن گام برداشته است.
رئیس پژوهشگاه نیرو با اشاره به اهمیت مولدهای پراکنده انشعابی، بر ضرورت تسهیل فرآیندهای اداری برای مردم و به‌کارگیری روش‌های نوین تامین مالی، نظیر استفاده از ظرفیت تجمیع‌کنندگان تاکید کرد.
وی به الزامات فنی شبکه اشاره و خاطرنشان کرد: شبکه برق برای میزبانی از منابع تجدیدپذیر باید انعطاف‌پذیری لازم را از طریق توسعه ذخیره‌سازها، شبکه‌های هوشمند و ارتقای نظام‌های پیش‌بینی تولید و کنترل اینورترها کسب کند تا ملاحظات شبکه به مانعی برای توسعه انرژی‌های پاک بدل نشود.
دودابی‌نژاد با تاکید بر اهمیت پیوست‌های اجتماعی و جغرافیایی پروژه‌های خورشیدی، ادامه داد: نیروگاه‌های خورشیدی به دلیل ماهیت پراکنده، دارای ابعاد اجتماعی پررنگی هستند؛ برقراری گفتگوی موثر با جوامع محلی، استفاده مسئولانه از زمین و ایجاد اشتغال برای ساکنان بومی از عوامل موفقیت و پیشگیری از چالش‌های احتمالی است.
وی با اشاره به ضرورت‌های اقتصادی توسعه این نیروگاه‌های تجدیدپذیر تاکید کرد: اگرچه تابلوی سبز بورس انرژی ابزار مهمی برای توسعه تجدیدپذیرهاست، اما به تنهایی کافی نیست. افزایش عمق این بازار و ارتباط منطقی آن با تابلوی آزاد بورس به منظور کاهش نوسانات قیمتی و افزایش اطمینان سرمایه‌گذاران، از جمله الزامات ضروری است.
رئیس پژوهشگاه نیرو ابراز امیدواری کرد که با ابلاغ نقشه راه پیشنهادی پژوهشگاه نیرو و رفع خلاءهای موجود با همکاری دستگاه‌های تصمیم‌گیر، منابع انرژی خورشیدی نه به عنوان یک انتخاب حاشیه‌ای، بلکه به عنوان یکی از ستون‌های اصلی تامین برق پایدار و پاک کشور تثبیت شود.
امنیت انرژی با توسعه متوازن تولید و شبکه محقق می‌شود
میثم جعفرزاده مدیرعامل گروه توسعه انرژی نفت و گاز لاوان نیز در حاشیه این مراسم در جمع خبرنگاران با تاکید بر اینکه ناترازی برق فقط با افزایش ظرفیت نیروگاهی حل نمی‌شود، گفت: عبور از این چالش نیازمند توسعه همزمان تولید، زیرساخت‌های شبکه و اصلاح سازوکارهای سرمایه‌گذاری است.
وی اظهار کرد: ناترازی برق کشور فقط ناشی از کمبود ظرفیت تولید نیست، بلکه مجموعه‌ای از چالش‌های ساختاری در حوزه تولید، تامین سوخت، انتقال، توزیع و مدیریت مصرف در شکل‌گیری آن نقش دارند. از این‌رو، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر باید در چارچوب یک برنامه جامع برای ارتقای پایداری و امنیت شبکه برق دنبال شود.
جعفرزاده خاطرنشان کرد: انرژی خورشیدی با توجه به ظرفیت‌های اقلیمی ایران، یکی از فرصت‌های مهم سرمایه‌گذاری در صنعت برق است و می‌تواند ضمن کاهش فشار بر نیروگاه‌های حرارتی، به تنوع‌بخشی منابع تولید و کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی کمک کند؛ با این حال، خورشیدی‌ها بخشی از راه‌حل ناترازی هستند، نه جایگزین اصلاحات ساختاری صنعت برق.
این کارشناس انرژی با تاکید بر ضرورت توجه به معماری امنیت انرژی کشور ادامه داد: توسعه نیروگاه‌های خورشیدی باید متناسب با ظرفیت پذیرش شبکه، زیرساخت‌های انتقال و نیاز واقعی مصرف صورت گیرد. در پروژه‌های بزرگ‌مقیاس، احداث پست‌ها و خطوط انتقال، بهره‌گیری از سامانه‌های ذخیره‌سازی انرژی و مدیریت نوسانات تولید، از الزامات اساسی بهره‌برداری پایدار و اقتصادی به شمار می‌رود.
وی با اشاره به ضرورت ایجاد بستر مطمئن برای حضور سرمایه‌گذاران تاکید کرد: سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های انرژی ماهیتی بلندمدت دارد و بدون ثبات مقررات، سازوکارهای شفاف فروش برق، تضمین وصول مطالبات و امکان پیش‌بینی بازگشت سرمایه، نمی‌توان انتظار مشارکت گسترده و مستمر بخش خصوصی را داشت.
جعفرزاده اضافه کرد: استفاده از ظرفیت شبکه بانکی، بازار سرمایه و مدل‌های نوین تامین مالی پروژه‌محور، در کنار مدیریت ریسک‌های اقتصادی و ارزی، می‌تواند روند اجرای طرح‌های تجدیدپذیر را تسریع کند.
این کارشناس انرژی با تاکید بر اهمیت کیفیت سرمایه‌گذاری اظهار کرد: معیار موفقیت در توسعه تجدیدپذیرها فقط میزان ظرفیت نصب‌شده نیست؛ بلکه توان واقعی تولید، کیفیت طراحی و اجرا، قابلیت اتصال به شبکه، ضریب بهره‌برداری و بازده اقتصادی پروژه‌ها باید مبنای ارزیابی قرار گیرد.
جعفرزاده با اشاره به رویکرد گروه توسعه انرژی نفت و گاز لاوان در توسعه زیرساخت‌های انرژی گفت: راهبرد این مجموعه بر سرمایه‌گذاری هدفمند، مطالعات دقیق فنی و اقتصادی، مدیریت مهندسی پروژه‌ها و تبدیل منابع مالی به ظرفیت عملیاتی و قابل اتکای تولید برق استوار است.
مدیرعامل گروه توسعه انرژی نفت و گاز لاوان در پایان با اشاره به محدودیت تامین سوخت نیروگاه‌های حرارتی در زمستان گفت: مساله امنیت انرژی دیگر محدود به اوج مصرف تابستان نیست. امنیت پایدار انرژی با افزایش صرف ظرفیت نیروگاهی به دست نمی‌آید، بلکه حاصل توسعه متوازن تولید، تقویت شبکه، ارتقای بهره‌وری نیروگاه‌های موجود، مدیریت مصرف و سرمایه‌گذاری هوشمندانه است و انرژی خورشیدی نیز در این مسیر نقشی مهم ایفا می‌کند.