بیبیسی: ۲۳ مه ۲۰۰۴، بین ساعت یک تا سه بعدازظهر کجا بودید؟ اگر در موناکو بودید، خودتان را مظنون یا دستکم شاهد بزرگترین معمای حلنشده فرمول یک بدانید.
الماسی ۳۰۰ هزار دلاری که جلوی یک ماشین فرمول یک نصب شده بود، آخرین بار درست پیش از آن دیده شد که این خودرو در دور اول گرندپری تصادف کرد. حالا ۲۲ سال گذشته و هنوز اثری از آن پیدا نشده است.
کسی آن را برداشت؟ همراه با تکههای پراکنده روی پیست جارو شد؟ داخل آبریز کنار پیست افتاد؟ اصلا الماس واقعی بود؟
یک نفر، یک جایی، چیزی میداند.
دلیل اینکه یک الماس ۱/۴ قیراطی به حساسترین بخش خودرویی وصل شده بود که در مسابقه به سرعت ۳۲۰ کیلومتر بر ساعت میرسد، ساده بود: تبلیغات.
نتایج تیم جگوار ریسینگ که از سال ۲۰۰۰ وارد فرمول یک شد، در بهترین حالت متوسط بود و تا سال ۲۰۰۴ شرکت مادرش، یعنی فورد، تصمیم گرفته بود این تیم را از این رشته ورزشی بیرون بکشد.
تونی پرنل، مدیر پیشین تیم، به بخش ورزشی بیبیسی گفت: «کار من یکدفعه عوض شد؛ به جای این که مشغول اداره تیم باشم، بیشتر باید تیم را میفروختم و مالک تازهای برایش پیدا میکردم، وگرنه تعطیلش میکردند. احتمالا بدترین سال زندگیام بود. بهخصوص که چند ماه اول قسم خورده بودم به کسی چیزی نگویم.»
برای همین ناو سیدو، مدیر ارتباطات تیم، دنبال این بود که با کمک یک فیلم دیگر همان جادو را تکرار کند: «حدود زمستان ۲۰۰۳ زمزمههایی شنیده بودم که دارند 'دوازده یار اوشن' را میسازند و فهمیدیم بعضی از صحنههایش را در مونتکارلو فیلمبرداری میکنند.»
«یک موضوع به موضوع دیگر کشید و تا به خودمان آمدیم، با جورج کلونی و برد پیت و مت دیمون به توافق رسیده بودیم.»
سیدو با جری واینتراب، تهیهکننده افسانهای هالیوود، هماهنگ کرده بود که در آخرهفته مسابقه موناکو، نشان تجاری فیلم و ستارههایش، تیم را در اختیار بگیرند.
داستان فیلم حول سرقتی جسورانه از یک تخممرغ فابرژه الماسنشان میچرخید. سیدو تصمیم گرفت در پرزرقوبرقترین مسابقه تقویم فرمول یک، خودروهای تیمش هم کمی بدرخشند.
سیدو با شرکت الماس اشتاینمتز به توافق رسید که روی دو خودروی جگوار الماسهایی نصب شود که ارزش مجموعشان امروز به حدود یک میلیون دلار میرسد.
اما اتفاقی که بعد افتاد، در فیلمنامه نبود.
در حالی که در قایقهای مجلل تفریحی در نزدیکی این پرنسنشین، چوبپنبه بطریهای شامپاین باز میشد، الماسها دستبهدست به گاراژها رسانده میشدند. دو الماس قرار بود روی خودروها نصب شوند و یک الماس بزرگتر فقط برای عکسها بود.
الماسهای خودروها در محفظهای فولادی قرار گرفتند و جلوی خودروها وصل شدند؛ یکی روی ماشین مارک وبر، راننده باتجربه تیم، و دیگری روی ماشین کریستین کلین، راننده تازهکار.
وبر از جایگاه یازدهم و کلین، که فقط ششمین مسابقهاش را تجربه میکرد، از جایگاه چهاردهم مسابقه را شروع میکردند. کسی منتظر نبود برای رسیدن به سکوی قهرمانی رقابت کنند اما انتظار داشتند الماسها را سالم برگردانند.
پیست خیابانی موناکو مسیری دشوار است که جادههایی باریک، پیچهای تند و یک تونل دارد. سبقت گرفتن سخت است و تصادف زیاد پیش میآید؛ همان چیزی که کلین خیلی زود با آن روبهرو شد.
در شلوغی دور اول، این راننده اتریشی هنگام خروج از پیچ میرابو با یکی از ماشینهای تیم جردن برخورد کرد. این برخورد به جلوی خودروی او، همان جایی که الماس قرار داشت، آسیب زد و باعث شد در پیچ تند و معروف لووز آرام به موانع کنار پیست بخورد.
کلین بدون آسیب از خودرو بیرون آمد اما جلوی ماشینش مچاله شده بود.
چیزی نگذشت که شرکت الماس پشت تلفن از سیدو میپرسید آیا الماسشان را پس میگیرند یا نه. او میگوید: «یادم نیست چه جوابی دادم، ولی مطمئنا 'بله' نبود.»
او حتی نمیتوانست وارد پیست شود و نگاهی بیندازد، چون هنوز ۷۶ دور دیگر از مسابقه مانده بود. خودرو را هم با جرثقیل از پیست برداشته و پشت موانع گذاشته بودند و او فقط بعد از پایان مسابقه به گاراژ برمیگشت.
سیدو میگوید: «تمام فکرم این بود که هر چه سریعتر خودم را به آن نقطه برسانم. آن یک ساعت و نیم انتظار تا تمام شدن مسابقه، انگار یک روز و نیم طول کشید. هر دور مثل یک جان کندن بود.»
وقتی بالاخره فرصت کرد نگاهی بیندازد، اثری از الماس نبود ولی تا دلتان بخواهد نظریه وجود داشت.
سیدو شایعههای مربوط به تقلبی بودن الماس را کاملا رد میکند: «یاد گرفتهام که هیچ شرکت الماسی، بهخصوص جلوی چشم همه، سراغ الماس تقلبی نمیرود، چون پیداست خطر لو رفتنش زیاد است.»
«اگر از الماس تقلبی روی آن خودرو استفاده کرده بودیم و آن اتفاقها میافتاد، آبروریزی و بدنامیاش برای جگوار و حتی برای فرمول یک، خطری بیش از حد بزرگ بود.»
«کلی نظریه توطئه درباره این که الماس واقعی بود یا نه، یا اینکه به کریستین گفته بودند تصادف کند، مطرح شده است و فکر میکنم همینها این ماجرا را زنده نگه داشته است. این داستان رازی در خودش دارد و این راز همیشه نظریههای مختلفی به وجود میآورد.»
پرنل هم معتقد به واقعی بودن الماس است و گفتوگویی را با دیوید پیچفورث، مدیرعامل تیم، به یاد میآورد: «دیوید گفت، 'تونی، الماس قطعا واقعی بود، چون وقتی آن را به دفتر آوردند، برش داشتم، رفتم کنار پنجره و شیشه را با آن خط انداختم'؛ چون راه تشخیصش همین است.»
«وقتی این را از دیو شنیدم، هیچ شکی ندارم که چیزی که روی خودرو نصب شد، الماس واقعی بود. نمیدانم یکی از مکانیکهای ما آنقدر زرنگ بود که بتواند یک الماس تقلبی بسازد یا نه، ولی فکر نمیکنم.»
نظریه دوم: کسی آن را به جیب زد
پرنل میگوید: «به نظرم احتمالا یک نفر خیلی راحت آن را برداشته، گذاشته است توی جیبش و... احتمالا الان لبخند میزند و با خودش فکر میکند 'داخل کشوی من است'.»
«به این هم میتوان فکر کرد که الماسی نسبتا بزرگ که با سرعت ۱۶۰ کیلومتر بر ساعت پرتاب شده، احتمالا خرد شده است. یک تکه کوچکش دست یک نفر است و یک تکه دیگرش دست یک نفر دیگر.»
«شاید هم متاسفانه یک نفر داشته جاده را جارو میکرده یا یکی از آن کامیونهای برسدار آن را داخل فاضلاب انداخته است. به ذهنم رسید که اوج ماجرا این بود که کلونی و پیت و دیمون نقشه کشیده باشند تا آن را بدزدند، چون خیلی به 'یازده یار اوشن' شبیه بود. ولی این دیگر خیالپردازی زیادی بود.»
صدها، اگر نگوییم هزاران نفر، در آن منطقه حضور داشتند، چون حدود یک ساعت پس از پایان مسابقه، پیست دوباره به جادههای عمومی تبدیل میشد.
سیدو تقریبا مطمئن است که چه بلایی سر الماس آمده است: «یک نفر آن را برداشته است. باورتان میشود یا نه، آدمها معمولا تکههای لاستیک یا هر چیزی که پیدا کنند را برمیدارند و میگویند، مثلا این لاستیک جلوی ماشین مایکل شوماخر است.»
«ممکن است یک نفر آن را برداشته باشد و اصلا خبر نداشته که از یک خودرو افتاده است. در مونتکارلو الماس زیاد است. آدمهای زیادی در مونتکارلو با کلی جواهر و سنگ قیمتی این طرف و آن طرف میروند. یک نفر در مونتکارلو الماسی از دستش افتاده است. خب، لابد اصلا متوجه نمیشود که گمش کرده، نه؟ احتمالا نه.»
سیدو گفته است که هزینه خسارت خودرو از ارزش الماس بیشتر بود؛ الماسی که به گزارش رسانهها در آن زمان بیمه نبود.
از طرف دیگر، کسب امتیاز و نتیجه خوب در مسابقه برای تیم و افراد آن، از یک الماس یا تبلیغاتی که یک تصادف به همراه میآورد، ارزشمندتر بود. تصادف عمدی اصلا به زحمتش نمیارزید.
سیدو میگوید: «برای ما، این که هر دو خودرو مسابقه را تمام کنند، و ترجیحا امتیاز بگیرند، از نظر امتیاز سازندگان، درآمد پخش تلویزیونی و مهمتر از همه، تلاش برای نگه داشتن حامیان مالی و حفظ اعتبار تیم، منفعت تجاری خیلی بیشتری داشت.»
کلین درست جلوی چشم داوران پیست به موانع کوبید، پس حتی اگر میخواست هم فرصت نداشت دنبال الماس بگردد یا آن را بردارد.
پرنل میگوید: «کریستین سعی نکرد که بگوید ترمزها از کار افتادند یا چیزی شبیه این. فقط گفت 'اشتباه یک تازهکار را کردم'.»
«جوان بود، بار اولش بود، اشتباه کرد. پیش میآید. این یک اتفاق معمولی نیست که یک الماس ۳۰۰ هزار دلاری به میان تماشاگران، یا هر جای دیگری، پرتاب شود ولی مطمئنم کریستین واقعا حواسش به الماس نبود. هیچ پولی نمیتوانست کریستین را وادار به این کار [تصادف عمدی] کند. او میخواست در کارش موفق شود.»
در حالی که این اتفاقها رخ میداد، پرنل در واقع چندان در فکر الماس نبود.
دغدغه اصلی او در آن روز این بود که یکی از رانندههایش تصادف کرده و دیگری هم مسابقه را تمام نکرده بود و این تصویر خوبی برای راضی نگه داشتن حامیان فعلی یا جذب خریداران احتمالی نبود: «وقتی کریستین به دیوار خورد و بعد مارک هم از مسابقه کنار رفت، تمام فکرم این بود که 'خدایا، حالا چه بگویم؟' رئیس هیئتمدیره اچاسبیسی [حامی مالی وقت جگوار]، جان باند، آنجا بود. جکی [استوارت] هم آنجا بود.»
«فقط به این فکر میکردم که 'این یکی نتیجه بد را دیگر چطور توجیه کنم؟ چطور بگویم فقط با ما بمانید، میدانیم داریم چه کار میکنیم و کمی زمان میبرد؟' چون حامیان مالی حوصله صبر کردن ندارند. نتیجه میخواهند.»
پرنل میگوید: «هیچکس از قهرمانی یارنو ترولی در گرندپری حرفی نزد، هیچکس نپرسید جگوارها چه کردند. برای هیچکس مهم نبود که خودروی مارک وبر هم خراب شد. همه میپرسیدند: 'الماس کجاست؟'»
«یادم هست با کسی در دیترویت حرف میزدم که میگفت: 'اینجا تبلیغات فوقالعادهای شده است؛ میدانی که ما هیچوقت چیزی درباره فرمول یک نمیشنویم، ولی حالا در خبرهای تلویزیون است، در روزنامههاست؛ فوقالعاده است'.»
وقتی از او پرسیده شد که آیا معمای الماس به فروش نهایی تیم به ردبول در شش ماه بعد کمک کرد یا نه، پاسخ داد: «فکر میکنم خیلی کمک کرد، چون تیم جگوار را سر زبانها انداخت و نشان داد که حتی اگر نتایج خوبی نداشته باشی، باز هم میتوانی تبلیغات گستردهای داشته باشی.»
ردبول از زمان ورود به فرمول یک به موفقیتهای بزرگی رسید و هشت قهرمانی رانندگان و شش قهرمانی سازندگان را به دست آورد.
حتی اگر همهچیز دقیقا طبق برنامه پیش نرفت و هنوز موضوع کوچکی به نام یک الماس گمشده باقی مانده است.
