یک فیل ماده در صحرای نامیب ساعت‌ها بچه‌فیلی مرده را با خرطومش حمل کرد؛ رفتاری نادر که از پیچیدگی احساسات این حیوانات پرده برداشت.
عکاس برنده جایزه عکاس حیات‌وحش سال ۲۰۲۶، رفتار نادری از یک فیل را ثبت کرده است؛ رفتاری که پیچیدگی زندگی عاطفی این حیوانات را به تصویر می‌کشد.
فدریکو ورونزی در سپتامبر ۲۰۲۵، هنگام دنبال کردن گله‌ای از فیل‌ها در بستر خشک رودخانه‌ای در صحرای نامیبیا، با صحنه‌ای اندوه‌بار روبه‌رو شد. فیل‌ها در مسیر خود از میان بستر خشک رودخانه عبور می‌کردند که او متوجه فیل ماده‌ای شد که بچه‌فیلی مرده را حمل می‌کرد. پاهای کوچک نوزاد دور خرطوم مادر پیچیده بود و بدن بی‌جانش در هوا آویزان مانده بود. (BBC)
ورونزی این لحظه را صمیمی و تقریبا معنوی توصیف می‌کند. او می‌گوید:
بدن بچه‌فیل کاملا سالم و نرم بود. هنوز سفت نشده بود و همین نشان می‌داد که نوزاد شب قبل یا شاید فقط چند ساعت پیش به دنیا آمده بود.
در نگاه نخست، صحنه به‌روشنی از اندوه یک مادر حکایت می‌کرد؛ اما ورونزی بعدها متوجه شد که رفتار نادری که شاهدش بود، جنبه شگفت‌انگیز دیگری هم دارد و از حساسیت عاطفی پیچیده‌تری خبر می‌دهد.
ورونزی چند ساعت گله را دنبال کرد و عکس‌های چشمگیری از این صحنه گرفت. یکی از این تصاویر جایزه اصلی رقابت عکاس حیات‌وحش سال ۲۰۲۶ را از آن خود کرد؛ رقابتی که موزه تاریخ طبیعی لندن برگزار می‌کند.
به گفته ورونزی، فیل ماده ساعت‌ها بچه‌فیل را با خود حمل کرد. گاهی برای غذا خوردن یا نوشیدن آب، بدن نوزاد را روی زمین می‌گذاشت و سپس دوباره آن را برمی‌داشت و به مسیرش در امتداد رودخانه هوآب ادامه می‌داد.
او می‌گوید:
با خودم فکر کردم این صحنه چقدر غم‌انگیز است، اما مردم باید آن را ببینند. این عکس نشان می‌دهد فیل‌ها چقدر رنج می‌کشند و چه احساسات پیچیده‌ای دارند؛ احساساتی که شاید مردم معمولا به حیوانات نسبت ندهند.
ورونزی معتقد است این ماجرا لایه تازه‌ای به درک ما از دنیای عاطفی فیل‌ها اضافه می‌کند.
او بعدها فهمید که فیل ماده، مادر بچه‌فیل مرده نبوده است. کریستین وینتر، مدیر برنامه‌های حفاظت از محیط‌زیست در سازمان غیرانتفاعی «کمک به همزیستی انسان و فیل» (EHRA)، که برای حفاظت از فیل‌های صحرایی نامیبیا فعالیت می‌کند، این موضوع را تأیید می‌کند.
این فیل ماده اکنون ۱۴ سال دارد و دو سال پیش بچه خودش را از دست داده است. به گفته وینتر، او از آن زمان تاکنون در چهار مورد جداگانه، بچه‌فیل‌های مرده دیگر فیل‌ها را حمل کرده است. وینتر می‌گوید این نخستین بار است که پژوهشگران چنین رفتاری را در این منطقه ثبت می‌کنند.
ورونزی معتقد است این واقعیت، عمق احساسات فیل‌ها را بیش از پیش آشکار می‌کند. او می‌گوید:
اینکه این فیل پس از فقدان بچه خودش چنین رفتاری نشان می‌دهد، ماجرا را غم‌انگیزتر می‌کند. انگار می‌خواهد دوباره با بچه‌اش ارتباط برقرار کند و حتی پس از گذشت چند سال، هنوز نتوانسته از فقدان او دل بکند.
احساسات فیل‌ها؛ چرا فیل ماده بچه‌فیل مرده را حمل می‌کند؟
پژوهشگران چند فرضیه درباره علت حمل طولانی‌مدت بچه‌فیل مرده مطرح کرده‌اند. وینتر احتمال می‌دهد این رفتار نوعی فرایند عاطفی برای کنار آمدن با مرگ باشد.
شاید این رفتار راهی باشد تا فیل با مرگ کنار بیاید و هنوز نتواند از آن دل بکند. شاید از دست دادن بچه خودش به او آسیب روانی زده است و به همین دلیل، هر بار که بچه‌فیلی می‌میرد، دوباره همین رفتار را از خود نشان می‌دهد. شاید نیز فیل ماده تلاش می‌کند از بدن بچه‌فیل در برابر شکارچیان محافظت کند.
عکس‌های ورونزی دریچه‌ای به زندگی حدود ۱۵۰ فیل مقاوم صحرایی نامیبیا باز می‌کنند. این فیل‌ها در امتداد پنج بستر رودخانه‌ای در صحرای نامیب زندگی می‌کنند و برای یافتن غذا و آب، مسافت‌های طولانی را می‌پیمایند. آن‌ها از غلاف دانه‌های درخت آنا (Faidherbia albida) و علف‌های دشت‌های سیلابی تغذیه می‌کنند.
فیل‌های صحرایی نامیبیا گونه‌ای مستقل به شمار نمی‌روند، بلکه جمعیتی با ویژگی‌های بوم‌شناختی خاص هستند که با رفتارهای آموخته‌شده، خود را با محیط خشک سازگار کرده‌اند. این سازگاری بیشتر از راه یادگیری شکل گرفته است، نه تغییرات ژنتیکی. شیرهای صحرایی نامیبیا که در امتداد ساحل اسکلت زندگی می‌کنند نیز نمونه‌ای مشابه به شمار می‌روند.
آیا فیل‌ها برای مردگان سوگواری می‌کنند؟
جویس پول، از متخصصان برجسته فیل‌های ساوانای آفریقا و بنیان‌گذار سازمان غیرانتفاعی «صدای فیل‌ها»، عکس‌های ورونزی را به‌شدت تکان‌دهنده توصیف می‌کند. او پیش‌تر در کنیا شاهد رفتار مشابهی از یک فیل مادر در برابر بچه مرده‌اش بوده است.
پول می‌گوید:
آن فیل بچه‌اش را حمل نکرد، اما تلاش کرد او را بلند کند. سپس به مدت دو روز کنار بدنش ایستاد و از آن دفاع کرد.
مشاهدات پژوهشگران نیز نشان می‌دهد فیل‌ها هنگام مرگ اعضای گروه خود واکنش‌هایی شبیه سوگواری بروز می‌دهند. آن‌ها گاهی به بقایای اعضای خانواده یا حتی فیل‌های غریبه سر می‌زنند، استخوان‌هایشان را لمس می‌کنند و برای مدت طولانی کنار بقایا می‌ایستند؛ رفتاری که به نوعی مراسم سوگواری شباهت دارد.
از نگاه ورونزی، رفتار فیل ماده در برابر بچه‌فیل مرده، شباهت زیادی به رفتار انسان دارد. او می‌گوید همین شباهت، این لحظه را به تجربه‌ای استثنایی تبدیل کرده است.
این عکاس امیدوار است تصویرش پنجره کوچکی به روح فیل‌ها و عمق احساساتشان باز کند. او تأکید می‌کند:
هر فیل، موجودی ارزشمند است که شایسته شناختن و حفاظت کردن است. ما نباید فقط از این گونه محافظت کنیم؛ بلکه باید به سلامت و رفاه تک‌تک فیل‌ها هم اهمیت بدهیم.