حوزه/ عضو شورای‌عالی حوزه علمیه خراسان با تأکید بر اهمیت مباحثه در مسیر تحصیل علوم حوزوی، گفت: مباحثه علمی علاوه بر مرور مطالب درسی، زمینه مطالعه، تدبر و اندیشیدن را فراهم می‌کند و نقش بی‌نظیری در فهم عمیق‌تر و ماندگاری مطالب علمی در ذهن طلبه دارد.
حجت‌الاسلام والمسلمین رضا حق‌پناه، عضو شورای‌عالی حوزه علمیه خراسان، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، با اشاره به ویژگی‌های دروس حوزوی اظهار داشت: دروس حوزوی در مقایسه با سایر دروس، این امتیاز ویژه را دارند که انسان را از ابتدا برای فهم و استنباط احکام شرعی آماده می‌کنند. برای دستیابی به این هدف، باید مقدمات و لوازم آن را به‌درستی فراهم کرد و مسیری را که انتخاب شده است، با گام‌هایی استوار پیمود تا به مقصود نهایی رسید.
مطالعه جدی و حضور منظم، از لوازم فهم دروس حوزوی است
وی با بیان اینکه مطالعه جدی یکی از لوازم اساسی تحصیل علوم حوزوی است، افزود: حضور منظم در درس، از ابتدا تا پایان جلسه، گوش‌دادن دقیق و توجه به مطالب استاد، از دیگر لوازم فهم درس به شمار می‌رود. این مسئله به درس خارج اختصاص ندارد، بلکه در تمام مراحل تحصیل، از دروس ابتدایی و میانی تا دروس نهایی، ضرورت دارد.
عضو شورای عالی حوزه علمیه خراسان، مطالعه دقیق، مراجعه به منابع و بررسی جوانب مختلف مسئله را از دیگر ضرورت‌های تحصیل دانست و تصریح کرد: طلبه باید به‌گونه‌ای مطالعه و تحقیق کند که جوانب مسئله را بررسی کرده و نکته‌ای از نظر او دور نماند.
مباحثه، عاملی اساسی در فهم و ماندگاری مطالب علمی
حجت‌الاسلام والمسلمین حق‌پناه با تأکید بر جایگاه مباحثه در تحصیل علوم حوزوی بیان کرد: اگر طلبه بخواهد مطالب علمی را به‌خوبی بفهمد و آن‌ها را در ذهن خود نگه دارد، مباحثه یکی از راهکارهای اساسی است. مطالعه و تدریس شخصی نیز بسیار مؤثر است، اما مباحثه در فهم مطالب و ماندگاری آن‌ها در ذهن، نقشی بی‌نظیر دارد.
وی با اشاره به افزایش اهمیت مباحثه در مراحل بالاتر تحصیل حوزوی اظهار داشت: اگر مباحثه در درس ادبیات مستحب باشد، در دروس سطح، مانند سطوح عالی، رسائل و مکاسب، می‌توان آن را واجب دانست و در درس خارج، اهمیت آن بیشتر می‌شود؛ یعنی هرچه طلبه در مسیر تحصیل پیش می‌رود، ضرورت مباحثه نیز افزایش می‌یابد.
عضو شورای عالی حوزه علمیه خراسان ادامه داد: ممکن است برخی از طلاب بگویند که قصد فقیه یا اصولی‌شدن ندارند و به همین دلیل، به شرکت در درس بسنده کنند و مباحثه را تشکیل ندهند؛ اما این روش با سیره فقها، علما و بزرگان گذشته حوزه‌های علمیه مطابقت ندارد.
تأکید اساتید بر مباحثه منظم و دقیق
وی با اشاره به توصیه‌های اساتید خود در زمینه تحصیل علوم حوزوی گفت: اساتید ما تأکید داشتند که طلاب درس را با دقت دنبال کنند، به‌صورت منظم در جلسات حضور یابند، مطالب را یادداشت کنند، به منابع مراجعه داشته باشند و پس از آن نیز مباحثه‌ای منظم و مفید برگزار کنند.
حجت‌الاسلام والمسلمین حق‌پناه با بیان اینکه مباحثه باید با رعایت احترام متقابل انجام شود، افزود: طلاب باید با پیش‌مطالعه و آمادگی قبلی در مباحثه شرکت کنند، به یکدیگر احترام بگذارند و از داد و فریاد بپرهیزند. همچنین نباید در مباحثه عجله کرد، بلکه باید فرصت کافی برای بررسی و فهم مطالب در نظر گرفت.
وی ادامه داد: مرحوم آیت‌الله مرتضوی و آیت‌الله سیدحسن مرتضوی ـ که خداوند ایشان را حفظ کند ـ در خصوص اهمیت مصاحبه می‌فرمودند: «ترک مباحثه، فسادش از ترک درس بیشتر است.»
عضو شورای عالی حوزه علمیه خراسان در توضیح این سخن بیان کرد: گاهی ممکن است انسان بدون دلیل موجه در جلسه درس حاضر نشود که این کار نادرستی است؛ اما ترک مباحثه می‌تواند زیان بیشتری داشته باشد. چه‌بسا طلبه در جلسه درس به دلیل حواس‌پرتی، متوجه نکته‌ای اساسی و کلیدی از سخنان استاد نشود؛ درحالی‌که هم‌مباحثه‌ای او آن نکته را به‌خوبی دریافت کرده و به خاطر سپرده باشد. در جریان مباحثه، این مطالب میان طلاب ردوبدل می‌شود و نکاتی که از دید یکی از آن‌ها دور مانده است، برای دیگری روشن می‌شود.
مباحثه، فرصتی برای تکمیل آموخته‌ها و تعمیق فهم
وی با تأکید بر اینکه مباحثه زمینه مرور مکرر مطالب درسی را فراهم می‌کند، خاطرنشان کرد: ممکن است مطلبی که طلبه در جلسه درس به آن توجه نکرده یا آن را چندان مهم ندانسته است، در واقع نکته‌ای اساسی باشد که استاد بیان کرده است. هم‌مباحثه‌ای او می‌تواند این نکته را در جریان مباحثه مطرح کند و به این ترتیب، مطلب به‌خوبی برای طلبه جا بیفتد.
حجت‌الاسلام والمسلمین حق‌پناه با بیان اینکه مراحل فهم مطالب حوزوی باید به‌دقت طی شود، اظهار داشت: مطالب علمی به‌آسانی در ذهن انسان نقش نمی‌بندند و ممکن است به‌سرعت از یاد بروند. حتی اگر بهترین درس و امکانات آموزشی فراهم باشد، تمام مطالب به‌صورت کامل به شاگرد منتقل نمی‌شود و ممکن است بخشی از نکات از نظر او دور بماند.
وی افزود: مباحثه این فایده را دارد که در کنار مرور مطالب، از فواید مطالعه، حضور در درس، تدبر و اندیشیدن نیز برخوردار است و انسان را به فهم واقعی مطالب نزدیک می‌کند.
عضو شورای عالی حوزه علمیه خراسان در پایان با تأکید بر توصیه بزرگان و اساتید حوزه‌های علمیه به حفظ سنت مباحثه گفت: بزرگان و اساتید ما همواره تأکید داشتند که این سنت مبارک، پربار و پرفایده ترک نشود. طلاب باید همت کنند و مباحثه را در برنامه تحصیلی خود قرار دهند؛ زیرا هنگامی که مدتی به این کار عادت کنند، لذت و فایده آن را درخواهند یافت و دیگر حاضر نخواهند شد مباحثه را ترک کنند.