تهران- ایرنا- رئیس کمیته فرهنگی و آموزشی ستاد مرکزی اربعین با تأکید بر ضرورت نقش‌آفرینی دانشگاه‌ها در شناخت و تبیین ابعاد تمدنی اربعین گفت: اربعین، بستری برای شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی است.
به گزارش ایرنا از کمیته فرهنگی آموزشی اربعین، حجت الاسلام حمید احمدی امروز، دوشنبه ۱۱ آبان در همایش «اربعین و رسالت دانشگاه تراز در تحقق تمدن نوین اسلامی» گفت: دانشگاه تراز اسلامی باید از مرحله مشاهده و توصیف اربعین عبور کند و با نظریه‌پردازی، مدل‌سازی و تربیت نیروی انسانی، ظرفیت‌های این حرکت را در مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی به کار گیرد.
وی با تاکید بر اینکه اربعین را نباید صرفاً در چارچوب یک مناسک زیارتی یا رویدادی مقطعی تحلیل کرد، اظهار کرد: اربعین ظرفیت تبدیل‌شدن به یکی از مهم‌ترین ساختارهای اجتماعی و تمدنی برای مواجهه با مسائل کلان جوامع اسلامی و حتی مسائل فراملی را دارد؛ چراکه بسیاری از مسائل امروز بشر از مرزهای جغرافیایی فراتر رفته و حل آن‌ها نیازمند شکل‌گیری ساختارها و نهادهای تمدنی است.
احمدی افزود: اربعین می‌تواند زمینه‌ساز و پیشران تمدن نوین اسلامی باشد؛ تمدنی که به معنای بازگشت صرف به الگوهای تاریخی گذشته نیست، بلکه باید متناسب با اقتضائات جدید جهان و نیازهای امروز جوامع انسانی، در عرصه‌هایی همچون فناوری، منابع انسانی، مسائل اجتماعی و فرهنگی پاسخ‌گو باشد.
نظم ایمانی و فرهنگ خدمت؛ دو مؤلفه تمدنی اربعین
رئیس کمیته فرهنگی و آموزشی اربعین، یکی از ویژگی‌های مهم این حرکت را شکل‌گیری اجتماعی متنوع از نظر فرهنگی، ملیتی و جغرافیایی با وجود هدف و انگیزه مشترک دانست و گفت: در اجتماع اربعین، انسان‌هایی با تفاوت‌های گسترده فرهنگی و اجتماعی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و تجربه‌ای متفاوت از زندگی جمعی و مدنیت را رقم می‌زنند.
وی خاطرنشان کرد: نظم حاکم بر این اجتماع، برخاسته از اجبار و الزام حکومتی نیست، بلکه نظمی ایمانی و مبتنی بر باورهای مشترک است. مردم با انگیزه و اعتقاد شخصی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و همین ویژگی، اربعین را به پدیده‌ای ارزشمند برای مطالعات جامعه‌شناختی و تمدنی تبدیل می‌کند.
احمدی، شکل‌گیری تمدن خدمت را از دیگر ویژگی‌های برجسته اربعین برشمرد و تصریح کرد: در این حرکت، رقابت بر سر منافع مادی و کسب سود جای خود را به رقابت در خدمت‌رسانی می‌دهد. افراد بدون توجه به ملیت، زبان، فرهنگ و مذهب زائران به آنان خدمت می‌کنند و گاه خادمان بدون آنکه هویت دریافت‌کننده خدمت را بدانند، تمام توان خود را برای خدمت به او به کار می‌گیرند.
وی افزود: نظم ایمانی و فرهنگ خدمت از ظرفیت‌های مهم تمدنی اربعین است که باید از منظر رشته‌های مختلف علمی همچون جامعه‌شناسی، مردم‌شناسی، روان‌شناسی اجتماعی و زیبایی‌شناسی مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد.
مأموریت دانشگاه تراز اسلامی؛ از مشاهده اربعین تا نظریه‌پردازی و الگوسازی
احمدی با تأکید بر رسالت دانشگاه‌ها در این عرصه اظهار کرد: دانشگاه نباید صرفاً مشاهده‌گر حرکت اربعین باشد، بلکه باید با انجام پژوهش‌های عمیق، ابعاد ناشناخته آن را شناسایی و برای بهره‌گیری از ظرفیت‌های این حرکت در جامعه، نظریه‌پردازی و مدل‌سازی کند.
وی با اشاره به فعالیت‌های علمی انجام‌شده در حوزه اربعین گفت: به برکت انقلاب اسلامی و حضور دانشگاهیان، به‌ویژه در دانشگاه امام صادق(ع)، فعالیت‌های ارزشمندی در عرصه فرهنگی و پژوهشی اربعین انجام شده و صدها پایان‌نامه دانشگاهی با موضوع اربعین تدوین شده است؛ با این حال، این اقدامات کافی نیست و باید وارد مرحله جدیدی از مطالعات عمیق، کاربردی و طراحی الگوهای قابل اجرا شویم.
این پژوهشگر مذهبی ادامه داد: برای استمرار و ماندگاری دستاوردهای حرکت اربعین، باید تجربه‌های میدانی آن در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و مردم‌شناختی به مدل‌های علمی و کاربردی تبدیل شود. دانشگاه‌ها و مراکز علمی در این زمینه مسئولیتی اساسی بر عهده دارند.
وی تربیت نیروی انسانی را از دیگر مأموریت‌های مهم دانشگاه در مسیر تمدن‌سازی دانست و افزود: تحقق الگوهای تمدنی نیازمند انسان‌های فرهیخته، توانمند و آشنا با ارزش‌ها و مبانی این حرکت است. بنابراین دانشگاه تراز اسلامی علاوه بر تولید دانش و طراحی الگوهای تمدنی، باید در تربیت چنین نیروهایی نیز نقش‌آفرینی کند.
اربعین؛ مدرسه عملی عدالت اجتماعی و فضایل اخلاقی
احمدی با اشاره به تجلی عینی ارزش‌های اخلاقی و انسانی در جریان پیاده‌روی اربعین خاطرنشان کرد: مفاهیمی همچون ایثار، گذشت، دیگردوستی، انسان‌دوستی، تکریم انسان و کرامت انسانی در این حرکت از سطح نظریه فراتر رفته و در رفتارهای اجتماعی مردم نمود پیدا می‌کند.
وی عدالت در توزیع امکانات و محبت و رحمت به دیگران را از جلوه‌های مهم فرهنگ اربعین برشمرد و گفت: میزبانان و خادمان بدون توجه به ملیت، جنسیت، سن، زبان و پیشینه فرهنگی زائران به آنان خدمت می‌کنند. در این فضا، عدالت در توزیع غذا و امکانات و همچنین احترام و محبت به انسان‌ها، به الگویی عملی از عدالت اجتماعی تبدیل می‌شود. لذا این ارزش‌ها نباید صرفاً به ایام اربعین محدود بمانند، بلکه باید به سیاست‌های عمومی جامعه، نظام قانون‌گذاری، الگوهای حکمرانی و برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی راه پیدا کنند.
فرهنگ خدمت؛ الگویی برای حکمرانی و مدیریت جامعه
احمدی با تأکید بر اینکه تمدن‌سازی فرآیندی تدریجی و بلندمدت است، اظهار کرد: تمدن در یک روز و یک سال شکل نمی‌گیرد، اما با طراحی الگوهای کاربردی و استانداردسازی در حوزه‌های مختلف حکمرانی می‌توان زمینه تحقق آن را فراهم کرد.
وی یکی از مهم‌ترین الگوهای قابل استخراج از فرهنگ اربعین را الگوی خدمت دانست و گفت: باید در تربیت نیروی انسانی، به‌جای رقابت بر سر قدرت و منافع شخصی، رقابت بر سر خدمت به مردم و رفع نیازهای آنان شکل بگیرد.
رئیس کمیته فرهنگی و آموزشی اربعین، دانشگاه‌ها را حلقه اتصال میان مراکز مطالعاتی، نیروی انسانی متخصص و عرصه سیاست‌گذاری و مدیریت جامعه دانست و افزود: دانشگاه‌ها با برخورداری از رشته‌های علمی متنوع و ظرفیت استادان و پژوهشگران می‌توانند ارزش‌ها و فضایل متجلی در اربعین را به الگوهای اجرایی در حوزه سیاست عمومی، قانون‌گذاری، مدیریت اجتماعی و حکمرانی تمدنی تبدیل کنند.
وی همچنین با اشاره به ضرورت تعمیق مطالعات علمی درباره اربعین گفت: همان‌گونه که رهبر شهید بر نقش اصحاب حکمت، نخبگان و استادان در تبیین معنا و مضمون این حرکت بزرگ تأکید داشتند، امروز نیز حضور جدی‌تر اندیشمندان و دانشگاهیان برای شناخت ابعاد ناشناخته اربعین و ارائه نظریه‌ها و مدل‌های کاربردی ضروری است.
طرح بین‌المللی سفیرات الحسین(ع)؛ گامی در گسترش معارف حسینی
مینو اصلانی رئیس شورای بانوان کمیته فرهنگی و آموزشی ستاد مرکزی اربعین از دوره «سفیرات الحسین» به عنوان فرصت ارزشمندی برای ارتقای دانش و توانمندی بانوان مبلغ در حوزه معارف اربعین و تبلیغ بین‌المللی فرهنگ اهل‌بیت(ع) یاد کرد و با اشاره به تلاش جریان‌های سلطه برای تحقق الگوی غربی جهانی‌سازی گفت: قدرت‌های استکباری طی دهه‌های گذشته با بهره‌گیری از ابزارهای سیاسی، اقتصادی، رسانه‌ای و فرهنگی تلاش کرده‌اند الگوی مورد نظر خود را بر جهان حاکم کنند، اما انقلاب اسلامی و فرهنگ مقاومت، مسیر متفاوتی را پیش روی ملت‌ها قرار داده است.
وی تصریح کرد: اربعین، نمونه عینی جهانی‌شدن بر پایه ارزش‌های الهی و فطرت انسانی است؛ حرکتی که در آن همه مؤلفه‌های یک جامعه الهی از جمله همدلی، ایثار، خدمت‌رسانی، معنویت، عدالت، مشارکت مردمی و وحدت در زیباترین شکل خود متجلی می‌شود.
اصلانی با بیان اینکه اربعین جلوه‌ای از جامعه مهدوی است، خاطرنشان کرد: در این اجتماع عظیم، انسان‌ها با زبان‌ها، قومیت‌ها، نژادها و حتی ادیان و مذاهب مختلف در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و حول محور محبت اهل‌بیت(ع) و ارزش‌های انسانی به هم نزدیک می‌شوند؛ ظرفیتی که می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری امت واحده اسلامی باشد.
وی نقش خانواده را از ویژگی‌های ممتاز فرهنگ اربعین برشمرد و افزود: حضور گسترده خانواده‌ها در این حرکت، نشان‌دهنده جایگاه خانواده در تمدن اسلامی است و اربعین الگویی از همزیستی، همدلی و مشارکت اجتماعی را به جهانیان ارائه می‌کند؛ الگویی که با فرهنگ فردگرایی حاکم بر جوامع غربی تفاوتی بنیادین دارد.
مسئول شورای بانوان کمیته فرهنگی آموزشی ستاد مرکزی اربعین تأکید کرد: فرهنگ اربعین با ترویج روحیه ایثار، فداکاری، خدمت بی‌منت و محبت، بسیاری از الگوهای مادی و فردگرایانه رایج در جهان امروز را به چالش کشیده و تصویری واقعی از جامعه مبتنی بر عدالت، کرامت انسانی و معنویت ارائه کرده است.
اربعین، الگویی برای تحول در حکمرانی و تربیت در دانشگاه تراز اسلامی است
صدیقه مهدوی کنی با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از الگوی اجتماعی و تمدنی اربعین در ساختار دانشگاه‌ها گفت: اربعین صرفاً یک پیاده‌روی یا تجمع مذهبی نیست، بلکه الگویی از حکمرانی و سازماندهی اجتماعی است که می‌تواند در تحول دانشگاه تراز اسلامی، تقویت مسئولیت‌پذیری، تحقق عدالت و تربیت انسان‌های متعهد و اثرگذار مورد استفاده قرار گیرد.
وی با اشاره به ضرورت پیوند میان ارزش‌های معنوی و اجتماعی اربعین با مسئولیت‌های علمی و تربیتی دانشگاه‌ها، به تبیین ویژگی‌های الگوی اربعین و چگونگی بهره‌گیری از آن در تحول دانشگاه تراز اسلامی پرداخت.
مهدوی کنی با اشاره به آغاز فعالیت طرح بین‌المللی «سفیرات الحسین(ع)» در تابستان امسال، ابراز امیدواری کرد این حرکت در ادامه مسیر با مشارکت بیشتر استادان، دانشجویان و فعالان فرهنگی، گام‌های مؤثرتری در عرصه تبیین معارف حسینی و تحقق مأموریت‌های فرهنگی و علمی بردارد.
کربلا؛ اوج ایستادگی و اربعین؛ اوج سازماندهی حق
عضو هیات علمی پردیس خواهران دانشگاه امام صادق(ع) با اشاره به تفاوت میان حرکت عاشورا و جریان اربعین گفت: اگر کربلا را نقطه اوج ایستادگی بر حق بدانیم، اربعین نقطه اوج سازماندهی این حق است. بنابراین نباید اربعین را صرفاً تجمعی از انسان‌ها در کنار یکدیگر بدانیم، بلکه باید به ظرفیت آن برای شکل‌دهی به یک جامعه با ویژگی‌های مشخص توجه کنیم.
وی افزود: پرسش اساسی این است که چگونه می‌توان ویژگی‌های این حرکت اجتماعی را به دانشگاه، به‌عنوان کانون تولید اندیشه، منتقل کرد و از آن برای تحول در نظام علمی و تربیتی جامعه اسلامی بهره برد؟ لذا برای تحقق این هدف باید هم ویژگی‌های دانشگاه تراز انقلاب اسلامی و هم نسبت آن با الگوی اربعین مورد بررسی قرار گیرد و استادان، دانشجویان و مسئولان دانشگاه باید جایگاه و مسئولیت خود را در این مسیر بشناسند و بدانند چگونه می‌توانند در تحقق این مأموریت نقش‌آفرینی کنند.
وحدت در عین تنوع؛ الگویی برای هم‌افزایی علمی در دانشگاه
مهدوی‌کنی، تنوع فرهنگی، زبانی، ملیتی و اجتماعی شرکت‌کنندگان در راهپیمایی اربعین را از دیگر ویژگی‌های قابل توجه این حرکت برشمرد و اظهار کرد: در اربعین، انسان‌هایی با دیدگاه‌ها، فرهنگ‌ها و پیشینه‌های متفاوت در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، اما هدف مشترک آنان موجب شکل‌گیری وحدت و هم‌افزایی می‌شود. دانشگاه تراز انقلاب اسلامی نیز باید بتواند از ظرفیت دیدگاه‌ها و اندیشه‌های متنوع در مسیر تحقق اهداف مشترک بهره ببرد.
وی با تأکید بر اهمیت توجه به این موضوع در انتخاب و تربیت استادان و دانشجویان گفت: مسئولان دانشگاه باید مراقب باشند که تنوع دیدگاه‌ها در خدمت هدف مشترک قرار گیرد و همه اجزای دانشگاه در مسیر تحقق آرمان‌های بنیان‌گذاران و اهداف انقلاب اسلامی حرکت کنند.
دانشگاه تراز؛ مردمی، عدالت‌محور و مسئولیت‌پذیر
مهدوی‌کنی، وی عدالت را از دیگر ویژگی‌های مهم الگوی اربعین برای دانشگاه دانست و افزود: این الگو باید به تحقق عدالت آموزشی و اجتماعی منجر شود و فضایی مبتنی بر محبت، دوستی، اخلاق و رفتار عادلانه ایجاد کند؛ فضایی که در آن از سلطه‌گری و تبعیض خبری نباشد.
دانشگاه تراز اسلامی؛ دانشگاه انسان‌ساز، نه مدرک‌ساز
عضو هیات علمی پردیس خواهران دانشگاه امام صادق(ع) با تبیین ویژگی‌های دانشگاه تراز اسلامی گفت: دانشگاه اسلامی صرفاً دانشگاهی نیست که تعدادی از دروس دینی را در کنار سایر دروس قرار دهد؛ بلکه دانشگاهی است که میان علم و ایمان پیوند برقرار کند و دانش را در خدمت ارزش‌های الهی و نیازهای واقعی مردم قرار دهد.
وی افزود: برای مثال، در دانشگاه‌های فنی و مهندسی، آموزش ساخت سازه‌ها و تربیت مهندس ضروری است، اما این دانش باید در خدمت ارزش‌های الهی، رفاه مردم و حل مسائل جامعه قرار گیرد. علم، زمانی در مسیر دانشگاه تراز اسلامی قرار می‌گیرد که با ایمان و مسئولیت اجتماعی همراه باشد.
مهدوی‌کنی با انتقاد از غلبه نگاه مدرک‌محور در برخی محیط‌های دانشگاهی تصریح کرد: دانشگاه نباید صرفاً به محلی برای دریافت مدرک کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تبدیل شود؛ بلکه مأموریت اصلی آن انسان‌سازی و تربیت نیروی انسانی متعهد و مسئولیت‌پذیر است. همان‌گونه که انسان‌ها در تجربه حضور در اربعین می‌توانند دچار تحول اخلاقی و رفتاری شوند، دانشگاه نیز باید بستری برای تحول درونی دانشجویان و استادان باشد؛ به‌گونه‌ای که فارغ‌التحصیلان آن بتوانند در برابر نابرابری‌ها، بی‌عدالتی‌ها و مسائل علمی و اجتماعی موضعی مسئولانه داشته باشند.
خودباوری بانوان؛ ضرورتی برای تحقق دانشگاه تراز اسلامی
وی با یادآوری تأکیدات رهبر شهید انقلاب اسلامی بر اهمیت تحصیل علم دختران در کنار مسئولیت‌های خانوادگی و فرزندآوری افزود: باید این باور در جامعه تقویت شود که مسئولیت مادری و تربیت فرزند مانعی برای رشد علمی زنان نیست و می‌توان این مسئولیت‌ها را در کنار یکدیگر به‌درستی مدیریت کرد. اگر زنان متدین و توانمند صرفاً به حضور در محیط خانه محدود شوند، جامعه در آینده برای تأمین معلمان، استادان، پزشکان و دیگر نیروهای متخصص و متعهد با چه ظرفیت‌هایی روبه‌رو خواهد بود؟ ازاین‌رو، بانوان باید ضمن ایفای نقش تربیتی در خانواده، برای حضور مسئولانه و اثرگذار در جامعه نیز آماده باشند.
در پایان این همایش، از استادان و فعالان طرح بین‌المللی سفیرات الحسین(ع) در پردیس خواهران دانشگاه امام صادق(ع) و همچنین اعضای ستاد اجرایی کمیته فرهنگی و آموزشی اربعین، به پاس تلاش‌ها و فعالیت‌های آنان در اجرای این طرح فرهنگی تجلیل شد.