سینماپرس: چهارمین «جایزه آهنگسازی استاد روح الله خالقی» با معرفی برگزیدگان پایان یافت و در این آیین ضمن تاکید بر حفظ هویت ایرانی عنوان شد که باید زیست گفتمانی جدیدی را بر اساس آثار آهنگسازان برجسته و فقید برای نسل جوان ایجاد کنیم.
به گزارش سینماپرس، آیین اختتامیه چهارمین «جایزه ملی آهنگسازی استاد روح الله خالقی» با حضور بابک رضایی مدیرکل دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، آرش امینی رهبر ارکستر و دبیر چهل و دومین جشنواره موسیقی فجر، نصیر حیدریان رهبر ارکستر سمفونیک تهران، سیدمحسن حسینی رئیس برج آزادی، محمدرضا عزیزی دبیر جایزه روح الله خالقی، بابک خضرائی داور بخش پژوهش جایزه، کاوه خورابه معاون انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، میلاد کیایی، پیروز ارجمند، سوسن اصلانی، علی جعفری پویان، حسین علیشاپور، پوریا شیوافرد، جمعی از مسئولان و هنرمندان در تالار رودکی برگزار شد.
در ابتدای این آیین ارکستر روح‌الله خالقی به رهبری محمدرضا عزیزی روی صحنه رفت و قطعه‌های «رویای هستی» با شعر اسماعیل نواب صفا و آهنگسازی حسینعلی ملاح، «بازگشته» با شعر رحیم معینی کرمانشاهی، «آتش کاروان» با شعر بیژن ترقی، «به دنبال دل» با شعر رهی معیری، آهنگسازی علی تجویدی، «سبکبال» (بی‌کلام) با آهنگسازی حسین دهلوی و «ای ایران» با شعر حسین گل گلاب و آهنگسازی روح الله خالقی را اجرا کرد که در قطعه پایانی حاضران ایستاده و این قطعه را همخوانی کردند.
چگونگی برگزاری دوره چهارم جایزه خالقی
محمدرضا عزیزی دبیر چهارمین «جایزه ملی آهنگسازی استاد روح الله خالقی» در این آیین با ارایه گزارشی از برگزاری این رویداد اظهار کرد: فکر می‌کردم اگر قرار باشد رویدادی در ایران آغاز شود باید استمرار داشته باشد، به هر طریقی و در هر شرایطی که بود، سعی کرده‌ایم این مسیر را حفظ کنیم. در روند برگزاری جایزه خالقی به دلیل شرایط جامعه به تدریج کارها سخت می‌شد و انتظاراتی را هم ایجاد می‌کرد. با این وجود، سعی کردیم این مسیر را ادامه دهیم.
وی با اشاره به اتفاقاتی که طی یک سال گذشته از دوره سوم تا دوره چهارم جایزه خالقی در کشور رخ داد، گفت: اتفاقات و شرایط سختی را در یک مدت در کشور تجربه کردیم گویا ۱۰ سال گذشته است، با وجود شرایط سخت، فکر می‌کردم که فعالیت ما مانند چراغی است که آن را باید به نسل‌های بعد منتقل کنیم هر چند که فعالیت ما به صورت مستقل و خصوصی دشوار است به ویژه اینکه بخواهد به صورت جدی رویکرد هنری و حمایتی از استعدادهای جوان را دنبال کند.
عزیزی افزود: با توجه به شرایط دشوار کشور در یک سال گذشته سعی کردیم فعالیت‌های هنری و اجرایی ارکستر خالقی و جایزه منتسب به این آهنگساز برجسته را ادامه دهیم و متوقف نکنیم. با توجه به یکصد و بیستمین سالروز تولد روح‌الله خالقی قصد داشتیم رویداد متفاوتی را برگزار کنیم؛ آیین افتتاحیه چهارمین جایزه استاد خالقی را در منزل استاد فرهاد فخرالدینی و با اعطای نشان به حسین علیزاده برگزار کردیم و برای این جایزه مهلت سه‌ماهه در نظر گرفتیم.
دبیر چهارمین «جایزه ملی آهنگسازی استاد روح الله خالقی» بیان کرد: همچنین دو نشست با عنوان «آهنگسازی در موسیقی ایران؛ از خالقی تا امروز» برگزار کردیم تا بعد پژوهشی جایزه حفظ شود. در ادامه به همت ارکستر خالقی برای ادای احترام و قدردانی از آهنگسازانی که در قید حیات هستند، کنسرت‌های «دلشدگان»؛ یادواره زنده‌یاد علی حاتمی و بزرگداشت حسین علیزاده و ارسلان کامکار و «تو کیستی؟»؛ بزرگداشت حمید متبسم را برگزار کردیم. کتاب مجموعه مقالات دو سال اخیر جایزه خالقی نیز به همت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی منتشر خواهد شد.
وی با اشاره به ارسال ۷۳ اثر در بخش آهنگسازی به دبیرخانه چهارمین جایزه خالقی گفت: در نخستین دوره ۱۲ اثر، دومین دوره ۱۸ اثر، سومین دوره ۲۴ اثر به دبیرخانه جایزه ارسال شد که بسیار ارزشمند بود اما شرایط امروز ایران و فشارهایی که همه ما تحمل می‌کنیم، برنامه‌ریزی را دشوار کرد، با این وجود، جوانان، استعدادهای آهنگسازی، دانشجویان و دانش‌آموزان طی سه ماه با استناد به فراخوان جایزه خالقی، آثاری را تولید کردند و در نهایت ۷۳ اثر در بخش آهنگسازی و سه اثر در بخش پژوهش را دریافت کردیم.
عزیزی در این آیین که شامگاه شنبه (۱۶ آبان ماه) برگزار شد، افزود: با توجه به دشواری‌های فعالیت در حوزه موسیقی، فعالیت هنرمندان جوان در ارکستر خالقی و استقبال آنان از جایزه این آهنگساز فقید، نشان می‌دهد فرهنگ ایران چقدر با میهن‌دوستی پیوند دارد، هر چقدر فشار و تحریم‌ها بر موسیقی بیشتر می‌شود، آثار بیشتری در این شرایط تولید می‌شوند و این نشان‌دهنده رسالتی است که همه با عشق به دنبالش هستند.
دبیر چهارمین «جایزه ملی آهنگسازی استاد روح الله خالقی» با اشاره به حمایت اساتید و هنرمندان پیشکسوت از جایزه آهنگسازی روح الله خالقی اظهار کرد: در دوره‌های گذشته قرار بود آثار برگزیده در اختتامیه رویداد و جشنواره موسیقی فجر اجرا شوند که امکانپذیر نشد، امسال با حمایت دفتر موسیقی وزارت ارشاد قرار است آثار چهار دوره جایزه خالقی در جشنواره موسیقی فجر در بخشی به نام «شب آهنگسازان جوان» اجرا شود.
عزیزی خاظرنشان کرد: مردم و به ویژه جوانان بر رویدادها و مناسبات فرهنگی خود بسیار تاکید دارند. اگر ما امروز اینجا هستیم، با وجود همه ناملایمتی‌ها و فشارها، دلیلش امیدی است که جوانان دارند و انرژی است که از آنان می‌گیریم، دلیل دوم نام روح‌الله خالقی است که قطعا با نام «ایران» مرتبط است و دلیل سوم حمایت استادان بزرگی است که ذیل نام خالقی در این جشنواره حضور دارند و این افتخاری برای من است.
زیست گفتمانی جدیدی را بر اساس ملودی‌های خالقی ایجاد کنیم
پیروز ارجمند آهنگساز، پژوهشگر و دبیر هجدهمین جشنواره موسیقی نواحی نیز در این آیین گفت: قرار بود که سال گذشته بزرگداشت استاد خالقی را برگزار کنیم که با توجه به شرایط کشور امکانپذیر نشد، خالقی شخصیت برجسته‌ای داشت؛ نشریه منتشر می‌کرد، آهنگساز، پژوهشگر در حوزه تاریخ بود که کار بسیار سخت و عجیبی است، او نوازنده، معلم و مدرس بود. واقعاً این همه کار در یک آدم نمی‌گنجد، گویا ۳۰۰ سال عمر کرده تا این همه کار انجام دهد. ما بسیار تلاش کردیم که مانند اساتید خودمان باشیم اما به گرد پای آنان هم نرسیدیم. نسل این اساتید کمیاب و نایاب است و دیگر نظیرشان را نداریم. نمی‌دانم نسل آینده چطور خواهد بود، نسلی که قطعا کمتر از آنان وجود دارد.
وی گفت: ما قرار بود استاد نسل جدید باشیم هر چند می‌دانیم که جهان و ایران این نسل جدید، زبان و گفت و گوی خودش را دارد. من یک دلیل دارم که چرا خالقی در زمان آهنگسازی‌اش با خوانندگان کمتری همکاری کرده و بیشتر با بنان همکاری کرده است. اگر او زنده بود، حتما با بسیاری از خوانندگان وقت کار می‌کرد اما آثارش محدود بود. طبیعتا یکی از کارهای امروز ما این است که گفتمان و زیست گفتمانی جدیدی را بر اساس ملودی‌های خالقی ایجاد کنیم. این کار می‌تواند در نسل جدید موجب آشتی‌پذیری و بازنمایی هویت با روایت امروز شود.
ارجمند افزود: امسال در جشنواره موسیقی نواحی، از شرکت‌کنندگان خواستیم آثاری را برای ما ارسال کنند که بر اساس هویت موسیقی باشد. آثار شگفت‌انگیزی توسط نسل جدید انجام شده است؛ مثلا پایه‌اش موسیقی محلی خراسانی است اما نگاه نسل جدید به موسیقی محلی فوق‌العاده جالب است. باید به این زیست چندگفتمانی احترام بگذاریم.
این پژوهشگر موسیقی با اشاره به کمتر شناخته شدن اساتید برجسته و فقید موسیقی ایرانی اظهار کرد: چرا تجویدی یا دیگران کمتر شناخته شده‌اند؟ اکنون در دنیایی فعالیت می‌کنیم که رسانه و ویدیو حاکم است اما نسل جدید حتی وقتی نام محمدرضا شجریان را می‌آورد، می‌گوید؛ پدر همایون، یعنی تعداد زیادی از نسل جوان، شجریان بزرگ را با این عنوان می‌شناسند. این نشان می‌دهد گسست عجیبی در حال رخ دادن است و شاید ما باید با این ترجمان جدید، آن گسست را ترمیم کنیم.
وی با تاکید بر اهمیت هویت گفت: پدربزرگم حافظه بسیار خوبی داشت و اصالتا اهل کرمان بود اما از شیراز آمده بود. در دوره نوجوانی روزی به او گفتم شجره‌نامه مرا بگوید، پدربزرگم تمام شجره‌نامه را گفت تا اینکه رسیدیم به نوادگان سعدی. در آن زمان فکر می‌کردم نوادگان سعدی حتما باید ساز بزنند اما وقتی می‌خواستم بین رشته پزشکی دانشگاه شهید بهشتی و موسیقی دانشگاه تهران یکی را انتخاب کنم، هویت خودم را با همین نسبت کوچک پیدا کردم. منش و رفتار و منشی که از کار هنری سراغ داشتم، هویت مرا بیشتر معرفی کرد.
ارجمند افزود: به قول زنده‌یاد باستانی پاریزی، اگر جوانان از ایران می‌روند و اگر کسی می‌رود و بازنمی‌گردد، شاید تقصیر ما معلم‌هاست که ایران واقعی را معرفی نکرده‌ایم. ایران واقعی یعنی همین فرهنگ و ریشه‌ها. معتقدم ایران را باید شنید؛ ایران خیلی شنیدنی است. بیایید سعی کنیم ایران را برای همه مردم و به خصوص جوانان با موسیقی معرفی کنیم.
وجود بیان اندیشه‌ورز در آثار خالقی
بابک خضرائی مدرس دانشگاه و عضو هیات داوران چهارمین جایزه استاد خالقی نیز در این آیین گفت: فارابی در کتاب «موسیقی کبیر» می‌گوید که موسیقیدان باید «نطق» داشته باشد؛ مفهومی که امروزه ما کمتر به کار می‌بریم. زنده‌یاد استاد حسین دهلوی می‌گفتند موسیقی باید ادبیات داشته باشد یا دیگران می‌گویند موسیقی باید بیان داشته باشد، به بیان رسیده باشد یا بیان مشخصی داشته باشد. این نکته‌ای که فارابی درباره «نطق» می‌گوید بسیار با ارزش است، چرا که نطق هم‌خانواده «منطق» است؛ یعنی یک بیان اندیشه‌ورز.
خضرائی افزود: در کار، ساز و آثار استاد روح‌الله خالقی، شاید تکنیک به معنای رایج و معمول آن یا دانش گسترده آهنگسازی به شکل امروزی‌اش وجود نداشته یا بسیار کمتر بوده است اما نکته بسیار مهم درباره خالقی این است که او در نوشته‌ها، تاریخ‌نگاری‌ها، ساخته‌ها، معلمی و در تمام کارهایی که برای موسیقی این کشور انجام داده، دارای «نطق» است. یعنی آن نگاه و توصیه فارابی را درباره داشتن نطق در موسیقی، خالقی واقعا در عمل مجسم کرد؛ هم در نواختن، نوشتن و تفکر موسیقایی‌اش.
در ادامه این آیین بیانیه هیات داوران چهارمین جایزه استاد روح الله خالقی توسط کیوان ساکت در پیامی ویدیویی خوانده شد. در این بیانیه آمده بود: «جشنواره آهنگسازی به نام استاد روح‌الله خالقی، یادآور هنرمندی بزرگ، فرهیخته، اخلاق‌مدار و آزاداندیش است؛ هنرمندی که زندگی و آثارش، نمونه‌ای درخشان از پیوند هنر، اندیشه و منش انسانی است. نام او در تاریخ موسیقی ایران جایگاهی ماندگار دارد و بزرگ‌ترین جشنواره‌ای که به نام وی برگزار می‌شود، محفلی برای دوستداران و آفرینندگان موسیقی ایرانی است.
گام نهادن در راه آفرینش آثار تازه با رنگ‌وبوی فرهنگ و موسیقی ایران، کاری ارزشمند و نیازمند پشتکار است. پیکره موسیقی ایرانی برای باروری، نیازمند آفرینش پیوسته و افزودن آثار تازه‌ای است که بتوانند در کنار ساخته‌های ماندگار گذشته بنشینند و بخشی از گنجینه شنیداری نسل‌های آینده شوند.
آنچه به این جشنواره جان و معنا می‌بخشد، حضور آهنگسازان جوانی است که با امید، انگیزه و نگاه تازه خود قدم به این عرصه گذاشته‌اند. هر یک از آثار رسیده، نشانگر تلاشی ارزشمند برای یافتن زبانی نو در موسیقی ایران است. ما بر این باوریم که این تلاش‌ها نباید تنها به داوری و برگزیده شدن محدود شود بلکه باید زمینه‌ای فراهم گردد تا ساخته‌های این آهنگسازان شنیده شوند، به اجرا درآیند و در میان مردم و دوستداران موسیقی جای خود را پیدا کنند.
پشتیبانی از آهنگسازان جوان و فراهم‌کردن بستر مناسب برای شنیده و اجرا شدن آثارشان، یکی از ارزشمندترین کارهایی است که می‌توان برای آینده موسیقی ایران انجام داد. امید داریم این جشنواره را فراتر از یک رویداد کوتاه‌مدت به بستری پایدار برای پیوند میان آهنگسازان، نوازندگان و گروه‌های اجرایی تبدیل کنیم و راه را برای تولد و ماندگاری آثار تازه هموار سازیم. در همین راستا و به پاس پشتیبانی از آهنگسازان جوان، جوایز این دوره افزایش یافته است؛ این اقدام، پیشکشی کوچک به شور، شوق، تلاش و آفرینندگی جوانانی است که دل در گرو موسیقی ایران دارند.
اما فراتر از هر جایزه و برگزیده‌شدنی، آنچه نام هنرمند را ماندگار می‌کند، صداقت، اصالت و وفاداری به باورهای خویش است. آرزومندیم شما جوانان در فرازونشیب این راه، همواره به ارزش‌هایی که هنر خود را با آنها آغاز کرده‌اید، پایبند بمانید؛ چرا که هنر پیش از هر چیز، بازتاب اندیشه، احساس و باور راستین شماست و آفرینش هنری هنگامی به والاترین جایگاه خود می‌رسد که آفریننده‌اش در برابر وجدان خالق خویش سربلند باشد.»
معرفی برگزیدگان
در پایان این آیین برگزیدگان بخش‌های آهنگسازی (ارکسترال، مجلسی، اساطیری و باکلام) و پژوهش چهارمین «جایزه ملی آهنگسازی استاد روح الله خالقی» معرفی شدند و با اهدای لوح تقدیر و جوایز، از صاحبان آثار برگزیده تجلیل شد. شهرام توکلی، پویا سرایی، سعید فرج‌پوری، علی‌اکبر قربانی، آرش گوران، کیوان ساکت داوران بخش آهنگسازی و بابک خضرائی، سیدحسین میثمی و پویا سرایی داوران بخش پژوهش بودند.
بخش ارکسترال
مقام اول: محمدعلی وشاق برای اثر «ناخانه شدن»
مقام دوم: سیدعلی پیغمبرزاده برای اثر «خط کوفی صدا»
مقام سوم: سهراب شهیدی برای اثر «مرثیه‌ای برای رؤیای کشته‌شده»
شایسته تقدیر: علی محمدپناه برای اثر «از خاک برای افتخار»
بخش مجلسی
مقام اول: حسن رحیمی برای اثر «روجبار»
مقام دوم: سیدعلی پیغمبرزاده برای اثر «دگردیسی»
مقام سوم: محمدامین عدلو برای اثر «لالایی برای کوارتت زهی»
شایسته تقدیر: سیدبنیامین باب المراد برای اثر «بزم»
بخش اساطیری
در این بخش، هیچ اثری حائز رتبه نخست شناخته نشد.
مقام دوم: سیدسجاد شریف‌نیا برای اثر «رقص ضحاک»
مقام سوم: علی عابدیان برای اثر «راز رستم»
بخش باکلام
مقام اول: میلاد آقایی برای اثر «کانتات خیام»
مقام دوم: پرستو شفیعی برای اثر «رقص پرستو»
مقام سوم مشترک: سهراب شهیدی برای اثر «رو به غروب» و احسان سرهنگی ایزدموسی برای اثر «نیاز گل»
جایزه ویژه دبیر جشنواره
در این دوره، جایزه ویژه دبیر جشنواره به آرمان طالب‌پور برای اثر «من و شب» اهدا شد.
بخش پژوهش
عرفان اکبری افرازی برای پژوهش «سازمان‌یابی مُدال، معماری فرمال و راهبردهای سازآرایی در سرود ای ایران: واکاوی ساختاری بر مبنای پارتیتور روح‌الله خالقی»
رضا عباسی برای پژوهش «روح‌الله خالقی چگونه روح‌الله خالقی شد؟ نگاهی روان‌شناختی به ابعاد شخصیتی و زندگی روح‌الله خالقی بر پایه اسناد تاریخی»
جایزه ملی آهنگسازی استاد روح‌الله خالقی به دبیری محمدرضا عزیزی و با هدف حمایت از آهنگسازان جوان، شناسایی استعدادهای تازه و فراهم کردن زمینه فعالیت حرفه‌ای در موسیقی ایرانی شکل گرفته است. در کنار بخش رقابتی و بخش پژوهشی، ارکستر سازهای ایرانی خالقی نیز فرصتی برای آموزش، تجربه و فعالیت جمعی نوازندگان جوان فراهم می‌کند.
پاسداشت اندیشه، آثار و میراث هنری استاد روح‌الله خالقی، شناسایی، معرفی و حمایت از استعدادهای آهنگسازی در سراسر ایران، تشویق آهنگسازان به خلق آثار اصیل، خلاق و نوآورانه با اتکا بر ظرفیت‌های موسیقی ایران، ارتقای سطح علمی، هنری و پژوهشی آهنگسازی، ایجاد بستر مناسب برای تعامل میان آهنگسازان، پژوهشگران، استادان و مراکز علمی و هنری از اهداف این جشنواره است.
جایزه ملی آهنگسازی و ارکستر سازهای ایرانی به یاد استاد روح‌الله خالقی، دو مجموعه همسو و مکمل هستند که از سال ۱۴۰۲ به همت محمدرضا عزیزی و با حمایت فصلنامه «مطالعات هنر و زیبایی‌شناسی» بنیان‌گذاری شده‌اند. هدف این دو طرح، پاسداشت میراث موسیقایی استاد روح‌الله خالقی، حمایت از خلاقیت‌های نوین در آهنگسازی ایرانی و تقویت موسیقی ارکسترال ایرانی است.