رئیس‌جمهور امریکا بعد از کنار گذاشتن ونس و پررنگ شدن نقش روبیو: نیازی به توافق با ایران نداریم
جوان آنلاین: دونالد ترامپ که چند روز پیش از پیشرفت مذاکرات با ایران و احتمال دستیابی به توافق سخن می‌گفت، حالا نه‌تنها از بی‌نیازی واشینگتن به توافق با تهران حرف می‌زند، بلکه جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور و مسئول پیشبرد مذاکرات را نیز از این مأموریت کنار گذاشته؛ چرخشی که در کنار مواضع تند و تیز مارکو روبیو، اختلاف با نتانیاهو و فشار فزاینده دموکرات‌ها، پرسش‌های تازه‌ای درباره راهبرد کاخ سفید در قبال جنگ ایران ایجاد کرده است.
ترامپ پنج شنبه در پیامی در شبکه اجتماعی تروث‌سوشال، با لحنی که بیش از آنکه نشانی از تمایل به مصالحه داشته باشد، بر تصور وی از دست بالا در جنگ تکیه داشت، نوشت: «ما به توافق با ایران نیازی نداریم. آن روز‌ها مدت‌هاست گذشته است. صد‌ها میلیارد دلار از پول آنها را در اختیار داریم و تنگه آنها هم دست ماست!» او در ادامه گفت که از جی‌دی ونس، معاون خود، خواسته تمام توجهش را به آنچه «فساد گسترده و جرایم» در شهر‌ها و ایالت‌های تحت مدیریت دموکرات‌ها می‌خواند، معطوف کند؛ مأموریتی که عملاً معاون رئیس‌جمهور را از پرونده‌ای خارج می‌کند که تا همین چند روز پیش یکی از مهم‌ترین مسئولیت‌های او در دولت بود.
این پیام فقط یک موضع‌گیری تند علیه ایران نبود. ترامپ با این موضع هم‌زمان دو پیام ارسال کرد: نخست اینکه واشینگتن در شرایط فعلی ضرورتی برای توافق با تهران نمی‌بیند و دوم اینکه ونس دیگر قرار نیست مسیر دیپلماسی با ایران را دنبال کند. این تغییر در شرایطی رخ می‌دهد که روز چهارم نوامبر، یعنی کمتر از یک روز بعد، ونس از تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان جنگ دفاع کرده و تلویحاً هزینه سیاسی و اقتصادی ادامه درگیری را زیر سؤال برده بود. او پس از شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای نوشته بود: «دلیل شکست ما، جنگ است» و تأکید کرده بود اگر کسی معتقد است از دست دادن اکثریت کنگره و هزینه‌های جنگ ارزش این درگیری را داشته، باید آشکارا از آن دفاع کند.
تقویت باز‌های مخالف مذاکره
رئیس‌جمهور امریکا هفته پیش گفته بود مذاکرات با ایران «خوب پیش می‌رود» و از احتمال دستیابی به توافق سخن گفته بود. او حتی در روز‌های پس از انتخابات، احتمال حمله نظامی فوری به ایران را منتفی اعلام کرده و گفته بود عجله‌ای برای تصمیم‌گیری ندارد. جی‌دی ونس هم، بعد از انتخابات سوم نوامبر، از گفت‌و‌گو‌های خوب با طرف ایرانی خبر داده و بر ادامه تلاش‌ها برای رسیدن به توافق تأکید کرده بود؛ حالا، اما همان رئیس‌جمهور، پرونده ایران را از معاونش گرفته، مذاکره را غیرضروری می‌داند و مسئول اصلی آن را به پرونده‌ای کاملاً داخلی منتقل می‌کند. ترامپ از یک سو گفته که امریکا با در اختیار داشتن منابع مالی ایران و کنترل تنگه هرمز به اهداف خود رسیده و نیازی به توافق ندارد؛ و هم‌زمان درباره امکان حملات تازه، هدف قرار دادن زیرساخت‌های ایران و ادامه فشار اقتصادی صحبت می‌کند. او حتی در گفت‌و‌گو‌های اخیر خود گفته که می‌تواند جنگ را متوقف کند، اما به درخواست کشور‌های منطقه ترجیح داده وضعیت فعلی «نه جنگ نه صلح» را ادامه دهد.
هنوز ترامپ، ونس و روبیو هیچ‌کدام درباره منتقل شدن پرونده ایران موضع‌گیری نکرده‌اند ولی کنار گذاشتن ونس نشانه تقویت دیدگاه‌های ضد دیپلماسی در تیم همراهان ترامپ است. مارکو روبیو، وزیر خارجه امریکا، برخلاف ونس که پیش از ورود به دولت از مخالفان مداخلات پرهزینه نظامی و جنگ‌های طولانی بود، سابقه‌ای طولانی در موضع‌گیری‌های سختگیرانه علیه ایران دارد. او در دوران حضورش در سنا از مخالفان جدی توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ بود و همواره بر افزایش فشار اقتصادی و محدود کردن توان منطقه‌ای و هسته‌ای ایران تأکید داشت. اختلاف رویکرد این دو در ماه‌های گذشته نیز آشکار شده بود. ونس در مذاکرات ژوئن برای رسیدن به تفاهم با ایران نقش محوری داشت، در حالی که روبیو و برخی چهره‌های امنیتی دولت درباره مفاد آن تفاهم و امکان دستیابی به توافقی جامع تردید داشتند. روبیو در روز‌های اخیر نیز بار دیگر موضع سختگیرانه خود را آشکار کرده است. او شروط ایران برای از سرگیری مذاکرات را «غیرقابل قبول، مضحک و غیرواقع‌بینانه» خوانده و گفته که مذاکرات به نقطه پیشرفت تعیین‌کننده‌ای نرسیده است. وزیر خارجه امریکا همچنین در نشست گروه ۷ تأکید کرده واشینگتن به جای بازگشت به جنگ یا پذیرش خواسته‌های تهران، می‌تواند هزینه‌های اقتصادی ویرانگری بر ایران تحمیل کند.
سرگردانی استراتژیک ترامپ
به‌رغم موضع‌گیری‌های پی‌درپی ترامپ درباره پیروزی در جنگ، به نظر می‌رسد همان‌گونه که الجزیره در گزارش روز جمعه خود نوشته، «ترامپ در مورد برنامه‌های خود برای جنگ، پیام‌های متناقضی ارسال کرده است. با وجود اینکه هفته گذشته تهدید کرده بود ممکن است ایران را «نابود» کند، اما هفته قبل گفت که انجام حملات بیشتر علیه ایران «بسیار بعید» است.» بلومبرگ پیش‌بینی کرده که راهبرد جدید ترامپ بلاتکلیف نگه داشتن درگیری و سپس کنار کشیدن از آن است. گزارش‌های غیررسمی درباره اختلاف ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم اسرائیل، نیز به پیچیدگی این وضعیت افزوده است. منابع اسرائیلی هفته قبل فاش کردند که نتانیاهو در تماس اخیر خود با ترامپ خواستار از سرگیری حملات علیه ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای شده بود؛ در حالی که ترامپ تمایل دارد فرصت بیشتری به تلاش‌های دیپلماتیک داده شود. در حالی که تل‌آویو معتقد است ادامه مذاکرات به کاهش فشار بر تهران منجر شود، ترامپ ظاهراً از اسرائیل خواسته در مسیر رایزنی‌ها با ایران مانع‌تراشی نکند.
نمی‌دهیم! حتی یک سنت دیگر
به نظر می‌رسد شرایط پس از انتخابات اخیر سوم نوامبر، شکاف‌ها را در داخل کاخ سفید آشکارتر از قبل کرده است. ونس پس از شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان تلاش می‌کند از تبعات جنگ فاصله بگیرد؛ جنگی که افزایش قیمت سوخت و هزینه‌های زندگی را به یکی از مهم‌ترین موضوعات نارضایتی رأی‌دهندگان تبدیل کرده است. گزارش دیروز سی‌ان‌ان گفته که احتمال نامزد نشدن ونس در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ وجود دارد؛ موضوعی که در کنار گزارش‌ها درباره نارضایتی ترامپ از موضع‌گیری معاونش، نشان می‌دهد پرونده ایران به عرصه‌ای برای رقابت‌های سیاسی درون حزب جمهوری‌خواه نیز تبدیل شده است.
هم‌زمان، دموکرات‌ها که پس از انتخابات میان‌دوره‌ای اکثریت هر دو مجلس کنگره را به دست آورده‌اند، مخالفت خود با ادامه جنگ را تشدید کرده‌اند. نظرسنجی رویترز و ایپسوس نشان می‌دهد ۷۱درصد امریکایی‌ها خواهان اقدام کنگره جدید برای پایان دادن به جنگ با ایران هستند؛ رقمی که در میان دموکرات‌ها به ۹۳ درصد و در میان جمهوری‌خواهان نیز به ۵۱درصد می‌رسد.
سناتور‌هایی مانند الیزابت وارن و کریس ون‌هولن خواستار استفاده از اختیارات کنگره برای توقف جنگ و جلوگیری از اختصاص بودجه تازه به آن شده‌اند و چهره‌ای مانند ون‌هولن تأکید کرده که نباید «حتی یک سنت دیگر» برای ادامه جنگ هزینه شود. مایکل بنت، برنی سندرز، کریس ون‌هولن و تمی داک‌ورث روز پنج شنبه با نزدیک شدن به مهلت ۱۱ دسامبر ۲۰۲۶برای تأمین اعتبار مالی دولت، تأکید کردند که کنگره نباید با یک توافق موقت بودجه‌ای موافقت کند که میلیارد‌ها دلار اعتبار اضافی برای «جنگی که ترامپ خود خواهان آن بوده است» اختصاص می‌دهد. آنها گفته‌اند با هیچ توافق بودجه‌ای در پایان سال موافقت نخواهند کرد، مگر آنکه این توافق، توانایی دونالد ترامپ برای ادامه جنگ علیه ایران را محدود کند. کریس ون‌هولن، سناتور دموکرات امریکایی، روز پنج شنبه با غیرقانونی و بی‌منطق خواندن جنگ علیه ایران، خواستار توقف فوری این درگیری و قطع کامل بودجه اختصاص‌یافته به آن شد. «حکیم جفریز» رهبر اقلیت دموکرات در مجلس نمایندگان امریکا روز پنج شنبه احتمال تعطیلی دولت فدرال با هدف پایان دادن به جنگ با ایران را رد نکرد. بنا به روایت واشینگتن اگزمینر، «حکیم جفریز» در نشستی خبری در پاسخ به این پرسش که آیا در آستانه ضرب‌الاجل تأمین بودجه دولت در یازدهم دسامبر حاضر است بندی برای پایان دادن به جنگ با ایران را به عنوان متمم به لایحه تخصیص بودجه اضافه کند، مستقیماً به احتمال تعطیلی دولت پاسخ نداد، اما بار دیگر تأکید کرد که پایان دادن به این درگیری از اولویت‌های فراکسیون دموکرات‌هاست.
نمای نزدیک
اسرائیلیات جدید آژانس درباره هسته‌ای ایران
گزارش محرمانه تازه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی که مانند همیشه قبل از انتشار از خبرگزاری‌هایی مثل رویترز سردرمی آورد، بار دیگر نگرانی‌هایی را برجسته کرده که در هفته‌های اخیر به محور مواضع اسرائیل تبدیل شده است. آژانس در گزارش محرمانه خود می‌گوید: «این نهاد از محل دقیق کارخانه غنی‌سازی اصفهان، وضعیت آن از نظر پادمان‌ها یا وجود مواد هسته‌ای در آن اطلاعی ندارد» و فقدان اطلاعات درباره ذخایر اورانیوم ایران را «نگرانی جدی از منظر اشاعه هسته‌ای» می‌داند. این ادبیات با موضع اخیر بنیامین نتانیاهو هم‌راستاست؛ نخست‌وزیر اسرائیل در گفت‌و‌گو با شبکه سی‌بی‌اس تأکید کرد جنگ هنوز تمام نشده، زیرا مواد هسته‌ای غنی‌شده باید از ایران خارج شود.